د طالبانو د برېښنا شرکت رییس: د برېښنا انرژۍ او نورو عامه خدمتونو برخې باید سیاسي نه شي

افغانستان انټرنشنل ته د طالبانو د عدلیې وزیر عبدالحکیم شرعي په لاسلیک یو مکتوب رسېدلی، چې نوموړي پکې د طالبانو اړوندو ادارو ته خبر ورکړی، چې د طالبانو د مشر هبت الله د ۵۳۷۷/۷۱۷ حکم له مخې د دې ډلې د غصب شویو ځمکو د استرداد کمیسیون په وزارت بدل شوی او نوی تشکیل یې منظور شوی دی.

د حکیم شرعي په ۶۷۶۵ ګڼه مکتوب کې ویل شوي، چې د طالبانو مشر د غصب شویو ځمکو د استرداد وزارت لپاره نوی وزیر ټاکي، خو تر هغه به ددغه کمیسیون کفالت د دې ډلې د قضاياوو عمومي رییس مولوی احسان الله وثيق پرغاړه وي.

وثیق دمګړۍ د ځمکو له غصب څخه د مخنيوي او د غصب شویو ځمکو د استرداد کمیسیون د سکرتریت چاری هم پرمخ وړي.

شرعي په خپل مکتوب کې ویلي، چې نوموړی به د خپلې اصلي دندې ترڅنګ د کمیسیون د کفیل په توګه کار کوي او د طالبانو د مشر د فرمانونو او د کمیسیون د کړنلار له مخې به دنده پرمخ وړي.

د طالبانو د عدلیې وزیر په دغه مکتوب کې د کمیسیون د نوي کفیل او سکرتر د لاسلیک بېلګه هم د طالبانو اړوندو ادارو ته ور معرفي کړې ده.

دغه مکتوب د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت، د کور او ښار جوړونې وزارت، د سرحدونو، قومونو او قبایلو چارو وزارت، د طالبانو سترې محکمې، د مرکزي زون غصب شويو ځمکو ته د رسیده ګۍ اختصاصي محکمې او نورو اړوندو ادارو ته استول شوی دی.

د طالبانو ویندویانو تراوسه ددغه مکتوب او د نوي وزارت د جوړېدو په اړه څه نه دي ویلي.

د دغې ادارې په راپور کې راغلي، سره له دې چې په افغانستان کې د نشه‌یي توکو د درملنې یو شمېر مرکزونه فعال دي، خو ډېری یې یوازې نارینه‌وو ته خدمات وړاندې کوي.

اټکل کېږي چې نږدې دوه پر درېیمه برخه دغه مرکزونه د ښځو لپاره اسانتیاوې نه لري، او یوازې له درېیمې برخې لږ څه زیات روغتیايي تاسیسات ښځو ته بېل دي یا مناسب خدمات برابروي.

ملګري ملتونه وایي، د درملنې ځانګړو مرکزونو کمښت، د ښځینه متخصصینو نشتوالی، اقتصادي ستونزې او ټولنیز خنډونه هغه عوامل دي چې ښځې له درملنې محروموي.

په راپور کې ټینګار شوی، که د ښځو لپاره ځانګړي او خوندي چاپېریالونه رامنځته نه شي، د روږدو ښځو وضعیت به لا پسې کړکېچن شي.

یادې ادارې ویلي چې په افغانستان کې د نشه‌یي توکو د کښت، تولید او قاچاق تر څنګ، د اعتیاد د پراخېدو ټولنیزې اغېزې هم د اندېښنې وړ دي او اړتیا ده چې د درملنې او بیا رغونې پروګرامونه په ځانګړي ډول د ښځو لپاره پراخ شي.

په ورته وخت کې د طالبانو د عامې روغتیا وزارت ټینګار کوي چې په ټول هېواد کې د معیاري روغتیايي خدمتونو وړاندې کولو ته ژمن دی، خو د ملګرو ملتونو راپور ښيي چې د نشه‌یي توکو کاروونکو ښځو لپاره د ځانګړو او معیاري مرکزونو شمېر لا هم د اړتیا په پرتله کم دی.

د روسيې خبري اژانس «تاس» د راپور له مخې، د یاد سازمان د ګډو ځواکونو مشر اندري سردیوکوف د پنجشنبې په ورځ په یوه خبري غونډه کې ویلي چې په افغانستان کې د «ګڼو نړیوالو افراطي او ترهګریزو ډلو» حضور د مرکزي اسیا پر امنیتي وضعیت مستقیم منفي اغېز لري او کېدای شي ترهګري ګاونډیو هېوادونو ته هم ولېږدیږي.

سردیوکوف زیاته کړه چې د افراطي ایډیولوژیو خپرېدل او د مخدره توکو قاچاق لا هم په سیمه کې له مهمو امنیتي ننګونو څخه شمېرل کېږي.

نوموړي همداراز د جنوبي قفقاز امنیتي وضعیت ته په اشارې سره ویلي،چې په دې سیمه کې د پخوانیو ناحل‌ شویو کړکېچونو او نویو جیوپولیتیکي ننګونو د یوځای کېدو له امله شرایط د اندېښنې وړ دي. د هغه په وینا، په جنوبي قفقاز کې د لوېدیزو هېوادونو د نفوذ د پیاوړتیا هڅو وضعیت لا پېچلی کړی دی.

د ډله ییز امنیت تړون سازمان د ګډو ځواکونو مشر ټینګار وکړ چې په ټوله کې د دغه سازمان د مسوولیت په حوزه کې امنیتي وضعیت «متشنج او نه‌وړاندوینه کېدونکی» پاتې دی او د نړیوالو اړیکو د دوامداره ترینګلتیاوو په صورت کې د شخړو د پراخېدو احتمال هم شته.

تر دې وړاندې د روسیې د بهرنیو چارو وزیر سرګي لاوروف هم د ټولیز امنیت تړون له مشر سره په لیدنه کې ویلي وو چې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو له حضور څخه اندېښمن دی.

روسیې که څه هم طالبان په رسمیت پېژندلي، خو تل یې په افغانستان کې د ترهګرو ډلو پر حضور نیوکه کړې ده. مسکو افغانستان مېشتې ترهګرې ډلې خپل امنیت او د همګټو هېوادونو لپاره مستقیم ګواښ ګڼي.

دغو هټیوالو افغانستان انټرنشنل پښتو ته د پنجشنبې په ورځ وویل چې له شاوخوا یوې میاشتې راهیسې په فراه ښار کې د طالبانو د امربالمعروف او نهی عن‌المنکر ریاست د ویډیو ګیمونو شاوخوا ۴۰ تر ۵۰ هټۍ تړلې دي.

دغه هټیوال زیاتوي چې د امربالمعروف محتسبانو له مکتوب یا خبرتیا پرته د دوی هټۍ تړلې دي.

دوی وایي هر ځل چې د هټیو د تړل کېدو د وضاحت لپاره د امر بالمعروف ریاست ته مراجعه کوي، روښانه ځواب نه تر لاسه کوي. سرچینه وایي: «د امربالمعروف کارکوونکي وایي ویډیوګیم دشریعت خلاف کار دی، حرام دی».

دغه هټیوال زیاتوي چې د امر بالمعروف ځینې کارکوونکي د ټاکلي کاري وخت له اصولو پرته، په خپله خوښه اقدام کوي او کله ناکله د دوکانونو مخې ته او یا هم په عامه ځایونو لکه پارکونو کې له خلکو سره سخت چلند کوي.

د هټیوالو په وینا، له سخت اقتصادي حالت سره مخ دي، د هټیو کرایې او د برېښنا بېل ورکوي، خو یوه افغانۍ عاید هم نه لري.

دوی همدا راز زیاتوي چې هر هټیوال تر ۴ سوه زره افغانیو پورې پر دې هټیو پانګونه کړې ده.

دوی د طالبانو د امر بالمعروف له وزارت څخه غوښتي چې دې ستونزې ته جدي پاملرنه وکړي او د هټیوالو له ستونزو سره سم قانوني او منظم چلند وشي.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت تر اوسه په دې اړه کومه څرګندونه، نه ده کړې.

د امربالمعروف د قانون له مخې د طالبانو محتسبان پراخ واکونه لري.

قانون د محتسبانو د واک ساحه د دولتي ادارو او چارواکو له څارنې څخه د خلکو په شخصي ژوند کې تر لاسوهنې پورې پراخه کړې ده.

د طالبانو د امربالمعروف وزارت اوس په یوه ځواکمنه اداره بدل شوی، چې په عملي توګه یې نورې ادارې شاته کړې دي.

محتسبان د نارینه وو له ږیرې او جامو څخه نیولې ښځو تر حجاب او جامو، د ډاکټرانو نسخو، د بازار نرخونو، د مالیې نظارت او نورو اقتصادي او ټولنیزو مسالو پورې هرڅه څار او کنټرولوي.

د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت ویاند طاهر اندرابي نن پنجشنبه، د سلواغې په ۲۳مه، په خپله اوونیزه خبري غونډه کې وویل چې دغه راپور ښيي چې تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) د طالبانو تر واکمنۍ لاندې له «ترجیحي ملاتړ» څخه برخمنه ډله ده. د هغه په وینا، دا ډله کولای شي د سیمې له پولو هاخوا ګواښونه رامنځته کړي.

اندرابي ټینګار وکړ چې اسلام‌اباد به دا موضوع په جدي توګه د ملګرو ملتونو د امنیت شورا له غړو سره تعقیب کړي او زیاته یې کړه چې دا ډول راپورونه هغه اندېښنې تاییدوي چې پاکستان له څو میاشتو راهیسې له نړیوالې ټولنې سره شریکې کړې دي.

بل خوا د ملګرو ملتونو امنیت شورا ته په وړاندې شوي تازه شپږ میاشتني راپور کې راغلي، چې طالبان په افغانستان کې د القاعده، تحریک طالبان پاکستان (ټي‌ټي‌پي) او د ختیځ ترکستان اسلامي غورځنګ په څېر ډلو له فعالیتونو ملاتړ کوي.

راپور زیاتوي چې القاعده لا هم د طالبانو له ملاتړه برخمنه ده او په افغانستان کې د روزنې او سلا مشورو په برخه کې، په ځانګړي ډول تحریک طالبان پاکستان ته د خدمت وړاندې کوونکي په توګه فعالیت کوي.

د یاد راپور له مخې، د القاعده د هند د نیمې وچې څانګه د افغانستان په سوېل ختیځ کې فعاله ده او د دې څانګې مشر اسامه محمود او د هغه مرستیال یحیی غوري په کابل کې حضور لري. همداراز ویل شوي چې د دې ډلې رسنیز ټیم په هرات کې فعالیت کوي.

پاکستان په وار وار ادعا کړې چې په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د وسله والو ډلو فعالیتونه د سیمې ثبات ګواښي، خو طالبان دا تورونه بې‌اساسه بولي او ردوي یې.

تېره ورځ د طالبانو د دفاع وزارت ویاندعنایت الله خوارزمي وویل، چې ځینې ګاونډي هېوادونه او چارواکي یې بې ځایه اندېښنې لري چې ګواکې د افغانستان خاوره د دوی پر ضد کارول کېږي.

نوموړی زیاته کړه چې دغه هېوادونه دې د اندېښنو او تورونو پر ځای خپل امنیت پخپله ټینګ کړي.