په مسکو کې د طالبانو سفیر او افغان سوداګرو په سوداګریزو ستونزو خبرې کړي

د انترفاکس خبري اژانس د راپور له مخې، دا هوکړه‌لیک یو درې‌اړخیز سند دی چې د ازبکستان، افغانستان او پاکستان ترمنځ د ۲۰۲۵کال د جولای په ۱۷مه لاسلیک شوی و او اوس د تاشکند له رسمي تصویب وروسته د عملي کېدو پړاو ته داخل شوی دی.

یاد هوکړه‌لیک د ازبکستان د ټرانسپورټ وزارت، د طالبانو تر ادارې لاندې د افغانستان د ټولګټو وزارت او د پاکستان د رېل‌پټلۍ وزارت ترمنځ لاسلیک شوی دی. د دې هوکړې موخه د یوې داسې رېل‌پټلۍ د جوړولو لپاره ګډه امکان ارزونه ده، چې نایب‌اباد له خارلاچي سره ونښلوي.

دا مسیر د افغانستان د ټرانس – افغان رېل‌پټلۍ د لویې پروژې یوه مهمه برخه بلل کېږي.

د صادر شوي فرمان له مخې، د ازبکستان د ټرانسپورټ وزارت د دې هوکړه‌لیک د پلي کولو مسوول بنسټ ټاکل شوی دی. همداراز، د ازبکستان د بهرنیو چارو وزارت ته سپارښتنه شوې چې د داخلي حقوقي پړاوونو له بشپړېدو وروسته طالبان او پاکستاني لوری خبر کړي، څو هوکړه‌لیک په رسمي ډول لازم‌الاجرا شي.

د وړاندیز شوې طرحې پر بنسټ، د رېل‌پټلۍ مسیر به د ازبکستان له ترمز ښاره پیلېږي، د نایب‌اباد، میدان‌ښار او لوګر ولایتونو له لارې تېرېږي او د پاکستان خارلاچي سیمې ته رسېږي.

د دې پروژې اساسي موخه د افغانستان له لارې د مرکزي او جنوبي اسیا ترمنځ د ترانزیټي دهلېز رامنځته کول ښودل شوی دی.

د یادې پروژې د امکان‌ ارزونې مطالعه د درې‌اړخیز دفتر له‌خوا ترسره کېږي، چې د نړیوالو ترانسپورتي دهلېزونو د پراختیا لپاره جوړ شوی او د ازبکستان د رېل‌پټلۍ تر څار لاندې فعالیت کوي. دا دفتر په ۲۰۲۳کال کې په تاشکند کې جوړ شوی او د همغږۍ لپاره یې په کابل او اسلام‌اباد کې هم څانګې لري.

یوې سرچینې د نوم د نه ښودلو په شرط افغانستان انټرنشنل - پښتو ته ویلي چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د سوداګرۍ په جوازونو کې د افغانستان د پخواني جمهوري دولت له نومه ځکه استفاده کوي، چې دوی که د خپلې ادارې په نوم جواز ورکړي، په نورو هېوادونو کې د چلښت وړ نه دي.

که څه هم طالبان په خپلو رسمي مکتوبونو او دولتي مراسلاتو کې د «افغانستان اسلامي جمهوریت» پر ځای د «افغانستان اسلامي امارت» کاروي، خو د پاسپورټونو ترڅنګ د سوداګرۍ په جوازونو کې لا هم د پخواني جمهوري نظام نوم لیکل کېږي.

100%

تر اوسه د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت په دې اړه رسمي څرګندونې نه دي کړې، خو دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو حکومت لا هم د نړۍ له لوري په رسمیت نه دی پېژندل شوی او ګڼې سوداګریزې او بانکي چارې له همدې امله له خنډونو سره مخ دي.

اقتصادي شنونکي وايي، د رسمي اسنادو نړۍوال اعتبار د هر حکومت لپاره مهم دی او د رسمیت نه‌پېژندنې وضعیت د سوداګرۍ، صادراتو او وارداتو بهیر په مستقیم او غیرمستقیم ډول اغېزمن کړی دی.

د مژګان عیني نوم د ۱۳۹۶ کال په زمري میاشت کې په امریکا او افغان رسنیو کې هغه وخت سرلیکونه جوړ کړل چې د خپل خاوند او په ملګرو ملتونو کې د افغانستان د دایمي ماموریت سلاکار محمد یما عیني له خوا "کورني تاوتریخوالي" سره مخ شوه.

په ۱۳۹۶ کال کې نیویارک پوسټ راپور ورکړ، چې محمديما عیني خپله میرمن مژګان عیني دومره وهلې وه چې هغه ( ۱۴۹۶ کال د چنګاښ میاشت ۳۱مه) روغتون ته یوړل شوه.

نیویارک پوسټ د متحده ایالاتو د پولیسو له قوله ویلي وو چې ۴۶ کلن ډیپلومات خپله ۳۰ کلنه میرمن له ویښتو نیولې وه، په سر او مخ یې ووهله او تر هغه وخته یې وهله چې د هغې مخ او ښۍ سترګه ژوبل شول.

د رسنیو ددې راپور له خپرېدو وروسته هغه وخت د افغانستان د بهرنیو چارو وزارت عیني کابل ته وغوښت.

خو د مژګان خور بنفشه احمدي افغانستان انټرنشنل ته وویل چې محمدیما عیني هغه وخت د کابل پر ځای له مژګان او خپلو دریو ماشومانو سره کاناډا ته لاړ.

میرمن عیني له هغه وخت راهیسې تر سپتمبر ۲۰۲۲ پورې په کابل کې له خپلې کورنۍ سره په تماس کې وه، خو له هغه وخت وروسته ورکه شوې ده.

افغانستان انټرنشنل هڅه وکړه، چې له محمدیما عیني سره د هغې د ګرځنده تلیفون شمیرې له لارې اړیکه ونیسي خو زنګونه بې ځوابه پاتې شول.

افغانستان انټرنشنل د کاناډا پولیسو ته یو لیک ولېږه، چې د مژګان عیني د برخلیک په اړه معلومات ترلاسه کړي. د کاناډا پولیسو په ځواب کې وویل چې دوی په رسمي ډول د میرمن عیني د ورکیدو قضیه د قتل د قضیې په توګه څېړي.

څرنګه چې قضیه تر څېړنې لاندې ده، پولیسو تر اوسه د مژګان عیني د احتمالي "وژنې" په تور څوک نه دي نیولي.

د طالبانو له بهرنیو چارو وزارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې په دې لیدنه کې متقي وویل، چې ازبکستان د افغانستان په اړه مثبته او پر ښه نیت ولاړه پالیسي لري، او د دغې پالیسۍ په رڼا کې د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې او همکارۍ به لا پراخې شي.

متقي د څېړنیزو مرکزونو پر رول هم ټینګار کړی، چې دده په وینا، د سیمې د واقعیتونو د ښه درک لپاره اړین دي.

بل خوا وهابوف ویلي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور فضا او مثبت لیدلوری د سوداګرۍ او اقتصادي همکاريو د پراختیا سبب شوی او دواړه لوري هیله من دي چې راتلونکې کې به د همکارۍ کچه نوره هم لوړه شي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د اعلامیې له مخې، په لیدنه کې د دوه اړخیزو سیاسي او اقتصادي همکاریو د لا پراختیا لپاره یو شمېر وړاندیزونه هم شوي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د ثبات او همغږۍ په ټینګولو کې به مرسته وکړي.

په مسقط کې د طالبانو له سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې طالب سفیر په عمان کې میشتو افغانانو ته د هند د ویزو په برخه کې د اسانتیاوو د رامنځته کولو لپاره د هند له لوري د همکارۍ غوښتنه کړې ده.

د خبرپاڼې له مخې، دواړو لوریو یو او بل ته د دوه اړخیزو اوږدمهاله همکاریو ډاډ ورکړی.

دا لیدنه په داسې حال کې کېږي چې په تېرو څو اونیو کې د طالبانو او هند تر منځ د سفیرانو په کچه څو کتنې شوې دي، چې پکې د اقتصادي، سوداګریزو او سیاسي همکاریو د پیاوړتیا اړوند خبرې شاملې وې.

څو ورځې وړاندې په قرغیزستان کې د طالبانو سفیر عبدالشکور حقاني د هند له سفیر بېرېندر سِنگ، سره وکتل .

له پاکستان سره د طالبانو د اړیکو له ترینګلتیا وروسته، طالبانو او هند خپلې اړیکې زیاتې کړې دي.