پېښور کې غونډه: د پاکستان د بهرنیو سیاستونو هدف دا دی چې افغانستان په خپلو پښو ونه دریږي

بي‌بي‌سي هغه معلوماتي راپور لیدلی چې د بریتانیا چارواکو هغه مهال اندرو ته چمتو کړی و.

دغه مهال نوموړی د سوداګرۍ استازی و او ده دا راپور د ۲۰۱۰ کال په ډسمبر کې محکوم شوي جنسي مجرم اپسټین ته لېږلی و.

په دغه سند کې د هلمند ولایت د «لوړ ارزښته سوداګریزو فرصتونو» نوملړ هم شامل دی.

اندرو مخکې له دې له اپسټین سره د خپلو اړیکو په تړاو هر ډول ناسم کار په کلکه رد کړی او دا ادعا یې هم رد کړې چې ګواکې د سوداګرۍ استازي په توګه یې خپله دنده د شخصي ګټو لپاره کارولې وي.

په یاد سند کې د هلمند ولایت اقتصادي وضعیت، بازار موندنه او د پانګونې فرصتونه په تفصیل سره تشریح شوي دي.

دغه راز په سند کې د قیمتي منرالونو لکه سرو زرو، یورانیم، توریم، اېریډیم او مرمرو زیرمو یادونه شوې او ویل شوي چې د ټیټ لګښت استخراج امکان هم شته. همداراز د تېلو او ګازو احتمالي سرچینو ته هم اشاره شوې ده.

راپور زیاتوي چې د لښکرګاه او ګرشک ښارونو کې د صنعتي پارکونو او خوندي سوداګریزو سیمو د جوړولو چارې روانې وې او د بست هوايي ډګر د موقعیت له امله دغه سیمه د سیمه‌ییزې سوداګرۍ لپاره مناسبه بلل شوې وه.

د اسنادو له مخې، شهزاده انډریو دغه معلومات په خپل ایمیل کې «محرم راپور» بللی و.

بي‌بي‌سي وایي، یوازې د افغانستان اسناد نه، بلکې د سنګاپور، هانګ کانګ او ویتنام د سفرونو رسمي راپورونه هم اپسټین ته لېږل شوي دي.

ځینې ایمیلونه دا احتمال هم ښيي چې نور «زیپ فایلونه» چې ګڼ شمېر اسناد پکې وي، هم ورسره شریک شوي دي.

د هغه وخت د برېټانیا د سوداګرۍ وزیر سر وینس کېبل د دې قضیې په اړه ویلي چې د محرمو حکومتي معلوماتو شریکول «ډېر ناسم او د اندېښنې وړ چلند» دی.

شهربانو سادات د جرمني ټاګیس شپیګل مجلې ته په مرکه کې ویلي، چې په افغانستان کې چې نوموړې څوک پېژني، هغوی ټول له هېواد نه د تېښتې لارې چارې ګوري.

هغې په ۲۰۲۱ کال کې پر کابل د طالبانو له واکمنېدو وروسته افغانستان پرېښود او له هغه وخت راهیسې د جرمني په هامبورګ کې اوسیږي.

هغې په دې اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل، « زه د ایران په تهران کې د کډوالې په توګه زیږیدلې یم، ځکه زما مور و پلار په ۷۰مو کلونو کې د شوروي-افغان جګړې له ویرې ایران ته تللي وو او په ایران کې د افغان کډوالو پر وړاندې لوی تبعیض شته دی. تل به یې زه «افغانۍ» بللم.

نوموړې وايي، کله چې ۱۱ کلنه وه او په ۲۰۰۱ کې افغانستان ته ستنه شوه، هلته خلکو ایرانۍ بلله.

خو نوموړې وايي، چې په افغانستان کې یې هڅه کوله ځان افغانه ثابته کړي، خو داسې یې انګیرله چې په هیڅ ځای پورې اړه نه لري.

نوموړې د جرمني تجربه هم ورته بللې او وايي، چې له دې ټولو سره سره ددې لپاره دا یو ډول ازادي ده، چې په هر نامه بلل کیږي، خو چې ازاده واوسي.

نوموړي دا خبرې د چارشنبې په ورځ، د سلواغې پر ۲۲مه په خیبر ولسوالۍ کې یوې غونډې ته د وینا پر مهال وکړې.

د خیبر پښتونخوا اعلی وزیر وویل چې د خیبر پښتونخوا ولس غیرتي او زړور دی خو ناپوه نه دی.

هغه څرګنده کړه، چې د ایالت ولس به د هرې هغې پالیسۍ پر ضد پاڅون کوي چې د دوی حقونه او ګټې پکې زیانمنیږي.

سهیل اپریدي د پاکستان پر ملي رسنیو، چې په غوڅ ډول انګریزي او اردو ژبې دي، نیوکه وکړه او ویې ویل چې «دغه رسنۍ دي او که د ن لیګ رسنۍ»، ځکه دده په وینا، د خیبر پښتونخوا ولس خپل ولس نه ګڼي.

نوموړي شکایت وکړ چې د پاکستان مشهورې رسنۍ د خیبر پښتونخوا پر ولس کېدونکي ظلمونه نه ښيي خو ویې ویل، چې «که دغه رسنۍ رښتیا نه شي منعکس کولای، نو لږ تر لږه دې درواغ هم نه ښيي».

د پاکستان د تحریک انصاف ګوند له بنسټګر عمران خان سره د لیدنې په اړه سهیل اپریدي وویل چې د لیدنې لپاره ټول شرطونه پوره کړل شوي خو بیا هم د لیدنې کتنې اجازه نه ورکول کېږي.

هغه خبرداری ورکړ چې که د قانون له مخې د غوښتنو پوره کولو باوجود د لیدنې وخت ورنه کړل شو، نو لاریون به کېږي.

نوموړي له خیبر پښتونخوا سره د مدغم شویو ولسوالیو د ټولو کالجونو لپاره د وړیا ټرانسپورټ اعلان هم وکړ.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر د چارشنبې په ورځ، د سلواغې پر ۲۲مه اعلان وکړ، چې د افغانستان په ګډون یې په ګڼو هېوادونو کې خپل ۱۹ سفیران او د کونسلګریو نوي مسوولان ټاکلي دي.

د یاد وزارت په وینا، دا ټاکنې د دغه هېواد د لومړي وزیر شهباز شریف په هوکړه شوې دي.

د دې پرېکړې له مخې، شهباز حسین او اویس احمد خان په کندهار او مزارشریف کې د پاکستان عمومي کونسلانو په توګه معرفي شوي دي.

پاکستان په بنکاک، برلین، دارالسلام، دوشنبه، جنیوا، کامپالا، کټمنډو، لندن، نایروبي، اوسلو، استکهلم، تاشکند او تهران کې هم ۱۳ سفیران او په فرانکفورت، ګوانګژو، لاس انجلس او مونټریال کې څلور کونسلان ټاکلي دي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډار هیله څرګنده کړې چې د پاکستان استازي به په بهر کې په شفافه توګه خپل ماموریت وکړي او پر اقتصادي ډیپلوماسۍ د تمرکز له لارې به د پاکستان ملي ګټې پرمخ بوځي.

دا ډیپلوماتیک اقدام په داسې وخت کې کېږي چې د تېرو میاشتو په ترڅ کې د طالبانو او اسلام‌ اباد ترمنځ اړیکې ترینګلې شوې دي.

پاکستان څو ځله طالبان تورن کړي چې ترهګرو ډلو ته پناه ورکوي، خو طالبانو تل دغه ادعاوې رد کړې دي.

د طالبانو مرستیال ویاند حمدالله فطرت د شفافیت په تړاو د ملګرو ملتونو اړوندو سازمانونو وروستی رپوټ رد کړی او وايي، چې ددوی ادارې د اداري فساد پر ضد د مبارزې او د شفافیت د رامنځته کولو په موخه پیاوړي ګامونه اخیستي دي.

فطرت پر خپل اېکس لیکلي، چې « د فساد کچه د تېرو وختونو په پرتله ډېره ټيټه شوې او په دې برخه کې ښې لاسته راوړنې لري».

نوموړي ویلي، چې ځینې بنسټونه چې په افغانستان کې استازولي یا حضور نه لري، د میداني څېړنو او د باوري سرچینو پر ځای، دده په وینا، د اټکل او ګومان پر اساس پرېکړې کوي. هغه دغه رپوټونه «ناکره» بللي دي.

نوموړي هیله ښودلې، چې اړوند سازمانونه افغانستان ته لاړ شي او د طالبانو تر واکمنۍ لاندې وضعیت له نږدې وګوري.

هغه ادعا کړې، چې د طالبانو ادارې د اداري پروسو د ساده کولو، د فساد له منځه وړو او د شفافیت رامنځته کولو په برخه کې ارزښتناک کارونه کړي دي.

په دې وروستیو کې د کانونو د استخراج په تړاو د طالبانو تړونونه په کوردننه او بهر تر نیوکو لاندې دي، چې شفافیت پکې نشته او د قراردادونو پروسې تر ډېره پټې او له رسنیو لرې ساتل کیږي.

پر دې سربېره طالبانو د نورو اکتشافي قراردادونو په تړاو هم له رسنیو سره معلومات نه شریکوي.