په غزني کې د طالبانو د امنیې قوماندانۍ ویاند خالد سرحدي وایي، په دغه ولایت کې د یوې ټرافیکي پېښې له امله دوه کسه مړه او ۴ نور ټپیان شوي دي. د نوموړي په خبره؛ دغه پېښه د کابل- کندهار پرلویه لار د روضې کوتل په سیمه کې شوې ده.
هغه زیاته کړې، چې د پېښې ټپیان د درملنې په موخه روغتون ته لېږدول شوي دي. د یادې پېښې لامل د موټرچلوونکي بېاحتیاطي ښودل شوې ده.
د ایران په مشهد ښار کې د طالبانو قونسل نورمحمد متوکل د دغه ولایت د بهرنیو وګړو د چارو رییس جعفر سیدابادي سره د افغان کډوالو د حقونو او پر ناقانونه لارو د تګراتګ د مخنیوي پر مسایلو خبرې کړې او د ګډې همکارۍ پر دوام یې ټینګار کړی.
د راپورونو له مخې؛ په دغه ناسته کې د دوه اړخیزو ګټو، د کډوالو د ټولنیزو او حقوقي ستونزو پر حل خبرې شوې دي. د طالبانو قونسل د ایران له یادې ادارې سره د کډوالو ستونزو کمولو لپاره ګډې هڅې مهمې بللې دي.
په مشهد کې د ایران د بهرنیو وګړو د چارو رییس جعفر سیدابادي ویلي، ایران د انساني، اسلامي او ټولنیزو مسوولیتونو پر بنسټ هڅه کوي چې د زیانمنو کډوالو ملاتړ وکړي او د خیریه او ټولنیزو بنسټونو له لارې د خدمتونو د چارو بهیر اسانه کړي.
په غونډه کې د سرحدونو د ګډ مدیریت او د ناقانونه کډوالۍ د مخنیوي پر اهمیت ټینګار شوی. د ایران اړوند چارواکو د طالبانو له قونسل غوښتنه کړې، چې د سرحدي سرغړونو د کنټرول او د امنیتي بنسټونو د پیاوړتیا په چارو کې جدي اقدامات وکړي.
د کرېکټ ستوری راشدخان وايي، هغه لېواله دی چې افغانستان په راتلونکي کې خپله د ښځو کرېکټ ملي لوبډله ولري او سیالۍ وکړي. نوموړی وایي، د کرېکټ د نړۍوالې شورا له لوري د افغانستان د بشپړ غړیتوب لپاره د ښځو لوبډلې لرل د دغې شورا له شرطونو او معیارونو څخه دي.
هغه د یکشنبې په ورځ د شل اوریز نړۍوال جام د پرانیستې لوبې څخه مخکې د هغې پوښتنې په ځواب کې چې ایا غواړي افغانستان د ښځو لوبډله سیالیو ته واستوي وویل: «هو، بلکل.»
خان دا هم وویل، چې د ښځو د لوبډلې لرل له هغو شرطونو او معیارونو څخه دي چې د کرېکټ نړۍواله شورا یې د افغانستان د بشپړ غړیتوب لپاره اړین ګڼي. هغه زیاته کړه: «د کرېکټ نړۍواله شورا او د افغانستان کرېکټ بورډ ښه پوهېږي، خو موږ لېواله یو هر څوک چې د افغانستان استازیتوب کوي؛ هغوی د لوبو په ډګر کې ووینو».
راشد خان ویلي، چې د ښځو کرېکټ به د افغانستان کرېکټ بورډ او د کرېکټ نړۍوالې شورا په پریکړې پورې اړه ولري. خان ټینګار وکړ، د یو لوبغاړي په توګه ډېر واک نهلري او یوازې هغو چارو ته فکر کوي چې «د کنټرول وړ» وي.
هغه وویل: «موږ په داسې وضعیت کې یو، چې رښتیا هم ډېر رول نهشو لوبولی. خو بیا هم هو، ملاتړ تل شته؛ خو په پای کې پرېکړه هغه کسان کوي، چې ډېر واک لري». د راشد خان څرګندونې د افغانستان د ښځو د کرېکټ ملي لوبډلې لوبغاړې فیرزوه افغان چې دا مهال له خپلو فعالیتونو څخه پاتې ده، له سخت غبرګون سره مخ شوي دي.
مېرمن افغان پر انسټاګرام پاڼه په یوه یادښت کې ولیکل، چې د کرېکټ نړۍوالې شورا په ۲۰۱۷کال کې په قصدي ډول د ښځو د کرېکټ لوبډلې پرته افغانستان ته د بشپړ غړیتوب ورکولو سره خپل نړۍوال قوانین مات کړل.
هغې دغه پرېکړه د افغانستان د ښځو پر کرېکټ مستقیمه او ویجاړوونکې ضربه بللې او زیاته کړې یې ده: «وروسته د افغانستان کرېکټ بورډ له دې ناکامۍ ګټه واخیسته او داسې کیسه یې پیاوړې کړه، چې ګواکې یوازې د نارینهوو لوبډله د دغه لاسته راوړنو وړ ده او د ښځو د لوبډلې حضور اړین نهدی».
واک ته د طالبانو له بیا ستنېدو وروسته دغه ډلې د نورو محدودیتونو تر څنګ ښځې او نجونې له ورزش څخه هم منعه کړې دي او د ښځو ټولې ملي لوبډلې یې منحل کړې. تر دې مخکې راشد خان د افغانستان د ښځو او نجونو د زدهکړې له حقه هم ملاتړ کړی و.
د افغانستان کرېکټ بورډ په ۲۰۲۰کال کې ۲۵ ښځینه لوبغاړې لرلې؛ خو د کابل له سقوط وروسته دغه لوبغاړې اوس په اسټرالیا، کاناډا او برېتانیا کې ژوند کوي. د افغانستان د ښځو د کرېکټ لوبډلې زیات غړي د کانبرا او ملبورن په ښارونو کې مېشت دي او د ځایي لوبډلو لپاره لوبې کوي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون وایي، یوازې پرون (دوشنبه د سلواغې ۲۰مه) له بېلابېلو لارو له ایران او پاکستان نه ۳۹۶ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي. یاد کمېسیون زیاته کړې، چې ۶۶۷ نورې کورنۍ بیا خپلو سیمو ته لېږدول شوې دي.
دغه کمېسیون ویلي، چې یادې کورنۍ له هرات، نیمروز، کندهار او ننګرهار له لارو ستنې شوې دي. د طالبانو یاد کمېسیون د سېشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۱مه) په یوې خبرپاڼه کې ویلي، چې له دې ډلې د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ۴۵، د هرات د اسلامکلا له لارې ۲۷، د کندهار د سپين بولدک له لارې ۳۲، د هلمند د بهرامچې له لارې ۶ او د ننګرهار د تورخم له لارې ۲۸۶ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.
د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام ویلي، د اروپايي ټولنې تمویل شوې «وي لیډ» پروژې په افغانستان کې د ښځو اقتصادي ځواکمنتیا ته وده ورکړې. دوی وایي، یاده پروژه ښځو ته د مالي خدمتونو لاسرسی اسانوي او د هغوی سوداګریز فعالیتونه پیاوړي کوي؛ څو په سخت اقتصادي وضعیت کې یې اقتصاد پیاوړی شي.
د ملګرو ملتونو دغه ادارې د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د WE LEAD پروژې موخه په یوې داسې ټولنه کې ښځو ته د اقتصادي فرصتونه برابرول دي چې د سختو محدودیتونو سره مخ دي.
د خبرپاڼې له مخې؛ په افغانستان کې ۷۵سلنه خلک د بسټیزو اړتیاوو پوره کولو وس نهلري، ۸۸سلنه د ښځینه سرپرستو کورنۍ له لومړنیو اړتیاوو څخه بېبرخې دي او یوازې ۷سلنه ښځې د کور څخه بهر کار کوي.
خبرپاڼه زیاتوي، دغه پروژه د ټولنې پر بنسټ عملي حل لارې وړاندې کوي چې د ښځو د عایداتو د زیاتوالي، د مالي وضعیت ښهوالي او د سیمهییزې سوداګرۍ د ودې لپاره زمینه برابروي. د یادې پروژې له لارې هڅه کېږي، چې ښځې اقتصادي خپلواکۍ ته ورسېږي او د ټولنې په پرمختګ کې فعاله ونډه ولري.
د نوبل د سولې جایزې ګټونکې ملالې یوسفزۍ په ټولو هېوادونو غږ کړی، چې پر طالبانو فشار راوړي او له هغوی سره د اړیکو له عادي کولو لاس واخلي. هغې ویلي، چې د نجونو پر زدهکړو د طالبانو بندیز د اسلامي پيغام خلاف دی او دغه ډله نهشي کولی د دین په نوم نجونې له زدهکړو بېبرخې کړي.
نوموړې له جیونیوز سره په مرکه کې په افغانستان کې د نجونو پر زدهکړو بندیز یو خطرناک حالت یاد کړی او زیاته کړې یې ده، چې طالبان نجونې او ښځې له خپلو حقونو بېبرخې کوي.
هغې ویلي: «طالبان له نجونو څخه د زدهکړو بنسټیز حق اخلي، نجونې هلته ښوونځي ته نهشي تلای؛ خو افغان نجونې لا هم زدهکړې نه پرېږدي، دوی په پټو ښوونځیو او انلاین بڼه زدهکړې ترلاسه کوي. طالبان ښځو ته اجازه نه ورکوي، چې له کوره ووځي او کار وکړي، د ماشومانو راتلونکی تیاره ښکاري».
ملالې پر زدهکړو د طالبانو بندیز د اسلامي پيغام سره په ټکر کې یاد کړی او په دې اړه یې ویلي: «د طالبانو لهخوا د نجونو پر زدهکړو بندیز د اسلام د پیغام خلاف دی، طالبان نهشي کولی د دین په نوم کومه نجلۍ له زدهکړو بېبرخې کړي. طالبان باید خپل دین درک کړي، پوهه ترلاسه کول د دین یوه برخه ده».
هغې د پاکستان په ګډون د نړۍ له ټولو هېوادونو غوښتي، چې د بشري حقونو پر بنسټ راپورته او د طالبانو غیراسلامي کړنې وغندي. ملالې ویلي، چې هغه د افغان نجونو ترڅنګ ولاړه ده او د دوی ملاتړ کوي.
