ایران: د افغانستان د اړتیا وړ پر سون توکو هېڅ محدودیت نه‌لګوي

د اوکراين ولسمشر د جمعې په ورځ د (سلواغې ۲۴مه) پر خپلې اېکس‌پاڼې کې لیکلي، چې د ايران د خلکو له مبارزې ملاتړ کوي او په ايران کې له زيانمنو سره خپله خواخوږي څرګندوي.

زېلېنسکي زياته کړې، په دې ليدنه کې د ايران د «رژيم» او نورو استبدادي نظامونو پر ضد د بنديزونو د لا سختولو پر ارزښت ټينګار شوی دی. د اوکراين ولسمشر د روسيې او د ايران د اسلامي جمهوريت ترمنځ همکاري هم وغندله او ويې ويل، روسيې ته د بې‌پيلوټه الوتکو برابرول او د هغو د جوړولو جواز ورکول، د ټولې سيمې لپاره يو جدي ګواښ بلل کېږي.

زېلېنسکي همدارنګه د اوکراين د ځمکنۍ بشپړتيا په اړه د رضا پهلوي له ملاتړه مننه وکړه.

د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي ریچارډ لېنډسي د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) په خپله اېکس پاڼه د راډیو د نړۍوالې ورځې په مناسبت په خپل پيغام کې ویلي، چې راډیو د ټولنو په نښلولو او زیانمنېدونکو ته د معلوماتو رسولو په برخو کې بنسټیز رول لري.

لېنډسي زیاته کړې: «زه په ټول افغانستان کې د خلکو لپاره د راډیو حیاتي رول ته درناوی لرم؛ هغه رول چې ټولنې سره نښلوي، زیانمنېدونکو ته معلومات رسوي او ټولو ته د زده‌کړو فرصتونه برابري. ازاد او خپلواک رسنیز فعالیت د افغانستان د راتلونکي لپاره اړین دی».

د نوموړي دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو راهیسې لسګونو خپلواکو رسنیو د طالبانو له‌خوا د محدودیتونو او اقتصادي ستونزو له امله خپل فعالیتونه درولي او ګڼ مسلکي خبریالان له هېواده وتلي دي. طالبان بیا وايي، چې له تېرو څه باندې څلورو کلنونو راهیسې یې شاوخوا ۴۰ راډیوګانو ته د فعالیت جوازونه ورکړي دي.

د ملي موزیم د یوې برخې امر عین‌الدین صداقت د طالبانو تر کنټرول لاندې ملي راډيو ټلویزیون ته ویلي، چې دغه فرهنګي او تاریخي اثار د بېلابېلو دورو اړوند دي او په یاد مرکز کې ساتل کیږي.

د صداقت په وینا، په دغو اثارو کې د برونزو، کوشاني، یونان- باختري او اسلامي دورو اړوند توکي شامل دي. هغه زیاته کړه، چې د دې اثارو یوه برخه هم له قاچاق وړونکو څخه ترلاسه شوې ده.

د ملي موزیم مسوولین وایي، پلان لري، چې د ملي موزیم انګړ کې د برونزو، یونان- باختري، کوشاني او اسلامي دورو اړوند د یادو اثارو ځانګړی نندارتون جوړ کړي.

د «ادې» راډیو مرستیال فضل لېوال وايي، چې د «ادې» راډیو پیل یوازې د یوې نوې راډیويي څپې اضافه کېدل نه، بلکې د یوې باوري او پوهاوي محوره غږ راڅرګندېدل او د ټولنې د اړتیاوو انعکاسول دي.

لېوال ویلي، چې یاده رسنۍ د تعلیمي، خبري او عامه پوهاوي اړتیاوو د پوره کولو لپاره جوړه شوې ده.

نوموړي زیاته کړې: «موږ باور لرو چې رسنۍ باید د خلکو باور وساتي، رښتیني او کره معلومات وړاندې کړي او د سالم فکر او اعتدال فرهنګ پیاوړی کړي. ادې راډیو به د همدې اصل پر بنسټ خپرونې وکړي».

د «ادې» راډیو مسوولینو ویلي، چې د یادې راډیو له لارې به د خپلو اورېدونکو لپاره خبري، تحلیلي، تعلیمي، دیني، فرهنګي او عامه پوهاوي برخو کې بېلابېل پروګرامونه وړاندې کړي او د ښځو، ماشومانو او ځوانانو اړوند موضوعاتو ته به ځانګړې پاملرنه وکړي.

یادې خصوصي راډیو پر داسې مهال پر فعالیت پیل کړی، چې د طالبانو له واکمنېدو راهیسې لسګونه بېلابېلې رسنۍ او په ځانګړي ډول سیمه‌ییزې راډیوګانې، نه یوازې د اقتصادي ستونزو، بلکې د طالبانو د سختو محدودیتونو او پر رسنیو د لګول شوي سانسور له امله له فعالیت څخه پاتې شوي او تړل شوې دي.

دغې شورا د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، په اډیاله زندان کې د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ د ۶ نېټې د طبي راپور پر بنسټ، عمران خان د ښۍ سترګې په برخه کې د رګ بندېدو پر ناروغۍ اخته شوی دی. د دې ناروغۍ له امله د هغه د ښۍ سترګې لید شاوخوا ۸۵ سلنه نظر یې ختم شوی دی.

په اعلامیه کې راغلي، چې دغه ستونزه د ۲۰۲۵ کال د اکټوبر له میاشتې پیل شوې وه، هغه مهال چې عمران خان پرله‌پسې د سترګو د تیاره لید او د روڼوالي له کمښته شکایت کاوه، خو د زندان مسوولینو د درېیو میاشتو لپاره لازمه او پر وخت درملنه نه‌ده کړې او یوازې یې د سترګو څاڅکي ورکړي دي. هغه هېڅ متخصص ډاکټر ته نه‌دی راجع شوی. د شورا په وینا، همدې ځنډ د ناروغۍ زیان زیات کړی او ښايي دا زیان نه‌جبرانېدونکی وي.

د پاکستان د بشري حقونو شورا دغه حالت د پاکستان د اساسي قانون او نړیوالو بشري حقونو له اصولو ښکاره سرغړونه بللې ده. په اعلامیه کې د پاکستان د اساسي قانون ۹مه ماده «د ژوند او ازادۍ حق چې د مناسبې روغتیايي پاملرنې حق هم پکې شامل دی»، ۱۴مه ماده «د انساني کرامت ساتنه او د سپکاوي او غیر انساني چلند منع» او اې۱۰ ماده «د عادلانه محاکمې او حقوقي سلا مشورې حق» ته اشاره شوې ده.

همدارنګه په دې اعلامیه کې د ملګرو ملتونو د «نلسن منډیلا قواعدو» ته هم اشاره شوې، چې له بندیانو سره د چلند لږ تر لږه معیارونه ټاکي. په ځانګړي ډول له ۲۴ تر ۲۷ مادو پورې ټینګار کوي، چې دولتونه مکلف دي، بندیانو ته بېړنۍ، خپلواکه او د ټولنې له معیارونو سره برابر روغتیايي اسانتیاوې برابرې کړي.

د بشري حقونو یادې شورا د پاکستان له حکومت او د زندان له ادارې غوښتي، چې د اړوندو مسوولینو، په ځانګړي ډول د زندان د پخواني مشر پر ضد، د پاکستان د جزا قانون د اې ۳۰۴ مادې «هغه بې‌پروایي چې د سخت زیان لامل شي»، د جزایي اجراآتو قانون د ۲۲۰ او ۱۶۶ مادو او نورو اړوندو قوانینو له‌مخې راڼه او شفافې پلټنې وکړي او جدي قانوني ګامونه پورته کړي.

په اعلامیه کې دا هم غوښتنه شوې، چې عمران خان ته دې سمدستي د سترګو د متخصص له لوري د درملنې زمینه برابره شي، چې په‌کې د سترګو ځانګړې ستنې (تزریقات) او که اړتیا وي په روغتون کې دې بستر شي. همدارنګه دې د هغه کورنۍ، وکیلانو او خپلواک طبي ټیم، په ځانګړي ډول ډاکټر فیصل سلطان او ډاکټر عاصم یوسف، ته بې له کوم محدودیت څخه د لیدنې او معاینې اجازه ورکړل شي. له دې سربېره ټینګار شوی، چې د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ تر ۱۶مې وړاندې، د سترې محکمې د حکم له‌مخې دې بشپړه طبي معاينه ترسره او راپورونه دې په راڼه ډول خپاره شي.

د پاکستان د بشري حقونو شورا ټینګار کړی، چې عمران خان، سره له دې چې زنداني دی، بیا هم د نورو وګړو په څېر له بنسټیزو حقونو برخمن دی او د هغه د روغتیا په برخه کې هر ډول بې‌غوري او بې‌پروایي د بشري حقونو جدي سرغړونه ګڼل کېږي. شورا د بشري حقونو له بنسټونو، رسنیو او عامو خلکو غوښتي، چې د دې وضعیت پر وړاندې چوپ پاتې نه‌شي او د عدالت د ټینګښت او د انساني حقونو د خوندینې لپاره خپل غږ پورته کړي.