د طالبانو د سوداګرۍ وزارت په سوداګریزو جوازونو کې لا هم د پخواني جمهوري دولت نوم کاروي

د مژګان عیني نوم د ۱۳۹۶ کال په زمري میاشت کې په امریکا او افغان رسنیو کې هغه وخت سرلیکونه جوړ کړل چې د خپل خاوند او په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي ماموریت سلاکار محمد یما عیني له خوا "کورني تاوتریخوالي" سره مخ شوه.

په ۱۳۹۶ کال کې نیویارک پوسټ راپور ورکړ، چې محمديما عیني خپله میرمن مژګان عیني دومره وهلې وه چې هغه ( ۱۴۹۶ کال د چنګاښ میاشت ۳۱مه) روغتون ته یوړل شوه.

نیویارک پوسټ د متحده ایالاتو د پولیسو له قوله ویلي وو چې ۴۶ کلن ډیپلومات خپله ۳۰ کلنه میرمن له ویښتو نیولې وه، په سر او مخ یې ووهله او تر هغه وخته یې وهله چې د هغې مخ او ښۍ سترګه ژوبل شول.

د رسنیو ددې راپور له خپرېدو وروسته هغه وخت د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت عیني کابل ته وغوښت.

خو د مژګان خور بنفشه احمدي افغانستان انټرنشنل ته وویل چې محمدیما عیني هغه وخت د کابل پر ځای له مژګان او خپلو دریو ماشومانو سره کاناډا ته لاړ.

میرمن عیني له هغه وخت راهیسې تر سپتمبر ۲۰۲۲ پورې په کابل کې له خپلې کورنۍ سره په تماس کې وه، خو له هغه وخت وروسته ورکه شوې ده.

افغانستان انټرنشنل هڅه وکړه، چې له محمدیما عیني سره د هغې د ګرځنده تلیفون شمیرې له لارې اړیکه ونیسي خو زنګونه بې ځوابه پاتې شول.

افغانستان انټرنشنل د کاناډا پولیسو ته یو لیک ولېږه، چې د مژګان عیني د برخلیک په اړه معلومات ترلاسه کړي. د کاناډا پولیسو په ځواب کې وویل چې دوی په رسمي ډول د میرمن عیني د ورکیدو قضیه د قتل د قضیې په توګه څېړي.

څرنګه چې قضیه تر څېړنې لاندې ده، پولیسو تر اوسه د مژګان عیني د احتمالي "وژنې" په تور څوک نه دي نیولي.

د طالبانو له بهرنیو چارو وزارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې په دې لیدنه کې متقي وویل، چې ازبکستان د افغانستان په اړه مثبته او پر ښه نیت ولاړه پالیسي لري، او د دغې پالیسۍ په رڼا کې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې او همکارۍ به لا پراخې شي.

متقي د څېړنیزو مرکزونو پر رول هم ټینګار کړی، چې دده په وینا، د سیمې د واقعیتونو د ښه درک لپاره اړین دي.

بل خوا وهابوف ویلي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور فضا او مثبت لیدلوری د سوداګرۍ او اقتصادي همکاريو د پراختیا سبب شوی او دواړه لوري هیله من دي چې راتلونکې کې به د همکارۍ کچه نوره هم لوړه شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د اعلامیې له مخې، په لیدنه کې د دوه اړخیزو سیاسي او اقتصادي همکاریو د لا پراختیا لپاره یو شمېر وړاندیزونه هم شوي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ثبات او همغږۍ په ټینګولو کې به مرسته وکړي.

په مسقط کې د طالبانو له سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې طالب سفیر په عمان کې میشتو افغانانو ته د هند د ویزو په برخه کې د اسانتیاوو د رامنځته کولو لپاره د هند له لوري د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

د خبرپاڼې له مخې، دواړو لوریو یو او بل ته د دوه اړخیزو اوږدمهاله همکاریو ډاډ ورکړی.

دا لیدنه په داسې حال کې کېږي چې په تېرو څو اونیو کې د طالبانو او هند تر منځ د سفیرانو په کچه څو کتنې شوې دي، چې پکې د اقتصادي، سوداګریزو او سیاسي همکاریو د پیاوړتیا اړوند خبرې شاملې وې.

څو ورځې وړاندې په قرغیزستان کې د طالبانو سفیر عبدالشکور حقاني د هند له سفیر بېرېندر سِنگ، سره وکتل .

له پاکستان سره د طالبانو د اړیکو له ترینګلتیا وروسته، طالبانو او هند خپلې اړیکې زیاتې کړې دي.

داسې ښکاري چې میرمن مها د ټولنیزو رسنیو له لارې د افغانستان انټرنشنل د اړیکو شمیرې ترلاسه کولو وروسته د ګوګل ژباړې په کارولو سره خپل غوښتنلیک په پښتو ژبه وژباړلی دی.

هغې خپل او د خپلو پنځو کوچنیو ماشومانو څو ویډیوګانې هم استولې چې په خیمو کې په بد وضعیت کې ژوند کوي.

میرمن مها، چې له رفح سیمې څخه ده، وايي چې دوه کاله وړاندې اسراییلي ځواکونو په زوره له خپلې سیمې اېستلې او اوس په خان یونس کې ژوند کوي.

هغه د خپل ژوند شرایط ستونزمن بیانوي او وايي چې د روژې په رارسیدو سره خوړو او جامو ته اړتیا لري.

نوموړې په ​​یوه ویډیو کې وايي،"موږ هیڅ نه لرو، موږ خیمې نه لرو، د ژمي جامې نه لرو، او حتا د خوړو د چمتو کولو وسایل هم نه لرو. زه په افغانستان کې له خپلو خویندو او وروڼو څخه غوښتنه کوم چې له موږ سره مرسته وکړي. موږ له دې ژوند او په خیمو کې ژوند کولو څخه ستړي شوي یو."

هغې د خپلو خیمو د ځمکې لپاره د پیسو غوښتنه هم کړې ده.

مها وايي چې که د ځمکې څښتن ته پیسې ور نه کړي، له دې ځایه یې باسي.

هغې په خپل لیک کې خبرداری ورکړی،چې د سیمې اوسیدونکي له "ستر بشري ناورین" سره مخ دي.

میرمن مها زیاته کړې، چې « جګړې زموږ کورونه ویجاړ کړي دي او موږ اوس په خیمو کې له مناسبې سرپناه، کمپلو او ژمنیو جامو پرته ژوند کوو».

په غزه کې سختې سړې هوا ته په اشارې سره میرمن مها خبرداری ورکړی،چې ماشومان، ښځې او زاړه د مرګ له خطر سره مخ دي: « موږ د تودوخې لپاره مناسب وسایل نه لرو، کافي کمپلې یا د ژمي جامې نه لرو».

د غزې دې اوسیدونکې د بیړنۍ مرستې غوښتلو تر څنګ افغانستان انټرنشنل ته خپل لیک او د اړیکو شمیره هم لېږلې ده.

د ۲۰۲۳ کال د اکتوبر په میاشت کې په غزه د اسراییل د یرغل له پیل راهیسې، له ۷۱۰۰۰ څخه ډیر فلسطینیان وژل شوي او په ملیونونو بې ځایه شوي دي.

د مرستو او بشري حقونو سازمانونو په وار وار په غزه کې د بشري بحران د زیاتیدو خبرداری ورکړی دی.

له دې وړاندې د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوتریش په غزه کې د فلسطینیانو وضعیت "له ناورین او له غیر انساني حالت څخه هاخوا" بللی و.

د خوړو د بحران راپور ورکولو نړیوالې شبکې هم مخکې په غزه کې د پراخې قحطۍ خبرداری ورکړی و او ویلي یې وو چې له نیم ملیون څخه ډیر خلک یا د غزې د نفوس څلورمه برخه قحطي تجربه کړې ده.

د جيکا د معلوماتو له مخې، دا تړون نن دوشنبه، د سلواغې پر ۲۰مه لاسلیک شوی او موخه یې دا ده چې زیانمنې ټولنې د سېلابونو، وچکالیو او نورو اقلیمي پېښو پر وړاندې لا ډېرې چمتو او پیاوړې شي.

د جیکا د معلوماتو له مخې، په دې پروژه کې به د ټولنې په کچه د چمتووالي میکانېزمونه پیاوړي شي، د بېړنیو حالاتو د مدیریت وړتیا به لوړه شي او خلکو ته به اړینې روزنې ورکړل شي، څو وکولای شي د طبیعي پېښو پر مهال اغېزناک غبرګون وښيي.

جيکا ویلي، دا پروژه به د دوو کلونو په موده کې پلي کېږي او تمه ده چې د اقلیمي بدلونونو له امله د انساني او اقتصادي زیانونو په کمولو کې مهم رول ولوبوي.