په هرات کې د طالبانو د کانونو او صنایعو خونه وایي، چې له ایران سره د افغانستان د سوداګریزې راکړې ورکړې کچه شاوخوا پنځه مېلیارد ډالرو ته رسېدلې ده. د یادې خونې په وینا؛ دواړه خواوې په ځانګړي ډول د تېلو، ودانیزو توکو، خامو موادو، وچې او تازه مېوې په برخه کې پراخه راکړه ورکړه لري.
په هرات کې د ایران سرکونسل هم ویلي، چې تېرکال د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرۍ کچه درې نیم مېلیارد ډالره وه؛ خو سږکال دغه اندازه پنځه مېلیارده ډالرو ته لوړه شوې ده.
که څه هم د روان کال لپاره کره او رسمي شمېرې لا نهدي خپرې شوې؛ خو د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د تېر زېږدیز کال په نومبر میاشت کې اعلان کړی و، چې یوازې په تېرو شپږو میاشتو کې له ایران سره د شاوخوا یو مېلیارد ډالرو په ارزښت سوداګري شوې ده.
یوازې د روان لمریز کال له پیله تر اوسه، افغانستان ته د دوغارون-اسلامکلا بندر له لارې ټول ۷۱۴زره او ۶۷۹ټنه توکي صادر شوي. د دوغارون د ګمرک د چارواکو په وینا؛ د یادو صادر شویو توکو ټولیز ارزښت شاوخوا ۲۳۰ میلیونه او ۳۵۵ زره او ۳۰۸ امریکايي ډالر اټکل شوی دی.
د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې کمېسیون خبر ورکړی، یوازې پرون چهارشنبه (د سلواغې ۲۲مه) د ایران او پاکستان له بېلابېلو لارو ۶۷۹ کورنۍ چې د وګړو شمېر یې ۳زره او ۶۳۲ کسان کېږي؛ افغانستان ته ستنې شوې دي.
یاد کمېسیون په خپل راپور کې ویلي، چې دغه کورنۍ د تورخم، سپين بولدک، ورېښمو پله، اسلامکلا او بهرامچې له لارو افغانستان ته ستنې شوې دي. د راپور له مخې؛ ۳۸۰نورې کورنۍ چې د وګړو شمېر یې ۲زره او ۱۳۶ کسانو ته رسېده، خپلو مېنو ته لېږدول شوې دي.
د طالبانو دغه کمېسیون زیاته کړې، چې د کډوالو سره یې په بېلابېلو برخو کې لومړنۍ مرستې هم کړې دي. تازه د پاکستان ډان ورځپاڼې راپور ورکړی، چې د راولپنډۍ پولیسو د بېاسناده افغان کډوالو پرضد عملیات پراخ کړي دي. د راپور له مخې؛ دامهال په یاد ښار کې ۵زره او ۴۳۹ افغانان نیول شوي، چې د نیول شویو افغان کډوالو لنډمهالي مرکز کې ساتل کېږي.
له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.
د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.
د پاکستان ډان ورځپاڼې راپور ورکړی، د راولپنډۍ پولیسو د بېاسناده افغان کډوالو پرضد عملیات پراخ کړي دي. د راپور له مخې؛ دامهال په یاد ښار کې ۵زره او ۴۳۹ افغانان نیول شوي، چې د نیول شویو افغان کډوالو لنډمهالي مرکز کې ساتل کېږي.
پولیسو ویلي، چې په پلازمېنې اسلاماباد کې هم د بېاسناده افغان کډوالو پر ضد ځانګړي عملیات روان دي. د پولیسو په وینا؛ امنیتي ځواکونه هره ورځ د بېاسناده افغانانو، ناقانونه کرایهورکوونکو، هوټلونو او د ټرانسپورټ ادارو پرضد اقدام کوي.
همدارنګه په راولپنډۍ کې د کرایهورکوونکو پر وړاندې عملیات هم روان دي، چې افغانانو ته کورونه په کرایه ورنهکړي. د راپور له مخې؛ تر اوسه پورې په دې برخه کې ۳۸ کسان نیول شوي دي.
راپور زیاتوي، چې دغه عملیات په نصیراباد، چکلاله، جاتلي، سدر بروني، راوت، چونتره، چکري، کهوټه او کلر سیدان سیمو کې ترسره شوي دي. د راولپنډۍ د پولیسو مشر ویلي، چې دغه عملیات د ورځنیو پلټنو او څارنې په چوکاټ کې پر مخ ځي.
د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت خبر ورکړی، چې د دغه وزارت مرستیال عبدالرحمان قانت په کابل کې د ایران د نفتو وزارت له مرستیال سیدعلي موسوي، د ایران له سفیر عليرضا بېکدلي او مل پلاوي سره یې د دواړو هېوادونو ترمنځ د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو د پراختیا په اړه خبرې کړې دي.
د یاد وزارت له لوري په خپره شوې خبرپاڼه کې د سیدعلي موسوي په حواله راغلي، ایراني پانګهوال او د دغه هېواد خصوصي استخراجي شرکتونه لېوالتیا لري چې په افغانستان کې د کانونو د استخراج او د کاني سرچینو د پروسس په برخه کې پانګونه وکړي.
هغه زیاته کړې، ایران په دې برخو کې شاوخوا سل کلنه تجربه لري او چمتو دی چې د کانونو او پټرولیم وزارت انجینران د نفت، ګاز، تصفیې او جامدو کانونو په بېلابېلو برخو کې وروزي.
بل خوا عبدالرحمان قانت هم له ایراني لوري سره ژمنه کړې، چې د کانکېندنې د قوانینو او کړنلارو له مخې به داسې اسانتیاوې برابرې شي چې ایراني پانګهوال وکولای شي په یادو برخو کې پانګونه وکړي.
له هغه وخت راهیسې چې طالبان بیا واک ته رسېدلي، ایران له دوی سره ښې اقتصادي او سوداګریزې اړیکې ساتلې دي. که څه هم ایران تر اوسه طالبان په رسمیت نهدي پېژندلي؛ خو تر دې وړاندې په کابل کې د ایران سفیر عليرضا بېکدلي ویلي و، چې ایران به ډېر ژر طالبان په رسمیت وپېژني.
په متحده عربي اماراتو کې د طالبانو سفارت وايي، د ابوظبي ملي هوايي شرکت «اتحاد» به د مارچ په ۲۸مې نېټې کابل ته خپلې الوتنې پيل کړي. د یاد سفارت په وینا؛ دغه چاره به د افغانستان او اماراتو ترمنځ اقتصادي، سوداګریزې او ترانزیټي اړیکې لا پیاوړې کړي.
د یاد سفارت د خبرپاڼې له مخې؛ په اماراتو کې د طالبانو سفیر مولوي بدرالدین حقاني د اتحاد هوايي شرکت د سوداګریزو او پراختیايي چارو له پلاوي سره چې مشري یې راحیل صدیق کوله، ناسته کړې ده.
خبرپاڼه زیاتوي، چې د اتحاد شرکت چارواکو په دغه لیدنه کې کابل ته د نوو الوتنو د مهالوېش، ترانسپورټي اسانتیاوو او د کابل او ابوظبي ترمنځ د هوايي تګراتګ په اړه معلومات وړاندې کړل. په خبرپاڼه کې د یاد شرکت د استازي په حواله راغلي، اتحاد دا مهال ۹۹ ښارونو ته الوتنې لري او تمه ده چې د کابل–ابوظبي الوتنې به د دواړه هېوادونو د اقتصادي او سوداګریزو اړیکو په پیاوړتیا کې مهم رول ولوبوي او له نړۍ سره د تګراتګ زمینه هم پراخه کړي.
د خبرپاڼې په حواله؛ بدرالدین حقاني کابل ته د اتحاد د الوتنو له پیل هرکلی کړی او ټینګار یې کړی، چې مساپرو ته دې هر اړخیزې اسانتیاوې برابرې شي. هغه په ځانګړي ډول د ټکېټونو د بیو او د سفر اړوندو لګښتونو د کمښت غوښتنه کړې ده.
د ناروې په برګن ښار کې د یوه پخواني سرتېري له وژل کېدو څلور ورځې وروسته پولیسو او رسنیو د پېښې په اړه نوي جزییات خپاره کړل. پولیسو ویلي، چې د معلوماتو د غوښتنې له اعلان وروسته یې د دغه وژنې په اړه د خلکو شاوخوا ۵۰ راپورونه ترلاسه کړي دي.
تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل راپور ورکړی و، چې وژل شوی کس د افغانستان د پخوانۍ ۲۲۲ قطعې غړی و. هغه په ۲۰۲۱کال کې له خپلې مېرمنې سره ناروې ته ولاړ او د برګین ښار د ارنای په سیمه کې اوسېده.
پولیس چارواکو ویلي، د دوی په باور دا یوه هدفي وژنه وه او ښايي د یادې پېښې عامل لهخوا نورو کسانو ته ګواښ نهوي. د پولیسو څارنوال اېنګر لېس هویلنډ د سېشنبې په ورځ په یوې خبري ناسته کې وویل: «هغه طریقه چې وژنه ترسره شوې، ښيي چې موخه هماغه وژل شوی کس و».
په دغه برید کې د دغه پخواني پوځي مېرمن هم ټپي شوې ده. پولیس چارواکو زیاته کړې، چې ښایي د دغه پخواني پوځي په ترور کې نور کسان هم لاس ولري. بلخوا د وژل شوي کس یو نږدې خپلوان افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې دغه پخواني پوځي له هېچا سره شخصي دښمني نهلرله.
د عیني شاهدانو روایت
د ناروې رسنیو له ځینو هغو شاهدانو سره خبرې کړې دي، چې د یکشنبې په شپه شاوخوا ۸:۳۰ بجې د پېښې په سیمه کې حاضر وو. د وژل شوي کس ګاونډی کرېس اندره ایساګر د ناروې دولتي شبکې (اېن ار کې) ته وویل، د یوه غږ په اورېدو له کوره بهر شو او یو سړی یې ولید چې د ځمکې پر سر پروت دی او بل هغه یې ترڅنګ ولاړ دی.
هغه وویل، چې وروسته یې له بېړنیو خدماتو سره اړیکه ونیوله. ایساګر همدارنګه وویل، وروسته یې یو بل سړی ولید چې د پېښې له ځایه په تېښته و او د هغه په باور همدغه کس د قتل عامل و.
په ناروې کې مېشت افغانان وېرېدلي دي
د ناروې دولتي شبکې (اېن ار کې) راپور ورکړی، چې په دغه هېواد کې ګڼ مېشت افغانان له دې پېښې وروسته په وېره کې دي. د وژل شوي کس ملګرې زکیه محمدي ویلي، دغه پخوانی افغان پوځي «یو مهربان او زړهسواند انسان و، چې د ښه او خوندي ژوند په هیله ناروې ته راغلی و».
هغه په ناروې کې ډېر ژر د دغه هېواد ژبه زده کړه او د مېخانیک په توګه یې زدهکړې وکړې. په راپور کې راغلي، چې د قرباني پوځي مخینه په ناروې کې د افغان کډوالو د اندېښنې لامل شوې ده.
خو د پولیسو څارنوال وویل: «داسې شواهد شته، چې ښيي د دغه اقدام موخه یوازې هماغه وژل شوی کس و. زما په اند دا ښيي، چې نور خلک باید ونه وېرېږي. که دغه برید هدفي وي، بریدکوونکی نهشي کولی خلک په تصادفي ډول هدف وګرځوي».
یوې سرچینې افغانستان انټرنشنل ته ویلي، چې وژل شوي کس په کابل کې د ترهګرۍ پر وړاندې په ډېرو عملیاتو کې برخه لرله. سرچینې زیاته کړه، چې دغه پخواني پوځي په ځانګړي ډول د ۱۳۹۶ کال د کابل د انټرکانټیننټال هوټل د برید پر مهال «ځانګړې وړتیا او مېړانه ښودلې وه».
طالبان په ناروې کې
د روان کال د وري په میاشت کې د ناروې حکومت په دغه اروپايي هېواد کې د افغانستان سفارت طالبانو ته وسپاره؛ هغه اقدام چې د افغان فعالانو او ګڼو خلکو له سخت غبرګون سره مخ شو.
د ناروې د بهرنیو چارو وزارت وویل، چې د طالبانو لهخوا ټاکل شوی ډیپلومات نجیبالله شېرخان یې په ناروې کې د افغانستان سفارت د لومړي سکرتر په توګه منلی او ورته یې د یو کال د استوګنې کارت ورکړی دی.
له دغه اقدام وروسته په ناروې کې افغان کډوالو د خپل امنیت او محرمو معلوماتو د خونديتوب په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه. په ناروې کې یوې سرچینې د دغه پخواني پوځي وژنه د هغه له پوځي مخینې سره تړلې بللې او د طالبانو د لاس لرلو احتمال یې یاد کړی دی.
د پخوانیو نظامیانو ترور له ایرانه تر اروپا پورې ورسېد
په۱۴۰۰کال کې واک د طالبانو له رسېدو وروسته یادې د پخواني حکومت د نظامیانو پر ضد د غچاخیستنې اقداماتو ته دوام ورکړی، چې پهکې د دغه کسانو نیول، شکنجه کول او وژنه شامله ده.
تر دې وړاندې د پخواني حکومت درې نظامیان په ایران کې هم ترور شوي دي. په وروستۍ پېښه کې د پخواني حکومت پر مهال د تخار د پولیسو قوماندان کرامالدین سریع او یو پخوانی نظامي محمدامین الماس د مرغومي میاشتې په لومړیو کې د تهران د ولیعصر ښارګوټي په سیمه کې ترور شول.
د طالبانو مخالفانو او د پخواني حکومت ځینو نظامیانو یاده ډله په ایران کې د پخوانیو نظامیانو په ترور تورنه کړې ده. تر دې مخکې اسماعیل خان ته نږدې سیاسي ـ نظامي څېره او د طالبانو له مخالفو مشرانو څخه معروف غلامي د وږي میاشتي په ۲۲مه د ایران د مشهد ښار د مفتح سړک په خپل کاري دفتر کې په ډزو ووژل شو.
ایران چې د طالبانو نږدې متحد بلل کېږي، له څو میاشتو تېرېدو سره سره تر اوسه پورې په ایران کې د افغانستان د پخوانیو نظامیانو د ترور په اړه د خپلو څېړنو پایلې نهدي خپرې کړې.
د طالبانو د اطلاعاتو او فرهنګ وزارت کې د جهادي اثارو او اسنادو د ثبت اوسني رییس سعید خوستي چې مخکې د یادې ډلې د کورنیو چارو وزیر سراجالدین حقاني ویاند و، د ۱۴۰۲کال د غويي په میاشت کې د طالبانو بهر مېشت مخالفان په مرګ ګواښلي وو.
هغه پر اېکس پاڼه لیکلي و، «تښتېدلي» او هغه کسان چې د طالبانو پر ضد تبلیغ کوي «ووژنئ.» نوموړي خبرداری ورکړی و، چې طالبان د خپلو بهر مېشتو مخالفانو د هدف ګرځولو لپاره سلګونه رضاکاران لري.
خوستي دا هم ویلي و، چې په اروپا او امریکا کې د طالبانو کسان «یوازې د انسجام او رهبرۍ په لټه کې دي». همدارنګه، د طالبانو د کورنیو چارو وزارت مرستیال محمدنبي عمري د تېر کال د سلواغې په میاشت کې ویلي و، که اړتیا وي طالبان کولی شي د ۵۰۰ پاکستاني روپیو په بدل کې خپل مخالفان له هېواده بهر هم هدف وګرځوي.
خو تر اوسه روښانه نهده، چې په ناروې کې د دغه پخواني نظامي ترور د طالبانو کار دی که نه.