په غزني کې د طالبانو امنیه قوماندانۍ خبر ورکړی، چې د دغه ولایت په قره باغ ولسوالۍ کې د کابل–کندهار پر لویه لار د یوې ټرافیکي پېښې له امله یو کس مړ او د یوې ښځې او څلورو ماشومانو په ګډون اووه نور ټپیان شوي دي.
د یادې قوماندانۍ د خبرپاڼې له مخې؛ دغه پېښه د سپینبند په سیمه کې د یوه باروړونکي او مساپروړونکي موټر د ټکر له کبله رامنځته شوې ده. په خبرپاڼه کې راغلي، چې ټپیان د درملنې لپاره روغتیايي مرکزونو ته لېږدول شوي دي.
سیمهییزو مسوولینو د پېښې لامل د ټرافیکي قوانینو نه مراعاتول بللي دي.
د افغانستان لپاره د اروپايي ټولنې استازولۍ د دغه هېواد د هوساینې لپاره د ښځینه روغتیاپالو، قابلو او څېړونکو رول مهم ګڼلی. یادې ټولنې ویلي، چې له خپلو شریکانو سره په ګډه د زدهکړو په ټولو برخو کې خپل ملاتړ ته دوام ورکوي.
په افغانستان کې د اروپايي ټولنې استازولۍ د ساینس په برخه کې د افغان ښځو او نجونو د نړۍوالې ورځې په مناسبت د دوی رول مهم ګڼلی. اروپايي ټولنې پر اېکس پاڼه لیکلي: «ښځې باید د ساینس په زړه کې اوسي».
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ هم د همدې ورځې اړوند له طالبانو غوښتي، چې پر زدهکړو لېګدلي بندیزونه لرې کړي. یوناما ویلي، له ۱۶۰۷ ورځو وروسته هم مېلیونونه افغان نجونې ښوونځیو ته د ستنېدو په تمه دي.
کارپوهان وايي، د دغه وضعیت دوام به افغانستان لانور د علمي پرمختګ او بشري ودې له کاروانه شاته کړي.
ورته مهال د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش هم ټینګار کړی، په علومو کې برابري د بشریت د پرمختګ لپاره اړینه ده او خبرداری یې ورکړی چې له دې سره، سره چې زدهکړو ته د لاسرسي په برخه کې پرمختګ شوی؛ خو لا هم په ټوله نړۍ کې یوازې درېیمه برخه څېړونکي ښځې جوړوي.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون خبر ورکړی، تېره ورځ (د سلواغې ۲۱مه) ۴۲۴ کډوالې کورنۍ چې ټولټال ۲۲۶۳ کسان کېږي؛ له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي.
د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلامکلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.
راپور زیاتوي، له دې ډلې ۲۰۲۱ کډوال د تورخم له لارې، ۸۲ د اسلامکلا له لارې، ۶۲ د ورېښمو پله له لارې، ۷۳ د بهرامچې له لارې او ۲۵ نور د سپین بولدک له لارې فغانستان ته ستانه شوي دي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ (یوناما) د ساینس په برخه کې د ښځو او نجونو د نړۍوالې ورځې په مناسبت له طالبانو غوښتي، چې پر زدهکړو لېګدلي بندیزونه لرې کړي. یوناما ویلي، له ۱۶۰۷ ورځو وروسته هم مېلیونونه افغان نجونې ښوونځیو ته د ستنېدو په تمه دي.
په افغانستان کې د یوناما دفتر د چهارشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۲مه) د ساینس په برخه کې د ښځو او نجونو نړۍوالې ورځې په مناسبت په افغانستان کې د نجونو پر مخ د زدهکړو پر بندیز خواشیني ښودلې.
یوناما زیاته کړې: «په افغانستان کې موږ دغه مهمه ورځ په ډېرې خواشینۍ سره نمانځو؛ ځکه ۱۶۰۷ ورځې کېږي، چې واکمنو چارواکو له ۱۲ کلونو څخه د پورته عمر لرونکو نجونو پر مخ د زدهکړو دروازو تړلې دي».
یوناما ویلي، له څلورو کلونو ډېره موده کېږي په ساینس او نورو مهم سکتورونو کې افغان ښځو او نجونو د ګډون فرصت له لاسه ورکړی. دوی دغه وضعیت د افغانستان د راتلونکي لپاره ځورونکی بللی.
یوناما واک ته د طالبانو له رسېدو او د نجونو پر وړاندې د زدهکړو تر بندیز وروسته په پرتلیز ډول لیکلي: «د ۲۰۲۱کال د سپتمبر په ۱۸مه لېسې یوازې د هلکانو لپاره بېرته پرانیستل شوې او نجونې ترې منعه شوې. د ۲۰۲۶کال د فبرورۍ په ۱۱مه تر نامعلومې مودې د لېسو دروازې د نجونو پر مخ بندې پاتې دي».
د ملګرو ملتونو دغه دفتر په ټینګار سره له واکمنو غوښتنه کړې، چې پر زدهکړو لګېدلي بندیزونه پای ته ورسوي. د ملګرو ملتونو سرمنشي انتونیو ګوترېش هم ټینګار کړی، په علومو کې برابري د بشریت د پرمختګ لپاره اړینه ده او خبرداری یې ورکړی چې له دې سره، سره چې زدهکړو ته د لاسرسي په برخه کې پرمختګ شوی؛ خو لا هم په ټوله نړۍ کې یوازې درېیمه برخه څېړونکي ښځې جوړوي.
کارپوهان وايي، د دغه وضعیت دوام به افغانستان لانور د علمي پرمختګ او بشري ودې له کاروانه شاته کړي.
د پاکستان د پارلماني چارو وزیر طارق فضل چودري ویلي، چې شاوخوا ۱۱۰۰ پاکستاني زدهکړیالان له افغانستان نه بېرته خپل هېواد ته ستانه شوي دي. هغه وایي، د ځانګړو اسانتیاوو له برابرېدو وروسته دغه کسان د هوا له لارې هېواد ته ستانه شوي دي.
طارق فضل چودري د سېشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۱مه) د پاکستان ملي اسمبلۍ ته د وینا پرمهال ویلي، چې دا مهال نږدې زر نور زدهکړیالان په جلالاباد او کابل کې پر زدهکړو بوخت دي.
نوموړي زیاته کړې، هغه زدهکړیالان چې لاهم په افغانستان کې دي؛ په کابل کې د پاکستان له سفارت سره په اړیکه کې دي، سفارت هم په منظم ډول ورسره اړیکه ساتي؛ څو د هغوی امنیت ډاډمن کړي او د اسنادو او ویزو ستونزې یې حل کړي.
تر دې مخکې یوشمېر پاکستاني زدهکړیالانو چې د لارو تړل کېدو له امله د میاشتو لپاره په افغانستان کې بند پاتې شوي وو، د خپل ناروښانه برخلیک او ښوونیز راتلونکي په اړه اندېښنه ښودلې وه.
طالبانو دغه زدهکړیالانو ته ویلي وو، چې د پاکستان ډیپلوماتیکه استازولۍ باید له دوی سره په اړیکه کې شي او د دغه زدهکړیالانو نوملړ په رسمي ډول او له مهر او تایید سره دوی ته وړاندې کړي.
د روغتیا نړۍوال سازمان د سېشنبې په ورځ ویلي، چې د روان کال لېندۍ میاشتې په ترڅ کې په ټول افغانستان کې له ۱۸۳زرو څخه ډېر کسان د سینهبغل (د سیخ و برېښ) پر ناروغۍ اخته شوي دي. د یاد سازمان د شمېرو له مخې؛ دغه ناروغۍ د ۲۴سلنه زیاتوالي سره تر ۳۵۰ ډېر کسان مړه کړي دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان پرون د لېندۍ میاشتې یو میاشتنی راپور خپور کړی دی. د راپور له مخې؛ په ټول افغانستان کې د بشري مرستو ځنډېدو له امله تر ۴۴۰ ډېر روغتیايي مرکزونو تړل شوي، چې تر ۳ مېلیونه ډېر کسان یې اغېزمن کړي دي.
د روغتیا نړۍوال سازمان ویلي، د روان کال په لېندۍ میاشت کې یې په ټول هېواد کې د شري له ۲زرو څخه ډېرې پېښې ثبت کړې دي چې له دې ډلې ۱۰ کسان مړه شوي دي؛ دغه شمېر د مخکېنۍ میاشتې پرتله ۱.۵ سلنه کموالی ښيي.
همدارنګه د لېندۍ په میاشت کې له ۱۲۰۰ څخه ډېر کسان د ملاریا پر ناروغۍ اخته شوي دي، چې دا هم د راپور له مهمو ټکو څخه دی. په همدې میاشت کې د ډینګي ۳۴۰ نوې پېښې هم ثبت شوې دي؛ خو د مړینې کومه پېښه نهده رامنځته شوې.
د روغتیا نړۍوال سازمان په وینا؛ دغه شمېر د تېرې میاشتې پرتله ۸۵ سلنه کموالی ښیي. د ډینګي تبه هغه ناروغي ده، چې د «اېدس» غوماشي له لارې انسانانو ته لېږدول کېږي او تر ډېره په تودو سیمو کې خپرېږي.
