د طالبانو مشر مولوي هبت الله اخوندزاده د یوه حکم له لارې په هرات کې د ټاکنو کمیسیون ودانۍ د هرات پوهنتون د طب پوهنځي تدریسي روغتون ته د دایمي ودانۍ په توګه سپارلې ده. د طالبانو د لوړو زده کړو وزارت ویلي، چې د هرات د طب پوهنځي تدریسي روغتون دایمي ودانۍ نه درلوده.
له دې وړاندې د ټاکنو کمیسیون ودانۍ د تدریسي روغتون لپاره د لنډمهالې ودانۍ په توګه کارېده.
یو سند چې ښکاري د بریټانیا پخواني شهزاده اندرو ماونټبېټن وېنډزر د جنسي قضیو مخکښ جېفري اپسټین ته استولی، په افغانستان، په ځانګړې توګه هلمند کې د سرو زرو او یورانیمو د پانګونې فرصتونو په اړه معلومات پکې شامل دي.
بيبيسي هغه معلوماتي راپور لیدلی چې د بریتانیا چارواکو هغه مهال اندرو ته چمتو کړی و.
دغه مهال نوموړی د سوداګرۍ استازی و او ده دا راپور د ۲۰۱۰ کال په ډسمبر کې محکوم شوي جنسي مجرم اپسټین ته لېږلی و.
په دغه سند کې د هلمند ولایت د «لوړ ارزښته سوداګریزو فرصتونو» نوملړ هم شامل دی.
اندرو مخکې له دې له اپسټین سره د خپلو اړیکو په تړاو هر ډول ناسم کار په کلکه رد کړی او دا ادعا یې هم رد کړې چې ګواکې د سوداګرۍ استازي په توګه یې خپله دنده د شخصي ګټو لپاره کارولې وي.
په یاد سند کې د هلمند ولایت اقتصادي وضعیت، بازار موندنه او د پانګونې فرصتونه په تفصیل سره تشریح شوي دي.
دغه راز په سند کې د قیمتي منرالونو لکه سرو زرو، یورانیم، توریم، اېریډیم او مرمرو زیرمو یادونه شوې او ویل شوي چې د ټیټ لګښت استخراج امکان هم شته. همداراز د تېلو او ګازو احتمالي سرچینو ته هم اشاره شوې ده.
راپور زیاتوي چې د لښکرګاه او ګرشک ښارونو کې د صنعتي پارکونو او خوندي سوداګریزو سیمو د جوړولو چارې روانې وې او د بست هوايي ډګر د موقعیت له امله دغه سیمه د سیمهییزې سوداګرۍ لپاره مناسبه بلل شوې وه.
د اسنادو له مخې، شهزاده انډریو دغه معلومات په خپل ایمیل کې «محرم راپور» بللی و.
بيبيسي وایي، یوازې د افغانستان اسناد نه، بلکې د سنګاپور، هانګ کانګ او ویتنام د سفرونو رسمي راپورونه هم اپسټین ته لېږل شوي دي.
ځینې ایمیلونه دا احتمال هم ښيي چې نور «زیپ فایلونه» چې ګڼ شمېر اسناد پکې وي، هم ورسره شریک شوي دي.
د هغه وخت د برېټانیا د سوداګرۍ وزیر سر وینس کېبل د دې قضیې په اړه ویلي چې د محرمو حکومتي معلوماتو شریکول «ډېر ناسم او د اندېښنې وړ چلند» دی.
د شهر بانو سادات فلم «ښه سړی نشته» د جرمني د برلین د «برلیناله فېسټیوال» پرانېستونکی فلم دی. فلم جوړوونکې د طالبانو له ګواښونو تښتېدلې او اوس په هامبورګ کې ژوند کوي. نوموړې ویلي، چې له افغانستان نه ټول خلک په تېښته کې دي.
شهربانو سادات د جرمني ټاګیس شپیګل مجلې ته په مرکه کې ویلي، چې په افغانستان کې چې نوموړې څوک پېژني، هغوی ټول له هېواد نه د تېښتې لارې چارې ګوري.
هغې په ۲۰۲۱ کال کې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو وروسته افغانستان پرېښود او له هغه وخت راهیسې د جرمني په هامبورګ کې اوسیږي.
هغې په دې اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، « زه د ایران په تهران کې د کډوالې په توګه زیږیدلې یم، ځکه زما مور و پلار په ۷۰مو کلونو کې د شوروي-افغان جګړې له ویرې ایران ته تللي وو او په ایران کې د افغان کډوالو پر وړاندې لوی تبعیض شته دی. تل به یې زه «افغانۍ» بللم.
نوموړې وايي، کله چې ۱۱ کلنه وه او په ۲۰۰۱ کې افغانستان ته ستنه شوه، هلته خلکو ایرانۍ بلله.
خو نوموړې وايي، چې په افغانستان کې یې هڅه کوله ځان افغانه ثابته کړي، خو داسې یې انګیرله چې په هیڅ ځای پورې اړه نه لري.
نوموړې د جرمني تجربه هم ورته بللې او وايي، چې له دې ټولو سره سره ددې لپاره دا یو ډول ازادي ده، چې په هر نامه بلل کیږي، خو چې ازاده واوسي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د چارشنبې په ورځ خبر ورکړ چې په کندهار او مزارشریف کې یې خپلو کونسلګرو ته دوه نوي مسوولان ټاکلي دي. د پاکستان حکومت دغه راز په نورو هېوادونو کې هم ۱۹ سفیران او د کونسلګریو مسوولان معرفي کړي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر د چارشنبې په ورځ، د سلواغې پر ۲۲مه اعلان وکړ، چې د افغانستان په ګډون یې په ګڼو هېوادونو کې خپل ۱۹ سفیران او د کونسلګریو نوي مسوولان ټاکلي دي.
د یاد وزارت په وینا، دا ټاکنې د دغه هېواد د لومړي وزیر شهباز شریف په هوکړه شوې دي.
د دې پرېکړې له مخې، شهباز حسین او اویس احمد خان په کندهار او مزارشریف کې د پاکستان عمومي کونسلانو په توګه معرفي شوي دي.
پاکستان په بنکاک، برلین، دارالسلام، دوشنبه، جنیوا، کامپالا، کټمنډو، لندن، نایروبي، اوسلو، استکهلم، تاشکند او تهران کې هم ۱۳ سفیران او په فرانکفورت، ګوانګژو، لاس انجلس او مونټریال کې څلور کونسلان ټاکلي دي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار هیله څرګنده کړې چې د پاکستان استازي به په بهر کې په شفافه توګه خپل ماموریت وکړي او پر اقتصادي ډیپلوماسۍ د تمرکز له لارې به د پاکستان ملي ګټې پرمخ بوځي.
دا ډیپلوماتیک اقدام په داسې وخت کې کېږي چې د تېرو میاشتو په ترڅ کې د طالبانو او اسلام اباد ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې دي.
پاکستان څو ځله طالبان تورن کړي چې ترهګرو ډلو ته پناه ورکوي، خو طالبانو تل دغه ادعاوې رد کړې دي.
د طالبانو ویاند پر ملګرو ملتونو او د شفافیت پر نړیوالو بنسټونو غږ کړی، چې افغانستان ته ورشي او د درغلیو د له منځه وړو او شفافیت په تړاو د طالبانو د ادارې اقدامات له نږدې وڅیړي.
د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د شفافیت په تړاو د ملګرو ملتونو اړوندو سازمانونو وروستی رپوټ رد کړی او وايي، چې ددوی ادارې د اداري فساد پر ضد د مبارزې او د شفافیت د رامنځته کولو په موخه پیاوړي ګامونه اخیستي دي.
فطرت پر خپل اېکس لیکلي، چې « د فساد کچه د تېرو وختونو په پرتله ډېره ټيټه شوې او په دې برخه کې ښې لاسته راوړنې لري».
نوموړي ویلي، چې ځینې بنسټونه چې په افغانستان کې استازولي یا حضور نه لري، د میداني څېړنو او د باوري سرچینو پر ځای، دده په وینا، د اټکل او ګومان پر اساس پرېکړې کوي. هغه دغه رپوټونه «ناکره» بللي دي.
نوموړي هیله ښودلې، چې اړوند سازمانونه افغانستان ته لاړ شي او د طالبانو تر واکمنۍ لاندې وضعیت له نږدې وګوري.
هغه ادعا کړې، چې د طالبانو ادارې د اداري پروسو د ساده کولو، د فساد له منځه وړو او د شفافیت رامنځته کولو په برخه کې ارزښتناک کارونه کړي دي.
په دې وروستیو کې د کانونو د استخراج په تړاو د طالبانو تړونونه په کوردننه او بهر تر نیوکو لاندې دي، چې شفافیت پکې نشته او د قراردادونو پروسې تر ډېره پټې او له رسنیو لرې ساتل کیږي.
پر دې سربېره طالبانو د نورو اکتشافي قراردادونو په تړاو هم له رسنیو سره معلومات نه شریکوي.
د طالبانو د بلخ ولایت والي محمد یوسف وفا په مزارشریف کې د ترکمنستان له کونسل بازاربای کابایف سره په لیدنه کې د دوهاړخیزو اړیکو د پیاوړتیا او همکاریو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.
ترکمنستاني رسنیو ویلي، د ناستې پر مهال د سوداګرۍ، ټرانسپورټ، انرژۍ او زېربناوو په برخو کې د همکاریو پر زیاتوالي او د مهمو ګډو پروژو د عملي کېدو پر چټکتیا ټینګار شوی دی.
په دې ناسته کې په ترکمنستان کې «د ۲۰۲۶ کال ملي شعار او د خپلواکۍ د ۳۵مې کلیزې» اړوند راتلونکو مراسمو یادونه هم شوې ده.
دواړو لوریو هیله ښودلې چې د دې همکاریو پراختیا به د دواړو هېوادونو ترمنځ سوداګریزې راکړې ورکړې زیاتې کړي او د سیمې اقتصادي ثبات او ترانزیټي اړیکې به لا پیاوړې شي.