ګاونډیو هېوادونو ته پر ناقانونه لارو د تګ هڅه؛ طالبانو په هرات کې تر زرو ډېر کسان نیولي دي

یادې ادارې پر اېکس پاڼه لیکلي، د فراه ولایت د قلعه‌زمان ښوونځي زده‌کوونکي خپله ورځ له پروټین، ویټامینونو او منرالونو بډایه خوړو سره پیلوي چې دغه خواړه د ماشومانو د تمرکز او زده‌کړې وړتیا لوړوي.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وایي، زده‌کوونکو ته د خوړو دغه پروګرام موخه دا ده چې ماشومان سالم، متمرکز او زده‌کړې ته چمتو پاتې شي او ورته مهال پر کورنیو اقتصادي فشار کم شي؛ څو ماشومان له زده‌کړو پاتې نه‌شي.

نوموړې اداره ټینګار کوي، چې په افغانستان کې د لوږې او خوارځواکۍ د پراخې ستونزې له امله، ښوونیز خواړه نه یوازې د ماشومانو پر روغتیا مثبت اغېز لري؛ بلکې د زده‌کړو د دوام لپاره هم مهم رول لوبوي.

دغه پروګرام د زده‌کوونکو د تغذیې خبره داسې مهال کوي، چې په افغانستان کې په سلګونه زره ماشومان په خوارځواکۍ اخته دي.

د دغه وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، د کابل ښار د ۱۲مې امنیتي حوزې ځواکونو درې تنه غله نیولي چې له دغه کسانو سره ۲۰زره افغانۍ، یو ټلوېزیون، یو میل تومانچه او رېکشا ترلاسه شوې ده. د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسانو د کابل ښار په بېلابېلو برخو کې د وسلې پر مټ غلاوې کولې.

د یاد وزارت په یوې بلې جلا خبرپاڼه کې راغلي، په بدخشان ولایت کې یې د یو لړ کشفي عملیاتو پرمهال ۲۳ کیلوګرامه چرس نیولي او په دې تړاو درې تنه نیول شوي دي چې تر لومړنیو څېړنو وروسته به عدلي او قضايي ارګانونو ته وسپارل شي.

یاد وزارت وړاندې ویلي، چې د کابل ښار د پنځمې امنیتي حوزې اړوند یې هم ۱۴زره او ۲۰۰ نشه‌یي ټابلیټونه کشف او ترلاسه کړي دي.

د یاد وزارت ویاند عبدالقیوم نصیر ویلي، چې له نن وروسته د هېواد په ټولو ګمرکونو کې د پاکستاني درملو وارداتو ته اجازه نه ورکول کېږي. نوموړي زیاته کړې، چې د طالب چارواکو د پرېکړې له مخې به له پاکستان نه د درملو او نورو توکو د قاچاق مخنیوی هم کوي.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې قاچاق کوونکي به تر نیولو وروسته محکمې ته وسپارل شي او قاچاق شوي توکي به یې له‌منځه یوړل شي. نوموړي زیاته کړې: «له نن څخه وروسته د هېواد په ټولو ګمرکونو کې پاکستاني درملو ته د را ورادولو اجازه نه ورکول کېږي او دارنګه د تل په څېر د قاچاقي لارو څخه د درملو په ګډون د هر ډول اموالو د لېږد څخه په کلکله مخینوی کېږي».

د‌ طالبانو دغه وزارت له سوداګرو غوښتنه کړې، د پاکستان د درملو پر ځای د بدیلو لارو څخه درمل وارد کړي چې په دې برخه کې اسانتیاوې هم ورته په پام کې نیول شوې دي. د سلواغې مياشتي په لومړۍ نېټه یاد وزارت سوداګرو ته خبر ورکړی و، چې د ۱۹ ورځو په لړ کې خپلې ټولې معاملې، اسناد او سوداګري له پاکستان سره ختمه کړي.

دغه پرېکړه په داسې حال کې کېږي، چې تر دې وړاندې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو سیاسي او سوداګریزو ترینګلتیاوو او د ترانزیتي لارو د تړل کېدو له امله د طالبانو د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر سوداګرو ته د درېیو میاشتو ضرب‌الاجل ټاکلی و؛ څو له پاکستان سره خپلې ټولې سوداګریزې معاملې تصفیه کړي.

اصف دراني پر اېکس پاڼه د پاکستان ولسمشر اصف علی زرداري له خبرې پخلی کړی او ویلي یې دي، ترهګري هغه ځای کې پراخېږي چېرته چې ترې ملاتړ وشي. دراني ټینګار کړی، چې د سولې ټینګښت یوازې د مسوولانه اقداماتو له لارې شونی دی؛ نه د ستونزو د انکار یا سترګو پټولو له لارې.

د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري د لومړي ځل لپاره پر طالبانو مستقیمه نیوکه کړې او ویلي یې و، د سپټمبر د ۱۱مې نېټې نه وړاندې وضعیت پرتله یې ګواښناک وضعیت رامنځته کړی دی. هغه د هند له نوم اخېستو پرته ویلي، چې ختیځ ګاونډی د طالبانو د رژیم ملاتړ کوي.

له بل پلوه دراني زیاته کړې، چې د سولې ټینګښت د هېوادونو د مسوولیت اخیستو، همکارۍ او شفافې پالیسۍ غوښتنه کوي. د طالبانو حکومت بیا د پاکستاني چارواکو دغه ډول ادعاوې په وار، وار رد کړې دي او وایي، چې پاکستان کې دې د خپلې کمزورۍ پړه په نورو نه اچوي.

له بل پلوه د طالبانو د دفاع وزارت ویاند عنایت‌الله خوارزمي ویلي، ځینې ګاونډي هېوادونه او چارواکي یې بې‌ځایه اندېښنې لري چې ګواکې د افغانستان خاوره د دوی پر ضد کارول کېږي. نوموړی وايي، دغه هېوادونه دې د اندېښنو او تورونو پر ځای خپل امنیت په خپله ټینګ کړي.

په کونړ کې د طالبانو د کانونو او پټرولیم رییس مولوي محمدشیرین وایي:«په دغه ولایت کې د مارکېټ ځانګړي کولو وروسته تر دې مهاله د ۱۵۳ بېلابېلو سیمو ګران بیه ډبرې د پلور لپاره وړاندې شوې دي او له دې ډلې څخه ۱۴ بولۍ ترسره شوې، چې ارزښت یې له یو میلیارد افغانۍ زیات دی».

هغه زیاته کړې، چې د دغه سوداګرۍ ۱۰مه برخه د طالبانو عوایدو ته اضافه شوې ده. نوموړي وویل:« دغه اقدام د کانونو د مدیریت او د بازار شفافیت لپاره یو مهم ګام دی؛ خو زموږ موخه دا ده، چې د ټول ولایت د قیمتي ډبرو د عوایدو یو منظم سیسټم رامنځته کړو».

په ورته وخت کې کارپوهان او ځایي خلک خبرداری ورکوي، چې د کانونو کېندنه په کونړ کې تر اوسه هم نامسلکي، ناقانونه او غیر شفافه ده. دوی وایي، که څه هم د بولیو له لارې یوشمېر عواید ترلاسه کېږي؛ خو د طبیعي زېرمو د ضایع کېدو او د اقتصادي شفافیت نشتوالي ستونزه لاهم په خپل ځای پاتې ده.

کارپوهان ټینګار کوي، که د کانونو فعالیتونه په مسلکي ډول تنظیم نه‌شي؛ نو نه یوازې اقتصادي ګټه محدوده پاتې کېږي، بلکې د کانونو زېرمې به ژر ختمې شي او د خلکو ژوند او سیمه‌ییز اقتصاد به له ستونزو سره مخ شي.