د پاکستان د سند ایالت ولایتي شورا ته د متحد قومي غورځنګ (MQM) غړي انیل کومار یو پرېکړهلیک وړاندې کړی و، چې پهکې په دې ایالت کې د الکولي مشروباتو د پېر او پلور د بشپړ بندیز غوښتنه کړې وه؛ خو دا پرېکړه اکثریت غړو رد کړه.
د راپورونو لهمخې، له ولایتي شورا څخه غوښتنه شوې وه چې د دې ایالت اړوند باید د شرابو د خرڅلاو ټول موجود جوازونه لغوه شي.
د سند ایالت د قانون او کورنیو چارو وزیر ضیاءلنجار د یاد پرېکړهلیک مخالفت وکړ او ویې ویل، چې د داسې پرېکړې پلي کول به د ټولنې یوه ستره برخه له حقونو او اسانتیاوو بېبرخې کړي. هغه د اسمبلۍ په غونډه کې وویل: «نن زما ملګري یو څه احساساتي ښکاري». له دې څرګندونو وروسته اسمبلۍ دا پرېکړهلیک رد کړ.
دا په داسې حال کې ده، چې په پاکستان کې د شرابو یو شمېر کارخونې په ښکاره ډول فعالیتونه لري او اسلاماباد ته مالیه هم ورکوي. همداراز د پلازمېنې اسلاماباد په ګډون د دغه هېواد په بېلابېلو ایالتونو کې د شرابو د پلور ښکاره ځایونه او جواز لرونکي هټۍ شته دی.
د پاکستان دفاع وزیر ویلي، لوېدیځ د افغانستان په مسله کې پاکستان د «تشناب کاغذ» په څېر وکاراوه او بیا یې پرېښوده. رحمتالله نبیل د خواجه اصف دغو خبرو ته غبرګون کې وايي، پاکستان له پيل څخه د منطقې د نيابتي لوبو او ايډيالوژۍ پروژه وه، نه يو هېواد چې رښتينی ملي روایت او ارزښت ولري.
خواجه اصف د پاکستان پارلمان ته په خپله وینا کې وویل، چې په افغانستان کې هغه دوه جګړې چې پاکستان پهکې ښکېل و، د دین یا اسلامي ارزښتونو لپاره نه وې، بلکې د نړۍوالو ځواکونو او د پاکستان د دوو استبدادي حکومتونو او ډیکتاتورو جنرالانو جنرال ضیاءالحق او جنرال پروېز مشرف د مشروعیت ترلاسه کولو لپاره وې.
خواجه اصف وايي چې امریکا دوی د «تشناب کاغذ» په څېر پرېښودل | افغانستان انټرنشنل پښتو
د افغانستان د ملي امنیت پخوانی رييس رحمتالله نبیل د سېشنبې په ورځ په خپلې اېکسپاڼې وویل: «خواجه اصف جدي مه ګڼئ» او زیاته کړې یې ده چې دا هماغه سړی دی چې نن وايي د افغانستان جګړې سياسي او «اجارهيي» وې او پاکستان د لويو قدرتونو د ګټو لپاره پهکې ورګډ شو، پرون چې طالبان واک ته ورسېدل، امريکا ته يې وويل: «طاقت له تاسو سره دی، خو خداى له موږ سره دی».
خواجه اصف پر افغانستان د پخواني شوروي یرغل نه ګڼي او په وینا یې، سور پوځ د کابل حکومت په غوښتنه راغلی وو او پروړاندې یې جګړه هم «جهاد» نهوو او دغه نظریه هم د امریکایانو روایت بولي.
رحمتالله نبیل له خواجه اصف څخه د پوښتنې په توګه مطرح کوي: «که هر څه سياست و، نو دا دیني شعارونه د څه لپاره وو؟ او که رښتيا د دين خبره وه، نو ولې نن هر څه د «سياسي تېروتنو» په نوم خلاصه کېږي»؟
نبیل زیاتوي، اصف ويل چې د شوروي راتګ «اشغال» نهوو، د افغانانو درد نهکموي. جګړه، ورانۍ او کډوالۍ د کاغذ پر مخ د لیکلو له لاری نهبدلېږي او په وینا یې، افغانانو اشغال د قانون له لارې ونه پېژاند؛ د هديرو، بېکوره کېدو او وران شويو ښارونو او کليو له لارې يې وپېژاند.
خواجه اصف زیاته کړې، چې د افغانستان د جګړو په ترڅ کې د پاکستان ښوونیز نصاب، سیاسي او مذهبي کلتور تر ډېره بدل شو، خو رحمتالله نبیل بیا څرګنده کړې چې د کتابونو د نصاب بدلول او د جګړې او جهاد روایت جوړول تصادفی نه وو. جنرال عاصم منير هم د هماغه پوځي نسل پيداوار دی، چې فکر يې د جنرال اختر عبدالرحمان او جنرال ضياءالحق په وخت کې جوړ شوی دی.
نبیل همداراز په ډاګه کړې: «حقيقت دا دی: پاکستان له پيل څخه د منطقې د نيابتي لوبو او ايډيالوژۍ پروژه وه، نه يو هېواد چې رښتينې ملي روایت/ارزښت ولري.»
د افغانستان د ملي امنیت پخواني رييس رحمتالله نبیل ټينګار کړی، دا چې نن [پاکستان] وايي: «موږ هم قرباني شوو»، دا يوازې نيمه خبره ده. پاکستان يوازې قرباني نه و؛ پخپله يې پرېکړه وکړه، لاره يې وټاکله او کلونه يې د جګړې، ايډيالوژۍ او د دين له نومه د وسيلې په توګه کار واخيست.
د پاکستان د سند ایالت ځایي حکومت د دوشنبې په ورځ د تحریک انصاف ګوند د نیول شويو ۳۰۰ کارکوونکو د خوشې کولو پرېکړه کړې ده. دغه کسان تېره اونۍ د عامه نظم د ساتنې ادارې لهخوا لاریونونو ته د خلکو د هڅولو په تور د یوه فرمان له مخې نیول شوي وو.
ډان ورځپاڼې د حکومتي سرچینو او د یاد ګوند د مشرانو په حواله راپور ورکړی، چې د سند د کورنیو چارو وزیر یاده پرېکړه له دوی سره شریکه کړې ده. د تحریک انصاف ګوند ویاندې فوزیه صديقي ویلي: «هیلهمن یو، چې زموږ کارکوونکي به د سېشنبې په ورځ د ټولو رسمي پړاوونو تر بشپړېدو وروسته خوشې شي».
هغې ادعا وکړه، چې نږدې ۳۰۰ د ګوند کارکوونکي او مشران یې د تېرې یکشنبې په ورځ د چاپو پرمهال د لاریونونو د غوښتنې په تور په بېلابېلو برخو کې نیول شوي، «موږ لا دمخه د دوی د نیولو پر وړاندې په محکمه کې قضیه ثبت کړې ده».
حکومتي سرچینو هم د تحریک انصاف ګوند یاده ادعا تایید کړې او ژمنه یې کړې، چې د یوې پرېکړې له مخې به ټول کسان خوشې شي. سرچینو ویلي: «په دې اړه د نیول شویو کسانو د اسنادو رسمي پروسې کارونه پیل شوي دي».
د سند د کورنیو چارو وزارت تر دې وړانددې خبرداری ورکړی و، چې د تحریک انصاف ګوند کارکوونکي به لاریونونو ته د خلکو د هڅونې په تور د ۳۰ ورځو لپاره ونیول شي. په راپور کې راغلي: «دوی خلک هڅوي، چې سړکونه او لویې لارې وتړي، پرلت او لاریونونه تنظیم کړي چې دغه کړنې ښايي سولې او امن ته زیان ورسوي».
په پاکستان کې له شاوخوا ۴۰ کلونو راهیسې یو زیات شمېر افغانان په خېبرپښتونخوا، پنجاب او بلوچستان کې پر کرنیزو چارو بوخت وو، خو اوس چې سلګونه زره افغانان له دغه هېواده په جبري ډول اېستل کېږي، نو په کرنیزه برخه کې یوه نسبي تشه رامنځته شوې ده.
په خېبرپښتونخوا، پنجاب او بلوچستان کې له لسګونو کلونو راهیسې یو زیات شمېر افغانان له نورو چارو سربېره پر کرنیزو چارو هم بوخت وو. د کرنیزې برخې کارپوهان خبرداری ورکوي، چې د دغه وضعیت دوام به کرنیزه برخه له ننګونو سره مخ کړي او همداراز به د کرنیزو محصولاتو او سبزیجاتو د بیو له لوړېدو سربېره د پاکستان اقتصاد هم اغېزمن کړي.
د یادو صوبو اوسېدونکي وايي، ډېری افغانان له کرنیزو چارو سربېره د څارویو پر روزنې او همداراز د شات پر تولید هم بوخت وو. د دوی په وینا، دمګړی کرنیزې ځمکې شته، خو تجربه لرونکي کسان او بشري ځواک کم شوی او په دې سره به کرنیزه برخه له جدي ستونزو سره مخ شي.
پر دغو ځمکو بوخت یو افغان بزګر محمد ګل چې په شپږ کلنۍ کې دغه هېواد ته تللی، وايي چې له کلونو زیار وروسته یې ګڼې شاړې ځمکې ابادې کړي او ډېری محصولات یې اوس هم له خېبرپښتونخوا سربېره د پنجاب بازارونو ته هم رسېږي.
د محمد ګل په وینا: «همدا څو کاله مخکې د یوې اندازې ځمکې کلنۍ اجاره ۳۷ زره روپۍ وه، خو اوس دغه بیه له لسو تر ۱۴ زره روپیو راټيټه شوې ده».
هغه د پاکستان له حکومت څخه غواړي، چې د کډوالو د ستنولو بهیر په څو پړاوونو کې ترسره کړي، ځکه یخني ده او د شرایطو په برابرېدو سره به خلک په خپله خوښه بېرته خپل هېواد ته ستانه شي.
د کرنې برخې کارپوهان وايي، له پاکستان څخه د افغان کډوالو له ستنېدو سره یوه برخه کروندې له ناڅرګند برخلیک سره مخ دي او په وینا یې دغه چاره به د ځايي اوسېدونکو پر اقتصاد منفي اغېز وکړي.
له دې سربېره د پاکستان او افغانستان تر منځ د لارو له بندېدو سره ډېری پاکستاني کروندګر هم سخت زیانمن شوي دي. د پنجاب یو کروندګر عطاالله وایي، د لارو د خلاصون پر مهال به د کچالو کروندو ډېره ګټه کوله او هغه هم سږکال په دې برخه کې ډېره پانګونه کړې، خو له شاوخوا ۴ میاشتو راهیسې د لارو د بندېدو له امله ډېره برخه حاصلات یې خراب شوي او ورسره سخت تاواني شوي دي.
په ورته وخت کې یو شمېر ځمکوال هم له روان وضعیت څخه شکایت لري او وايي، په دې برخه کې یوازې کارګر او اجاره کوونکي تاواني شوي نهدي، بلکې د ځمکو مالکان هم اغېزمن شوي دي.
رازق خان چې پخوا یې ډېره ځمکه په اجاره ورکړې وه، وايي: «پخوا به مو ځمکې د کرکېلې لپاره د یوه یا دوو کلونو لپاره په اجاره ورکولې، خو اوس داسې کسان ډېر کم پیدا کېږي چې ځمکې په اجاره ونیسي».
د یادونې وړ ده، چې د افغانستان او پاکستان تر منځ د اړیکو له خرابېدو سره سم، له شاوخوا ۴ میاشتو راهیسې د دواړو هېوادونو تر منځ هر ډول ځمکنۍ لاره او سوداګري بنده شوې ده. اوس په پاکستان کې د کینو او نورو مېوو فصل دی، خو د لارو د بندوالي له امله ډېری کروندګر، سوداګر او ورسره ټرانسپورټ تاواني شوي او میوې یې هم خرابې شوې دي.
د پاکستان سترې محکمې له عمران خان سره د تحریک انصاف ګوند د وکیلانو سملاسي لیدنې غوښتنه رد کړه. د یادې محکمې قاضي ویلي، چې دوی د اړونده ادارو له خبرولو پرته د دغه لیدنې د ترسره کولو پرېکړه نهشي کولی.
د پاکستان د تحریک انصاف ګوند وکیل لطیف کهوسه د دغه هېواد د پخواني لومړي وزیر عمران خان سره د لیدنې غوښتنه کړې وه؛ خو قاضي یحی اپریدي یې غوښتنه رد کړې او زیاته کړې یې ده: «موږ له خبرتیا او اړوندو ادارو له خبرولو پرته داسې کوم حکم نهشو ورکولای».
قاضي ویلي، چې دغه قضیې په نورو محکمو کې تر غور لاندې دي او تر هر څه وړاندې باید د لیدنې د غوښتنې د یاد اعتراض ستونزه حل شي. محکمې د عمران خان د ضمانت غوښتنه هم رد کړې او زیاته کړې یې ده، چې دغه غوښتنه بېاغېزې ده.
دغه غوښتنې داسې مهال دي، چې د عمرانخان د روغتیا په اړه د هغه کورنۍ او د تحریک انصاف ګوند مشرانو له حکومت سره خپلې اندېښنې په وار، وار شریکې کړې دي؛ خو لاهم د پاکستان حکومت لهخوا ورته له عمران خان سره د لیدنې اجازه نهده ورکړل شوې.
د طالبانو مالیې وزارت خبر ورکړی، چې نن دوشنبې (د سلواغې له ۲۰مې) وروسته له پاکستان نه د درملو پر وارداتو بشپړ بندیز پيل او عملي کېږي. د یاد وزارت په وینا؛ پر قاچاقي لارو د درملو ترڅنګ د هر ډول توکو د لېږد مخنیوی به هم کوي.
د یاد وزارت ویاند عبدالقیوم نصیر ویلي، چې له نن وروسته د هېواد په ټولو ګمرکونو کې د پاکستاني درملو وارداتو ته اجازه نه ورکول کېږي. نوموړي زیاته کړې، چې د طالب چارواکو د پرېکړې له مخې به له پاکستان نه د درملو او نورو توکو د قاچاق مخنیوی هم کوي.
نوموړي خبرداری ورکړی، چې قاچاق کوونکي به تر نیولو وروسته محکمې ته وسپارل شي او قاچاق شوي توکي به یې لهمنځه یوړل شي. نوموړي زیاته کړې: «له نن څخه وروسته د هېواد په ټولو ګمرکونو کې پاکستاني درملو ته د را ورادولو اجازه نه ورکول کېږي او دارنګه د تل په څېر د قاچاقي لارو څخه د درملو په ګډون د هر ډول اموالو د لېږد څخه په کلکله مخینوی کېږي».
د طالبانو دغه وزارت له سوداګرو غوښتنه کړې، د پاکستان د درملو پر ځای د بدیلو لارو څخه درمل وارد کړي چې په دې برخه کې اسانتیاوې هم ورته په پام کې نیول شوې دي. د سلواغې مياشتي په لومړۍ نېټه یاد وزارت سوداګرو ته خبر ورکړی و، چې د ۱۹ ورځو په لړ کې خپلې ټولې معاملې، اسناد او سوداګري له پاکستان سره ختمه کړي.
دغه پرېکړه په داسې حال کې کېږي، چې تر دې وړاندې د پاکستان او طالبانو ترمنځ د وروستیو سیاسي او سوداګریزو ترینګلتیاوو او د ترانزیتي لارو د تړل کېدو له امله د طالبانو د ریاستالوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر سوداګرو ته د درېیو میاشتو ضربالاجل ټاکلی و؛ څو له پاکستان سره خپلې ټولې سوداګریزې معاملې تصفیه کړي.
