د طالبانو د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون خبر ورکړی، چې د یکشنبې په ورځ له پاکستان او ایران نه ۶۹۲ کډوالې کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. یاد کمېسیون ویلي، چې دغه کورنۍ له هرات، نیمروز، کندهار او ننګرهار له لارو ستنې شوې دي.
د طالبانو یاد کمېسیون د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۰مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له دې ډلې د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۴۹، د هرات د اسلامکلا له لارې ۲۱، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۷۲ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۵۵۰ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.
په خبرپاڼه کې راغلي، چې ۵۳۴ نورې کورنۍ یې په همدې ورځ خپلو سیمو ته لېږدولې دي. طالبانو ویلي، چې له ټولو ستنو شویو کډوالو کورنیو سره یې په بېلابېلو برخو کې مرستې کړې دي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.
په کندهار کې د طالبانو د تحریک بنسټګر ملامحمد عمر ته نږدې کسان وایي، چې د هغه په نوم پيل شوې پروژې لاهم نیمګړې پاتې دي او د طالبانو د اوسني مشرتابه له لوري ورته لازمه پاملرنه نه کېږي؛ خو برعکس د ملاهبت په ګډون ډېرو طالب چارواکو په زیاته بودجه په خپل نوم مدرسې او جوماتونه جوړ کړي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د کندهار په ښار او شاوخوا سیمو کې د ملامحمد عمر په نوم پيل شوې پروژې لکه جامع عمر، مرکزي عیدګاه او د هغه سرای چې د «ملا صاحب په سرای» مشهور دی له کلونو راهیسې پر خپل حال ولاړې دي او د بیاجوړونې، رغونې او پراختیا کارونه یې په عملي ډول درېدلي دي.
ملامحمد عمر ته نږدې یو کس چې دامهال کومه رسمي دنده نهلري د خپلو معلوماتو له مخې وایي، چې د دغه پروژو لپاره څو ځله بودجه منظوره شوې؛ خو بیا هم د کار د پيل اجازه نهده ورکړل شوې.
نوموړي زیاته کړې: «د دفاع وزارت له لوري د جامع عمر او مرکزي عیدګاه لپاره څو ځلې پيسې منظور شوې؛ خو سره له دې نه عملي کار پيل شوی او نه د پيل اجازه ورکول کېږي». د سرچینو په وینا؛ دغه وضعیت پوښتنه راپورته کوي، چې ایا ستونزه د امکاناتو ده او که د پرېکړه نیولو په کچه قصدي ځنډ دی.
د جامع عمر د رغونې لپاره په بېلابېلو پړاونو کې سلګونه مېلیونه افغانۍ بودجه منظور شوې؛ خو دغه پروژه لا هم په ټپه ولاړه ده. سرچینو ویلي، چې د دغه تاریخي او سمبولیکې پروژې ځنډ یوازې تخنیکي یا اداري ستونزه نه؛ بلکې د طالبانو د مشرتابه په کچه قصدي بېپروايي او سیاسي اختلافات دي.
د معلوماتو له مخې؛ د پخواني جمهوري نظام پر مهال د جامع عمر لپاره دوه ځله بودجه منظور شوې وه، یو ځل سل مېلیونه افغانۍ او وروستي ځل په ۲۰۱۸کال کې ۱۵۰ مېلیونه افغانۍ وه. د دې ترڅنګ د کندهار له سوداګرو څخه هم یو فیصده مالیه د همدې جامع د رغونې لپاره اخیستل کېده.
د جامع له قراردادیانو څخه یو تن چې نه غواړي نوم یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي: «پیسې موجودي وې؛ خو کارونه قصدا ورو ساتل کېدل چې بیا په ټپه ودرېدل».
د هغه په وینا؛ واک ته د طالبانو له رسېدو یو نیم کال وروسته د ملامحمد عمر زوی او د یادې ډلې د دفاع وزیر ملایعقوب په غوښتنه یو ځل بیا ۵۰ مېلیونه افغانۍ بودجه منظور شوه؛ خو پروژه بیا هم عملي پړاو ته ونه رسېده، چې د یادو پېسو زیاته برخه د دینې مدرسو په جوړولو لګول شوې.
نوموړي زیاته کړې: «دغه پیسې وروسته جهادي مدرسو ته ولېږدول شوې، ځکه د جامع عمر په جوړولو کې هیڅ جدي لېوالتیا نهوه». ملا یعقوب ته نږدې سرچینې دا موضوع نوره هم جدي ګڼي او وايي، تر لومړي ځل بودجې وروسته ۵۰ مېلیونه افغانۍ نورې د طالبانو د دفاع وزارت له لوري ځانګړې شوې؛ خو د جامع عمر د بشپړېدو کار بیا هم پیل شو. د سرچینو په وینا؛ دغه پیسې هم د بېلابېلو پلمو تر شا له اصلي موخې واړول شوې او جهادي مدرسو ته وسپارل شوې.
سرچینه زیاتوي: «پیسې د جامع لپاره منظورې شوې وې؛ خو په شعوري ډول بل لور ته ولېږدول شوې. دا نور د سهوې خبره نهده، دا تصمیم دی دلته ځینو مشرانو دا پیسې په داسې شکل جهادي مدرسو ته وسپارلې چې ګواکې هغه پروژې تر هر څه مهمې دي او بودجه یې کمه ده».
د سرچینو په خبره؛ دغه وضعیت د طالبانو د مشر ملاهبت الله او د دفاع وزیر ملامحمد یعقوب ترمنځ له ژورو اختلافاتو سره تړاو لري. د دوی په وینا؛ ملا یعقوب اوس دې پایلې ته رسېدلی، چې ملاهبت الله د هغه د پلار ملا عمر په نوم د پيل شوو پروژو د بشپړېدو هیڅ اراده نهلري: «د دواړو ترمنځ اړیکې ډېرې سړې دي، دواړه ډېر کم سره ګوري او دغه سوړوالی مستقیم د ملا عمر پر میراث اغېز کړی دی».
د سرچینو په باور؛ داسې مهال چې سلګونه مېلیونه افغانۍ د نوو مدرسو او شخصي پروژو لپاره بې له ځنډه مصرفېږي، د ملامحمد عمر په نوم پروژې په ټپه درېدلې دي.
په داسې حال کې چې د ملامحمد عمر په نوم پروژې نیمګړې پاتې دي ځایي سرچینې وایي، چې په کندهار کې د طالبانو د اوسني مشر او ځینو نورو لوړپوړو چارواکو له لوري نوې مدرسې، جامع ګانې او نور تاسیسات جوړ شوي یا د جوړېدو په حال کې دي.
سرچینو د بېلګې په توګه یادونه کوي، چې د کندهار ښار د لسمې حوزې اړوند د کومانډو په سیمه کې چې دولتي ځمکه ده او خپله د طالبانو مشر هبتالله د کورنۍ د اوسېدو ځای هم دی؛ یو لوی باغ کښل شوی او د هبتالله اخوندزاده له لوري یوه لویه مدرسه او جامع پرې جوړېږي، چې تر ډېره یې کارونه بشپړ شوي.
دوی وایي، دا کار له یوې خوا د دولتي ځمکې د کارونې په اړه پوښتنې راولاړوي او له بلې خوا دا احساس پیاوړی کوي چې د ملامحمد عمر په نوم پخوانیو پروژو ته ولې لومړیتوب نه ورکول کېږي؟
په ورته وخت کې د دغه ډلې د دفاع وزارت مرستیال ملا فاضل مظلوم د کندهار ښار په ۷مه حوزه کې د زاړه ښار د تاريخي منډیګک کلا څنګ ته په دوو کلونو کې یوه مدرسه څو ځله ونړوله او له سره یې ورغوله؛ خو د ملا عمر د جامع او عیدګاه لپاره بیا هم بودجه نه ځانګړې کېږي.
د سرچینو د معلوماتو له مخې؛ د کندهار په دامان ولسوالۍ کې د طالبانو د ریاستالوزرا اقتصادي مرستیال ملا برادر د یوې مدرسې پر جوړولو مېلیونونه افغانۍ لګولې او لاهم دغه لړۍ روانه ده.
همدارنګه د طالبانو د پخواني مشر ملا عمر مخکېني او د هبت الله اوسني ملګري حاجي بشر نورزي لهخوا په میوند ولسوالۍ کې د یوې نوې عیدګاه د جوړېدو لګښت شاوخوا یو مېلیون ډالرو ته رسېږي.
د ملا عمر نږدې کسان وایي، دغه ټول کارونه داسې مهال ترسره کېږي، چې د جامع عمر، مرکزي عیدګاه او د ملا عمر سرای لپاره بیا مشخصه بودجه نه ورکول کېږي. دغه سرچینو د نیوکې په ډول ویلي، د ملامحمد عمر د نږدې ملګرو ډېری خپلوانو ته په اوسني نظام کې یا دندې نهدي ورکړل شوې او یا هم داسې دندې وړاندیز شوې چې د دوی په وینا «سمبولیکې او بېاغېزې» دي.
سیاسي شنونکي وایي، د ملامحمد عمر په نوم د پروژو ځنډېدل یوازې یو تخنیکي یا اداري مسله نه؛ بلکې دا د طالبانو د تحریک دننه د واک، میراث او مشروعیت له بحث سره تړاو لري.
د دوی په باور؛ د هر تحریک لپاره د بنسټګر نوم سمبولیک ارزښت لري او د هغه د نوم له پامه غورځول کولای شي د داخلي نارضایتۍ لامل شي، په ځانګړي ډول د هغه کسانو ترمنځ چې ځانونه د تحریک د لومړیو کلونو برخه ګڼي.
همدارنګه د ځینو سرچینو په وینا؛ د طالبانو د مشر ملا هبتالله اخندزاده او د دفاع وزیر ملا محمد یعقوب ترمنځ اړیکې هم د بحث وړ دي. دوی وایي، که اړیکې پیاوړې وای نو د ملایعقوب د پلار په نوم نیمګړې پروژې به د لومړیتوب په توګه بشپړې شوې وای.
د یادونې وړ ده، چې جامع عمر د پخواني جمهوریت پر مهال تر یو بریده جوړه شوې وه؛ خو کار یې نیمګړی پاتې شو او تر اوسه هم نهدی بشپړ شوی. همدارنګه د کندهار مرکزي عیدګاه لاهم سپېره ولاړه ده او د بیا رغونې کوم عملي اقدام پهکې نه ترسترګو کېږي.
د پاکستان حکومت پرېکړه کړې، چې ۱۹زره او ۹۷۳ افغان کډوال چې په دغه هېواد کې امریکا ته د تګ په تمه دي؛ بېرته افغانستان ته ستانه کړي. دغه افغان کډوال له امریکا سره د همکارۍ له امله د غچ اخیستنې له ګواښ سره مخ دي.
د «24NewsHD» ټلوېزیوني شبکې د یکشنبې په ورځ د پاکستان د کورنیو چارو وزارت سرچینو په حواله راپور ورکړی، چې د ازاد کشمیر او ګلګت-بلتستان په ګډون به د ټولو ایالتونو د پولیسو مشرانو ته لیکونه واستول شي؛ ترڅو د دغه افغان کډوالو بېرته ستنولو چارې پیل کړي.
دا په داسې حال کې ده، چې د افغان کډوالو د نیولو او بېرته ستنولو لړۍ له تېر یو کال راهیسې خورا چټکه شوې او اکثریت یې هغه خلک دي چې امریکا ته د تګ په تمه دي.
په دغه راپور کې راغلي، زرګونه افغانان په پاکستان کې د امریکا د ویزو په تمه دي؛ خو ښکاري چې امریکا د دوی د منلو لپاره چمتو نهده. د دې ترڅنګ پاکستان به د افغان کډوالو د بېرته ستنولو بهیر عملي کړي.
یاده دې وي، چې په ۲۰۲۱کال کې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته امریکا زرګونه هغه افغانان چې د دغه هېواد لپاره یې کار کاوه یا د امریکا سره یې تړاو لاره، له افغانستان نه انتقال کړي وو. دوی د طالبانو حکومت د احتمالي غچ اخیستنې له وېرې خوندي ځای ته انتقال شوي وو؛ خو اوس د پاکستان له لوري د بېرته ستنولو له ګواښ سره مخ دي.
د ایران د سربیشه ولسوالۍ د کرنې برخې چارواکي وايي، د ماهیرود پر پوله یې له افغانستان سره سوداګري پراخه شوې او په روان کال کې یې د شاوخوا زر مېلیارډه تومانو په ارزښت ۴۹زره ټنه کرنیز توکي صادر کړي. هغه ویلي، د همدې پولې له لارې یې درېیمو هېوادونو ته شاوخوا ۳۶زره ټنه توکي لېږلي دي.
د ایران د سربیشه ولسوالۍ د کرنېز جهاد مشر حسین محمدي د یکشنبې په ورځ (د سلواغې ۱۹مه) ویلي، چې د ماهیرود پر پوله یې ترانزیټ د پام وړ زیات شوی. نوموړي زیاته کړې: «په ۱۴۰۴ کال کې د ثبت شویو شمېرو له مخې شاوخوا ۴۹زره ټنه کرنیز توکي تر زر مېلیارډ تومانو په لوړه بیه افغانستان ته صادر شوي دي».
د هغه په خبره؛ په دې توکو کې سبزیجات او تازه مېوه هم شامله ده. محمدي ویلي، چې د همدې پولې له لارې یې له افغانستان څخه د ۳۶زره ټنه څخه زیات کرنیز توکي هند، متحده عربي اماراتو، عراق او پاکستان هېوادونو ته لېږلي دي.
د سوېلي خراسان والي وړاندې ویلي و، چې په همدې کال له ایران نه افغانستان ته د ۱.۱ مېلیارډ ډالرو په ارزښت له ۳ مېلیون ټنو زیات توکي صادر شوي. د هغه په خبره؛ په یادو صادراتو کې د ماهیرود پولې ونډه پراخه وه، چې له همدې لارې یې د ۳۸۰ مېلیون ډالرو په ارزښت ۱.۵ مېلیون ټنه صادرات کړي دي.
په جېنوا کې د افغانستان استازي نصیراحمد اندېشه د ملا برادر د وروستیو څرګندونو په غبرګون کې ویلي، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې افغانستان د «زقوم ونې» سره تشبیه کول د خلکو او د سیمې د هېوادونو لپاره بېځایه خبره نهده او دغه تشبیه د اوسني وضعیت ژور انعکاس دی.
هغه پر اېکس پاڼه لیکلي، چې «د زقوم ونه په قران کې د مطلق تریخوالي نښه ده، هغه ونه چې ریښه یې د دوزخ په تل کې ده او مېوه یې پرته له سوځولو او تباه کولو بل کار نهلري». د هغه په وینا؛ د طالبانو تر واک لاندې افغانستان ته د همدې تشبیه کارول د خلکو د ژوند واقعیتونه او د ګاونډیو هېوادونو اندېښنې ښه انځوروي.
هغه زیاته کړې، چې د افغانستان مشران د سیاست په ډګر کې کله د «زمري» او کله هم د «زقوم» بڼه خپلوي او دغه بدلون د ویاړ او زهر ځواک د ادعا او اخلاقي بېوسۍ ترمنځ د هېواد د ډېرو بدمرغیو بنسټیزه ریښه ده.
اندېشه خبرداری ورکړی، تر هغه وخته چې په افغانستان کې انسانیت د ویاړ په ارزښت بدل نهشي او واک ته ونه رسېږي، «زقوم به همداسې شنه کېږي او دوزخ به لا پراخېږي.» هغه ویلي، چې په داسې وضعیت کې به هېڅوک د دوی د لس کلنې پانګونې ویزه وانخلي.
تېره ورځ د طالبانو د ریاستالوزرا اقتصادي مرستیال ملاعبدالغني برادر د پاکستان له نوم یادولو پرته ویلي و، «افغانستان د زقوم ونې په څېر دی، چې نوي زېږېدلي ماشومان یې نهشي هضمولی». هغه وايي، چې دې ونې د امپراتوریو مرۍ هم ور ترخې کړې دي.
د ازبکستان د ولسمشر سلاکار جولان وهابوف د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت له مرستیال احمدالله زاهد سره په لیدنه کې ویلي، چې تېر کال یې له افغانستان سره سوداګري ۱.۶ مېلیارډ ډالرو ته لوړه شوې وه. نوموړي زیاته کړې، په راتلونکي کې به دغه کچه ۲ مېلیارډ ډالرو ته ورسوي.
د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ ورات د دوشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د دغه وزارت مرستیال احمدالله زاهد د ازبکستان د مرکزي اسیا د نړۍوال اسنټیټیوت له مشر او د دغه هېواد د ولسمشر له سلاکار جولان وهابوف سره په لیدنه کې د سوداګرۍ او اړیکو پر پراختیا خبرې کړې دي.
په خبرپاڼه کې د ښاغلي زاهد په حواله راغلي، چې د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو اړیکو د پراخوالي ټاکل شوې کمېټې باید د ستونزو او خنډونو حل ته جدي پاملرنه وکړي.
هغه ویلي:« شاوخوا شپږ کاله وړاندې د دواړه هېوادونو کلنی سوداګریز حجم ۶۰۰ مېلیون ډالر و؛ خو له نېکه مرغه تېر کال دغه شمېر ۱.۶ مېلیارد ډالرو ته لوړ شوی دی. په راتلونکې کې به دغه سوداګریز حجم تر ۲ مېلیارد ډالرو پورې لوړ شي».