د افغانستان لپاره د پاکستان پخواني ځانګړي استازي اصف دراني خبرداری ورکړی، چې د افغانستان له خاورې د ترهګرو ډلو فعالیت ته اجازه ورکول او د هند لهخوا د نیابتي ډلو کارول د پاکستان او ټولې سیمې لپاره جدي ګواښونه لري.
اصف دراني پر اېکس پاڼه د پاکستان ولسمشر اصف علی زرداري له خبرې پخلی کړی او ویلي یې دي، ترهګري هغه ځای کې پراخېږي چېرته چې ترې ملاتړ وشي. دراني ټینګار کړی، چې د سولې ټینګښت یوازې د مسوولانه اقداماتو له لارې شونی دی؛ نه د ستونزو د انکار یا سترګو پټولو له لارې.
د پاکستان ولسمشر اصف علي زرداري د لومړي ځل لپاره پر طالبانو مستقیمه نیوکه کړې او ویلي یې و، د سپټمبر د ۱۱مې نېټې نه وړاندې وضعیت پرتله یې ګواښناک وضعیت رامنځته کړی دی. هغه د هند له نوم اخېستو پرته ویلي، چې ختیځ ګاونډی د طالبانو د رژیم ملاتړ کوي.
له بل پلوه دراني زیاته کړې، چې د سولې ټینګښت د هېوادونو د مسوولیت اخیستو، همکارۍ او شفافې پالیسۍ غوښتنه کوي. د طالبانو حکومت بیا د پاکستاني چارواکو دغه ډول ادعاوې په وار، وار رد کړې دي او وایي، چې پاکستان کې دې د خپلې کمزورۍ پړه په نورو نه اچوي.
له بل پلوه د طالبانو د دفاع وزارت ویاند عنایتالله خوارزمي ویلي، ځینې ګاونډي هېوادونه او چارواکي یې بېځایه اندېښنې لري چې ګواکې د افغانستان خاوره د دوی پر ضد کارول کېږي. نوموړی وايي، دغه هېوادونه دې د اندېښنو او تورونو پر ځای خپل امنیت په خپله ټینګ کړي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د کندهار په ښار او شاوخوا سیمو کې د ملامحمد عمر په نوم پيل شوې پروژې لکه جامع عمر، مرکزي عیدګاه او د هغه سرای چې د «ملا صاحب په سرای» مشهور دی له کلونو راهیسې پر خپل حال ولاړې دي او د بیاجوړونې، رغونې او پراختیا کارونه یې په عملي ډول درېدلي دي.
ملامحمد عمر ته نږدې یو کس چې دامهال کومه رسمي دنده نهلري د خپلو معلوماتو له مخې وایي، چې د دغه پروژو لپاره څو ځله بودجه منظوره شوې؛ خو بیا هم د کار د پيل اجازه نهده ورکړل شوې.
نوموړي زیاته کړې: «د دفاع وزارت له لوري د جامع عمر او مرکزي عیدګاه لپاره څو ځلې پيسې منظور شوې؛ خو سره له دې نه عملي کار پيل شوی او نه د پيل اجازه ورکول کېږي». د سرچینو په وینا؛ دغه وضعیت پوښتنه راپورته کوي، چې ایا ستونزه د امکاناتو ده او که د پرېکړه نیولو په کچه قصدي ځنډ دی.
د جامع عمر د رغونې لپاره په بېلابېلو پړاونو کې سلګونه مېلیونه افغانۍ بودجه منظور شوې؛ خو دغه پروژه لا هم په ټپه ولاړه ده. سرچینو ویلي، چې د دغه تاریخي او سمبولیکې پروژې ځنډ یوازې تخنیکي یا اداري ستونزه نه؛ بلکې د طالبانو د مشرتابه په کچه قصدي بېپروايي او سیاسي اختلافات دي.
د معلوماتو له مخې؛ د پخواني جمهوري نظام پر مهال د جامع عمر لپاره دوه ځله بودجه منظور شوې وه، یو ځل سل مېلیونه افغانۍ او وروستي ځل په ۲۰۱۸کال کې ۱۵۰ مېلیونه افغانۍ وه. د دې ترڅنګ د کندهار له سوداګرو څخه هم یو فیصده مالیه د همدې جامع د رغونې لپاره اخیستل کېده.
د جامع له قراردادیانو څخه یو تن چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي: «پیسې موجودي وې؛ خو کارونه قصدا ورو ساتل کېدل چې بیا په ټپه ودرېدل».
د هغه په وینا؛ واک ته د طالبانو له رسېدو یو نیم کال وروسته د ملامحمد عمر زوی او د یادې ډلې د دفاع وزیر ملایعقوب په غوښتنه یو ځل بیا ۵۰ مېلیونه افغانۍ بودجه منظور شوه؛ خو پروژه بیا هم عملي پړاو ته ونه رسېده، چې د یادو پېسو زیاته برخه د دینې مدرسو په جوړولو لګول شوې.
نوموړي زیاته کړې: «دغه پیسې وروسته جهادي مدرسو ته ولېږدول شوې، ځکه د جامع عمر په جوړولو کې هیڅ جدي لېوالتیا نهوه». ملا یعقوب ته نږدې سرچینې دا موضوع نوره هم جدي ګڼي او وايي، تر لومړي ځل بودجې وروسته ۵۰ مېلیونه افغانۍ نورې د طالبانو د دفاع وزارت له لوري ځانګړې شوې؛ خو د جامع عمر د بشپړېدو کار بیا هم پیل شو. د سرچینو په وینا؛ دغه پیسې هم د بېلابېلو پلمو تر شا له اصلي موخې واړول شوې او جهادي مدرسو ته وسپارل شوې.
سرچینه زیاتوي: «پیسې د جامع لپاره منظورې شوې وې؛ خو په شعوري ډول بل لور ته ولېږدول شوې. دا نور د سهوې خبره نهده، دا تصمیم دی دلته ځینو مشرانو دا پیسې په داسې شکل جهادي مدرسو ته وسپارلې چې ګواکې هغه پروژې تر هر څه مهمې دي او بودجه یې کمه ده».
د سرچینو په خبره؛ دغه وضعیت د طالبانو د مشر ملاهبت الله او د دفاع وزیر ملامحمد یعقوب ترمنځ له ژورو اختلافاتو سره تړاو لري. د دوی په وینا؛ ملا یعقوب اوس دې پایلې ته رسېدلی، چې ملاهبت الله د هغه د پلار ملا عمر په نوم د پيل شوو پروژو د بشپړېدو هیڅ اراده نهلري: «د دواړو ترمنځ اړیکې ډېرې سړې دي، دواړه ډېر کم سره ګوري او دغه سوړوالی مستقیم د ملا عمر پر میراث اغېز کړی دی».
د سرچینو په باور؛ داسې مهال چې سلګونه مېلیونه افغانۍ د نوو مدرسو او شخصي پروژو لپاره بې له ځنډه مصرفېږي، د ملامحمد عمر په نوم پروژې په ټپه درېدلې دي.
په داسې حال کې چې د ملامحمد عمر په نوم پروژې نیمګړې پاتې دي ځایي سرچینې وایي، چې په کندهار کې د طالبانو د اوسني مشر او ځینو نورو لوړپوړو چارواکو له لوري نوې مدرسې، جامع ګانې او نور تاسیسات جوړ شوي یا د جوړېدو په حال کې دي.
سرچینو د بېلګې په توګه یادونه کوي، چې د کندهار ښار د لسمې حوزې اړوند د کومانډو په سیمه کې چې دولتي ځمکه ده او خپله د طالبانو مشر هبتالله د کورنۍ د اوسېدو ځای هم دی؛ یو لوی باغ کښل شوی او د هبتالله اخوندزاده له لوري یوه لویه مدرسه او جامع پرې جوړېږي، چې تر ډېره یې کارونه بشپړ شوي.
دوی وایي، دا کار له یوې خوا د دولتي ځمکې د کارونې په اړه پوښتنې راولاړوي او له بلې خوا دا احساس پیاوړی کوي چې د ملامحمد عمر په نوم پخوانیو پروژو ته ولې لومړیتوب نه ورکول کېږي؟
په ورته وخت کې د دغه ډلې د دفاع وزارت مرستیال ملا فاضل مظلوم د کندهار ښار په ۷مه حوزه کې د زاړه ښار د تاريخي منډیګک کلا څنګ ته په دوو کلونو کې یوه مدرسه څو ځله ونړوله او له سره یې ورغوله؛ خو د ملا عمر د جامع او عیدګاه لپاره بیا هم بودجه نه ځانګړې کېږي.
د سرچینو د معلوماتو له مخې؛ د کندهار په دامان ولسوالۍ کې د طالبانو د ریاستالوزرا اقتصادي مرستیال ملا برادر د یوې مدرسې پر جوړولو مېلیونونه افغانۍ لګولې او لاهم دغه لړۍ روانه ده.
همدارنګه د طالبانو د پخواني مشر ملا عمر مخکېني او د هبت الله اوسني ملګري حاجي بشر نورزي لهخوا په میوند ولسوالۍ کې د یوې نوې عیدګاه د جوړېدو لګښت شاوخوا یو مېلیون ډالرو ته رسېږي.
د ملا عمر نږدې کسان وایي، دغه ټول کارونه داسې مهال ترسره کېږي، چې د جامع عمر، مرکزي عیدګاه او د ملا عمر سرای لپاره بیا مشخصه بودجه نه ورکول کېږي. دغه سرچینو د نیوکې په ډول ویلي، د ملامحمد عمر د نږدې ملګرو ډېری خپلوانو ته په اوسني نظام کې یا دندې نهدي ورکړل شوې او یا هم داسې دندې وړاندیز شوې چې د دوی په وینا «سمبولیکې او بېاغېزې» دي.
سیاسي شنونکي وایي، د ملامحمد عمر په نوم د پروژو ځنډېدل یوازې یو تخنیکي یا اداري مسله نه؛ بلکې دا د طالبانو د تحریک دننه د واک، میراث او مشروعیت له بحث سره تړاو لري.
د دوی په باور؛ د هر تحریک لپاره د بنسټګر نوم سمبولیک ارزښت لري او د هغه د نوم له پامه غورځول کولای شي د داخلي نارضایتۍ لامل شي، په ځانګړي ډول د هغه کسانو ترمنځ چې ځانونه د تحریک د لومړیو کلونو برخه ګڼي.
همدارنګه د ځینو سرچینو په وینا؛ د طالبانو د مشر ملا هبتالله اخندزاده او د دفاع وزیر ملا محمد یعقوب ترمنځ اړیکې هم د بحث وړ دي. دوی وایي، که اړیکې پیاوړې وای نو د ملایعقوب د پلار په نوم نیمګړې پروژې به د لومړیتوب په توګه بشپړې شوې وای.
د یادونې وړ ده، چې جامع عمر د پخواني جمهوریت پر مهال تر یو بریده جوړه شوې وه؛ خو کار یې نیمګړی پاتې شو او تر اوسه هم نهدی بشپړ شوی. همدارنګه د کندهار مرکزي عیدګاه لاهم سپېره ولاړه ده او د بیا رغونې کوم عملي اقدام پهکې نه ترسترګو کېږي.
