طالبان وايي د روغتیا نړۍوال سازمان د تورخم شل بستریز روغتون سره د طبي وسایلو مرسته وکړه

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان د یادې ډلې تر واک لاندې ملي ټلوېزیون ته ویلي، چې د تېر کال پرتله په تنفسي ناروغیو د اخته کسانو شمېر زیات شوی دی.

د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ویاند شرافت زمان ویلي، چې سږکال د تېر کال پرتله په تنفسي ناروغیو اخته کسانو شمېر ډېر شوی او شاوخوا پنځه میلیونو کسانو روغتونونو ته مراجعه کړې ده.

نوموړي زیاته کړه: «د تېر کال پرتله له موږ سره پېښې یو څه زیاتې شوې دي؛ بدبختانه په تېرو درېیو میاشتو کې شاوخوا پنځه میلیونه کسانو چې په تنفسي ناروغیو اخته وو، روغتونونو ته مراجعه کړې ده».

نوموړي ویلي، په یاد شمېر ناروغانو کې د ۳،۱ میلیون کسانو عمرونه له پنځو کلونو زیات دي او د ۱،۹ میلیونو ناروغانو عمرونه له پنځو کلونو څخه کم دي.

ورته مهال روغتیاپالانو ویلي، چې تنفسي ناروغۍ ساري دي او روغ کسان باید له ناروغانو سره واټن وساتي.

خو د چارو کارپوهان وايي، چې د طالبانو له‌خوا د ککړې هوا په برخه کې د لازمو لارو چارو د نشتون له امله ګڼ کسان په تنفسي ناروغیو اخته شوې دي.

له پېښو سره د مبارزې په چارو کې د طالبانو د چمتووالي ادارې د چهارشنبې په ورځ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د کونړ ولایت له پېښو سره د مبارزې چمتووالي ادارې ریاست پر ۲۴۲۶ زلزله‌ځپلو او جبري راستنو شویو کورنیو باندې خوراکي او غېر خوراکي مرستې وېشلې دي.

دغې ادارې زیاته کړې، چې د یادو مرستو په لړ کې پر ۳۳۱ جبري راستنو شویو کورنیو د دوی له لوري، پر ۱۰۰۰ کورنیو د افغان ـ جاپان موسسې او پر نورو ۱۰۹۵ کورنیو د AADA موسسې له خوا مرستې ووېشل شوې.

په دغو مرستو کې هرې کورنۍ ته وریجې، غوړي، خرما، د خوراکي توکو کڅوړې (کېټونه)، کمپلې او د ماشومانو لپاره اړین توکي شامل دي.

سره له دې چې طالبان او نړۍوالې مرستندویه ادارې نږدې هره ورځ پر اړمنو افغانانو مرستې وېشي، خو خلک وايي چې د دغو لنډمهالو مرستو ترڅنګ دې ورته د دایمي کار زمینه برابره شي، ترڅو په خپلو پښو ودرېږي او له مرستو اخیستلو بې‌نیازه شي.

د طالبانو د یاد وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، چې دغه لیدنه کې د پولیو ناروغۍ د تشخصی اړوند لابراتور، د کارکوونکو پر ظرفیت لوړونې او د روغتیایي خدمتونو پر پراختیا باندې خبرې شوې دي. نور جلال جلالي ویلي، چې د پولیو لابراتور څانګې باید پراخې شي او د روغتیا نړۍوال سازمان دې په دغه برخه کې د دوی ملاتړ وکړي.

افغانستان او پاکستان په نړۍ کې دوه یوازیني هېوادونه دي، چې لا هم په‌کې د پولیو مثبتې پېښې شته او د دغه ویروس د له‌منځه وړلو لپاره لا تر اوسه هڅو کومه جدي پایله نه ده ورکړې. د رسمي معلوماتو له‌مخې، په افغانستان کې ډېری د ګوزڼ مثبتې پېښې په هغو ماشومانو کې لیدل شوي، چې له پاکستان څخه راستانه شوي دي.

د طبي کارکونکو په وینا، اوسمهال چې له پاکستان څخه د افغانانو د اېستل کېدو بهیر چټک شوی،‌ نو افغانستان ته د دغه ویروس د لېږد ګواښ هم ورسره زیات شوی دی. د پولیو بېړني مرکز خبر ورکړی، چې دوی پر ډیورنډ کرښه بېابېلو سیمو کې ګرځنده ټیمونه لري او له پنځو کلونو کم هر هغه ماشوم واکسین کېږي چې هېواد ته راستنېږي.

نوموړي همداراز له ایراني لوري غوښتي، چې افغانستان ته د نفتي توکو او مایع ګازو د لېږد لپاره د ایران له لارې لازمې ټرانزیټي اسانتیاوې برابرې کړي. د طالبانو یاد وزارت د خبرپاڼې له‌مخې، نورالدین عزیزی د ایران د نفتو وزارت د نړۍوالو او سوداګریزو چارو له مرستیال سید محمد موسوي او مل پلاوي سره لیدنه او خبرې اترې کړې دي.

په دې لیدنه کې سیدمحمد موسوي افغانستان ته د نفتي توکو او مایع ګازو د صادراتو د زیاتوالي لپاره د ایران د چمتووالي خبر ورکړی دی. هغه همدارنګه د افغانستان د تېلو د تصفیې خونو د کارکوونکو د تخنیکي وړتیاوو د لوړولو په برخه کې پر همکارۍ هم ټینګار کړی دی.

په دې کتنه کې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر یو ځل بیا له ایران څخه د صادرېدونکو نفتي توکو د کیفیت پر لوړولو، د بیو پر راکمولو او افغانستان ته د ځانګړي تخفیف پر ورکولو ټینګار وکړ. هغه همداراز غوښتنه وکړه، چې د ایران له لارې افغانستان ته د دغو توکو د لېږد په برخه کې لا ډېرې ټرانزیټي اسانتیاوې رامنځته شي.

دې لیدنه کې د ایران د نفتو وزارت مرستیال له نورالدین عزیزی څخه وغوښتل، چې د ایران اسلامي جمهوریت ته رسمي سفر وکړي. طالبان داسې مهال د ایراني نفتو او ګازو پر کیفیت ټینګار کوي، چې په فراه او هرات کې د دغه ډلې د ګمرک چارواکو څو څو ځله ایران ته بې‌کېفیته تېل او ګاز بېرته ورګرځولي دي.

طالبانو یاد کسان په کابل، لغمان، کاپیسا، ارزګان، پروان، بلخ، پکتیا، پکتیکا، فاریاب، غور، بدخشان، خوست، هرات، ننګرهار، بغلان، کندوز، کونړ، غزني او میدان وردګو ولایتونو کې په دُرو وهلي دي.

کابل، خوست، ننګرهار او پروان هغه ولایتونه دي، چې د نورو په پرتله په‌کې ډېر کسان په دُرو وهل شوي دي.

د افغانستان انټرنشنل- پښتو د موندنو له‌مخې، طالبانو په تېرو ۴۰ ورځو کې ۱۰۱ کسان په کابل، ۳۸ کسان په خوست، ۱۷ کسان په ننګرهار او ۲۰ نور په پروان کې په دُرو وهلي دي.

د طالبانو د سترې محکمې د خبرپاڼو له‌مخې، یاد شمېر کسان د «نامشروع اړیکو، له کوره تېښتې، بد اخلاقۍ، زنا، لواطت، غلا، رشوت، د شرابو او نورو نشه‌يي توکو د کاروبار، جعل او فرېبکارۍ» په تورونو د خلکو په مخ کې په لسګونه دُرو وهل شوي او یو شمېر یې پر څو کلونو تنفیذي بندونو هم محکوم شوي دي.

په عام محضر کې د طالبانو له لوري د بدني سزاګانو ورکول که څه هم د بشري حقونو د نړۍوالو سازمانونو له سختو غبرګونونو سره مخ شوي، خو طالبان لا هم له دې کاره لاس نه اخلي.

طالبان نه یوازې نارینه، بلکې ښځې هم له کور څخه د تېښتې او "نامشروع اړیکو" په تور په عام محضر کې په داسې حال کې په دُرو وهي، چې د ښځو د حقونو فعالانې دا کړنه په کلکو ټکو غندي.

د ښځو د حقونو فعاله وږمه توخي وايي، طالبان په عام محضر کې ښځو ته د بدني سزاګانو په ورکولو سره نه یوازې بشري حقونو ته سپکاوی کوي، بلکې ټول افغاني او پښتني ارزښتونه هم تر پښو لاندې کوي.

وږمه توخي وايي: «طالبان په دې کړنو سره نړۍ ته دا ښيي چې دغه ډله هېڅ ډول بشري حقونو، افغاني او پښتني ارزښتونو ته درناوی نه لري. دې ډلې د تېر په څېر یوازې د ښځو پر حقونو پښه ایښې ده او زور یې یوازې پر ښځو رسېږي».

ځیني دیني عالمان هم د طالبانو له‌خوا په عام محضر کې د بدنې سزاګانو پر ورکړي اعتراض لري او وايي، چې د شرعي اصولو عملي کول خپل ځانګړي شرایط لري او د طالبانو له‌خوا د شریعت په نوم عملي کېدونکې سزاګانې له شرعي شرایطو سره سمون نه لري.

په کندهار کې یو دیني عالم چې د امنیتي ستونزو له امله نه غواړي نوم یې واخیستل شي، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي: «موږ مکلف یو چې د قران او احادیثو ټول حکمونه ومنو. خو د دُرو وهلو مسلې ته چې راشو، په شریعت کې په دې اړه خورا ډېر باریکي شتون لري. په کوم ډول چې دوی (طالبان) خلک په عام محضر کې وهي، دا ځانګړي شرایط لري؛ طالبان د دې توان نه لري چې د یوه تورن کس د جرم ثابتولو لپاره هغه شرعي شرایط پوره کړي، نو ځکه په اوسنیو کړنو سره دوی په خپله د شریعت پروړاندې ملامت دي.

وړاندې له دې د طالبانو له‌خوا په عام محضر کې خلکو ته د بدني سزاګانو په ورکړې سره د بشري حقونو ملاتړو ادارو، هېوادونو او ملګرو ملتونو نیوکې کړې دي، خو طالبان له خپلې یادې کړنې لاس نه اخلي او وايي، پر خلکو په حقیقي معنا شریعت پلي کوي.