د طالبانو کورنیو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په کندوز، هرات، لغمان، هلمند او سمنګان ولایتونو کې یې ۹ کسان د «غلا، ځنګلونو پرېکولو او ناقانونه وسلو د لېږد» په تور نیولي دي. د دغه وزارت په وینا؛ نیول شوي کسان به تر پښتنو وروسته عدلي او قضايي ادارو ته ور وپېژندل شي.
د طالبانو یاد وزارت د سېشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۱مه) په یوې خبرپانه کې ویلي، چې د عملیاتو پر مهال یې د کندوز په امام صاحب ولسوالۍ کې درې کسان د ځنګلونو پرېکولو، د لغمان په علیشنګ ولسوالۍ کې ۲ کسان د وسلو د ناقانونه لېږد او ۴ نور په هرات، هلمند او سمنګان کې د غلا په تور نیولي دي.
د کرېکټ ستوری راشدخان وايي، هغه لېواله دی چې افغانستان په راتلونکي کې خپله د ښځو کرېکټ ملي لوبډله ولري او سیالۍ وکړي. نوموړی وایي، د کرېکټ د نړۍوالې شورا له لوري د افغانستان د بشپړ غړیتوب لپاره د ښځو لوبډلې لرل د دغې شورا له شرطونو او معیارونو څخه دي.
هغه د یکشنبې په ورځ د شل اوریز نړۍوال جام د پرانیستې لوبې څخه مخکې د هغې پوښتنې په ځواب کې چې ایا غواړي افغانستان د ښځو لوبډله سیالیو ته واستوي وویل: «هو، بلکل.»
خان دا هم وویل، چې د ښځو د لوبډلې لرل له هغو شرطونو او معیارونو څخه دي چې د کرېکټ نړۍواله شورا یې د افغانستان د بشپړ غړیتوب لپاره اړین ګڼي. هغه زیاته کړه: «د کرېکټ نړۍواله شورا او د افغانستان کرېکټ بورډ ښه پوهېږي، خو موږ لېواله یو هر څوک چې د افغانستان استازیتوب کوي؛ هغوی د لوبو په ډګر کې ووینو».
راشد خان ویلي، چې د ښځو کرېکټ به د افغانستان کرېکټ بورډ او د کرېکټ نړۍوالې شورا په پریکړې پورې اړه ولري. خان ټینګار وکړ، د یو لوبغاړي په توګه ډېر واک نهلري او یوازې هغو چارو ته فکر کوي چې «د کنټرول وړ» وي.
هغه وویل: «موږ په داسې وضعیت کې یو، چې رښتیا هم ډېر رول نهشو لوبولی. خو بیا هم هو، ملاتړ تل شته؛ خو په پای کې پرېکړه هغه کسان کوي، چې ډېر واک لري». د راشد خان څرګندونې د افغانستان د ښځو د کرېکټ ملي لوبډلې لوبغاړې فیرزوه افغان چې دا مهال له خپلو فعالیتونو څخه پاتې ده، له سخت غبرګون سره مخ شوي دي.
مېرمن افغان پر انسټاګرام پاڼه په یوه یادښت کې ولیکل، چې د کرېکټ نړۍوالې شورا په ۲۰۱۷کال کې په قصدي ډول د ښځو د کرېکټ لوبډلې پرته افغانستان ته د بشپړ غړیتوب ورکولو سره خپل نړۍوال قوانین مات کړل.
هغې دغه پرېکړه د افغانستان د ښځو پر کرېکټ مستقیمه او ویجاړوونکې ضربه بللې او زیاته کړې یې ده: «وروسته د افغانستان کرېکټ بورډ له دې ناکامۍ ګټه واخیسته او داسې کیسه یې پیاوړې کړه، چې ګواکې یوازې د نارینهوو لوبډله د دغه لاسته راوړنو وړ ده او د ښځو د لوبډلې حضور اړین نهدی».
واک ته د طالبانو له بیا ستنېدو وروسته دغه ډلې د نورو محدودیتونو تر څنګ ښځې او نجونې له ورزش څخه هم منعه کړې دي او د ښځو ټولې ملي لوبډلې یې منحل کړې. تر دې مخکې راشد خان د افغانستان د ښځو او نجونو د زدهکړې له حقه هم ملاتړ کړی و.
د افغانستان کرېکټ بورډ په ۲۰۲۰کال کې ۲۵ ښځینه لوبغاړې لرلې؛ خو د کابل له سقوط وروسته دغه لوبغاړې اوس په اسټرالیا، کاناډا او برېتانیا کې ژوند کوي. د افغانستان د ښځو د کرېکټ لوبډلې زیات غړي د کانبرا او ملبورن په ښارونو کې مېشت دي او د ځایي لوبډلو لپاره لوبې کوي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وایي، یوازې پرون (دوشنبه د سلواغې ۲۰مه) له بېلابېلو لارو له ایران او پاکستان نه ۳۹۶ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. یاد کمېسیون زیاته کړې، چې ۶۶۷ نورې کورنۍ بیا خپلو سیمو ته لېږدول شوې دي.
دغه کمېسیون ویلي، چې یادې کورنۍ له هرات، نیمروز، کندهار او ننګرهار له لارو ستنې شوې دي. د طالبانو یاد کمېسیون د سېشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۱مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له دې ډلې د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۴۵، د هرات د اسلامکلا له لارې ۲۷، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۳۲، د هلمند د بهرامچې له لارې ۶ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۲۸۶ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.
د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام ویلي، د اروپايي ټولنې تمویل شوې «وي لیډ» پروژې په افغانستان کې د ښځو اقتصادي ځواکمنتیا ته وده ورکړې. دوی وایي، یاده پروژه ښځو ته د مالي خدمتونو لاسرسی اسانوي او د هغوی سوداګریز فعالیتونه پیاوړي کوي؛ څو په سخت اقتصادي وضعیت کې یې اقتصاد پیاوړی شي.
د ملګرو ملتونو دغه ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د WE LEAD پروژې موخه په یوې داسې ټولنه کې ښځو ته د اقتصادي فرصتونه برابرول دي چې د سختو محدودیتونو سره مخ دي.
د خبرپاڼې له مخې؛ په افغانستان کې ۷۵سلنه خلک د بسټیزو اړتیاوو پوره کولو وس نهلري، ۸۸سلنه د ښځینه سرپرستو کورنۍ له لومړنیو اړتیاوو څخه بېبرخې دي او یوازې ۷سلنه ښځې د کور څخه بهر کار کوي.
خبرپاڼه زیاتوي، دغه پروژه د ټولنې پر بنسټ عملي حل لارې وړاندې کوي چې د ښځو د عایداتو د زیاتوالي، د مالي وضعیت ښهوالي او د سیمهییزې سوداګرۍ د ودې لپاره زمینه برابروي. د یادې پروژې له لارې هڅه کېږي، چې ښځې اقتصادي خپلواکۍ ته ورسېږي او د ټولنې په پرمختګ کې فعاله ونډه ولري.
د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملالې یوسفزۍ په ټولو هېوادونو غږ کړی، چې پر طالبانو فشار راوړي او له هغوی سره د اړیکو له عادي کولو لاس واخلي. هغې ویلي، چې د نجونو پر زدهکړو د طالبانو بندیز د اسلامي پيغام خلاف دی او دغه ډله نهشي کولی د دین په نوم نجونې له زدهکړو بېبرخې کړي.
نوموړې له جیونیوز سره په مرکه کې په افغانستان کې د نجونو پر زدهکړو بندیز یو خطرناک حالت یاد کړی او زیاته کړې یې ده، چې طالبان نجونې او ښځې له خپلو حقونو بېبرخې کوي.
هغې ویلي: «طالبان له نجونو څخه د زدهکړو بنسټیز حق اخلي، نجونې هلته ښوونځي ته نهشي تلای؛ خو افغان نجونې لا هم زدهکړې نه پرېږدي، دوی په پټو ښوونځیو او انلاین بڼه زدهکړې ترلاسه کوي. طالبان ښځو ته اجازه نه ورکوي، چې له کوره ووځي او کار وکړي، د ماشومانو راتلونکی تیاره ښکاري».
ملالې پر زدهکړو د طالبانو بندیز د اسلامي پيغام سره په ټکر کې یاد کړی او په دې اړه یې ویلي: «د طالبانو لهخوا د نجونو پر زدهکړو بندیز د اسلام د پیغام خلاف دی، طالبان نهشي کولی د دین په نوم کومه نجلۍ له زدهکړو بېبرخې کړي. طالبان باید خپل دین درک کړي، پوهه ترلاسه کول د دین یوه برخه ده».
هغې د پاکستان په ګډون د نړۍ له ټولو هېوادونو غوښتي، چې د بشري حقونو پر بنسټ راپورته او د طالبانو غیراسلامي کړنې وغندي. ملالې ویلي، چې هغه د افغان نجونو ترڅنګ ولاړه ده او د دوی ملاتړ کوي.
د کډوالو سره د مرستې نړۍوال سازمان اعلان کړی، د امریکا یوې محکمې د ټرمپ ادارې ته امر کړی چې د افغان کډوالو د ځانګړې کډوالۍ «اېسایوي» ویزو غوښتنلیکونو ارزونه له سره پیل کړي.
د واشنګټن ډيسي د کولمبیا حوزې قاضي تانیا چاټکان په خپله پریکړه کې لیکلي، چې تر نامعلومې مودې د ځانګړې کډوالۍ ویزو د غوښتنلیکونو ارزونې ځنډول د کانګرس له پرېکړې او د محکمې له شته حکم څخه سرغړونه ده.
دغه حکم تېره جمعه د «روبیو پر وړاندې د افغان او عراقي متحدینو» تر سرلیک لاندې په یوې قضیه کې صادر شوی دی. قاضي د ډونالډ ټرمپ اداره مکلفه کړې، چې د یوه ټاکلي مهالوېش له مخې د ځانګړې کډوالۍ ویزو غوښتنلیکونه پر وخت وڅېړي او پرېکړه پرې وکړي.
که څه هم د ډونالډ ټرمپ لهخوا امریکا ته د افغان وګړو پر تګ لګېدلی بندیز لاهم پر خپل ځای دی؛ خو قاضي امر کړی چې د افغان کډوالو د «اېسایوي» دوسیو غوښتنلیکونو ارزونه باید سملاسي پیل شي.
قاضي چټکان په خپله پریکړه کې دا هم لیکلي، چې د ټرمپ ادارې چارواکي «هیڅ ډول قانوني یا ناقانونه واک نهلري، چې په یو اړخیزه توګه هغه پروسې ودروي چې کانګرس یې د ګړندي کولو امر کړی دی».
دغه حکم له هغو افغانانو ملاتړ کوي، چې د کلونو لپاره یې په افغانستان کې د امریکا له ځواکونو سره کار کړی او د هغوی د ځانګړو کډوالۍ ویزو غوښتنلیکونه له ټاکل شوې مودې ډېر ځنډېدلي دي.
د کډوالو سره د مرستې نړۍوال سازمان وکیلې کېمبرلي ګرانو ویلي، چې د محکمې تازه حکم د ټرمپ د ادارې پر ښکاره هڅو سخت ګوزار دی؛ هغه هڅې چې نه یوازې د محکمې حکمونه له پامه غورځوي، بلکې هغه افغانان هم شاته پرېږدي چې لاهم د طالبانو لهخوا له ګواښ سره مخ دي.
هغې زیاته کړه: «زموږ د متحدینو لوی شمېر د کلونو لپاره او ځینې ان تر لسو کلونو ډېر د خپلو غوښتنلیکونو د څېړنې په تمه پاتې شوي او دا حکم د دغه حقیقت سملاسي یادونه ده چې د امریکا حکومت قانوني مکلفیت لري چې د هغوی د ساتنې په اړه پر خپلې ژمنې عمل وکړي».