ډونالډ ټرمپ: که ایران راسره سمه معامله وکړي پرې برید نهکوو
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې ویلي، که تهران د واشنګټن له برید څخه ځان ژغورل غواړي، نو یوې نوې معاملې ته دې غاړه کېږدي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یوه خبریال د پوښتنې په ځواب کې ویلي، که تهران د واشنګټن له برید څخه ځان ژغورل غواړي، نو یوې نوې معاملې ته دې غاړه کېږدي.
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د یوه خبریال د هغې پوښتنې په ځواب کې چې «ایران د برید د مخنیوي لپاره څه کولای شي؟» وویل: «له موږ سره دې هغه معامله وکړي چې باید ډېر پخوا یې کړې وای. که هغوی له موږ سره سمه معامله وکړي، موږ به پر هغوی برید ونهکړو».
ټرمپ همدارنګه پر ایران نیوکه کړې، چې تر اوسه یې یوازې پر مذاکراتو بسنه کړې او په عمل کې یې هېڅ نهدي کړي. هغه زیاته کړې: «په تاریخې لحاظ هغوی تر اوسه داسې کومه هوکړه نهده کړې. زه به ووایم، چې هغوی غواړي خبرې وکړي، خو تر دې دمه یې یوازې خبرې ډېرې کړي او عمل یې کم».
د ټرمپ له دغو ګواښونو سره سره د دواړو لورو ترمنځ ستونزمنې خبرې لا هم دوام لري او رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی، واشنګټن پریکړه کړې، چې له ابراهیم لینکن سمندري بېړۍ سره د ملګرتیا لپاره دویمه الوتکه وړونکې بیړۍ هم منځني ختیځ ته واستوي.
د برېتانیا لومړي وزیر کېیر سټارمر د مونیخ په امنیتي کنفرانس کې ویلي، هېواد یې چمتو دی، چې له اروپا سره په دفاعي برخو کې نږدې همکاري وکړي، څو په ناټو کې پر امریکا د اروپا تکیه راکمه شي.
د برېتانیا لومړي وزیر کېیر سټارمر د شنبې په ورځ (د سلواغې ۲۵مه) د مونیخ په امنیتي کنفرانس کې د وینا پرمهال پر اروپايي هېوادونو غږ وکړ، چې خپل دفاعي صنعت سره یو ځای کړي او همداراز یې د پوځي تجهیزاتو د پېرلو او تولید په برخه کې پر نوي او متحد چلند غور کولو ټینګار کړی دی.
نوموړي همدارنګه ویلي، په یاده برخه کې به د اضافي لګښتونو مخه ونیول شي، څو اروپا وکولای شي، چې د خپلو دفاعي اړتیاوو مسوولیت په خپله غاړه واخلي.
نوموړي امریکا یو نهبدلېدونکی متحد وباله او په ډاګه یې کړه: «زما لیدلوری د یوې خپلواکې اروپا په معنا دی؛ دا د امریکا د وتلو په معنا نهده، بلکې د مسوولیتونو د عادلانه وېش په معنا ده، چې زموږ تاریخي اړیکې نورې هم پیاوړې کوي».
سټارمر د خپلې وینا په یوې برخه کې د برېتانیا د محافظه کارو د تېرو حکومتونو پر تګلاره په نیوکو سره زیاته کړه، چې برېتانیا اوس له اروپايي ټولنې سره د اړیکو نوي پړاو ته دننه شوې ده.
د برېتانیا لومړي وزیر زیاته کړې: «د اروپا امنیت له برېتانیا پرته او د برېتانیا امنیت له اروپا پرته امکان نهلري. که موږ یوازې د ځان په اړه فکر وکړو، نو د خپل هېواد پر امنیت به کنټرول له لاسه ورکړو».
د یادونې وړ ده، چې کېیر سټارمر په ۲۰۲۴ کال کې واک ته له رسېدو راهیسې له اروپايي ټولنې سره د اړیکو په بیا رغولو او د اوکراین په جګړه کې د اروپا د ملاتړ په همغږۍ کې کلیدي رول لوبولی دی.
د افغانستان د جمهوري نظام د پخواني ولسمشر مرستیال امرالله صالح وایي، چې د ازبکستان یو هوايي شرکت طالبانو ته د امریکا حکومت د نغدو پیسو د لېږد مسوولیت پر غاړه لري. هغه ویلي، د سلواغې په ۲۰مه همدې شرکت ۴۹ میلیونه ډالره نور هم کابل ته لېږدولي دي.
د هغه په وینا، دغه الوتنې په پټه ترسره کېږي او د الوتنو د ثبت په سیسټمونو کې د موندلو او څارلو وړ نهدي.
صالح د جمعې په ورځ د (سلواغې ۲۴مه) په خپله اېکسپاڼه کې ادعا کړې، چې نوې جوړې شوې کمپنۍ «سکای ګارډ» د امریکايي شرکت «اېر سېل» تر چتر لاندې فعالیت کوي او د امریکا نغدې پیسې په درېیو کرایي الوتکو کې طالبانو ته لېږدوي.
نوموړي همداراز ادعا کړې، چې د «سکای ګارډ» د الوتنو هېڅ څرک د الوتنو د څار په سیسټمونو کې نهتر سترګو کېږي. د هغه په خبره، د دې شرکت وروستۍ الوتنه له شارجې څخه کابل ته شوې او بیا د سهار په ۱۱ بجو بېرته شارجې ته ستنه شوې ده.
امریکايي چارواکو څو ځله ټینګار کړی، چې د متحدو ایالتونو حکومت په مستقیم ډول طالبانو ته نغدې پیسې نهاستوي، بلکې د افغانستان لپاره د امریکا مرستې د نړۍوالو مېکانېزمونو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو او نورو بشري شریکانو له لارې رسېږي.
خو امرالله صالح په هغه لیکنه کې چې په خپله اېکسپاڼه کې خپره کړې، د پوښتنې په ډول مطرح کړې: «که دا ۴۰ میلیونه ډالره د امریکا پیسې طالبانو ته نهوي، نو ولې په پټه لېږدول کېږي او هغوی ته سپارل کېږي؟».
هغه دا ادعا هم کړې، چې د امریکا په کانګرس کې د اوونیزو څلوېښت میلیونه ډالرو د بندولو بحثونو هم له طالبانو سره پټې راکړې ورکړې نهدي درولي او مالي ملاتړ په قاچاقي بڼه روان دی.
صالح د سلواغې په ۷مه هم لیکلي و، چې د ډونالډ ټرمپ حکومت له یوې خوا پر کاناډا ګمرکي تعرفې لګوي، خو له بلې خوا «په سخاوتمندانه توګه له طالبانو مالي ملاتړ کوي». نوموړي په ښکاره توګه طالبان په افغانستان کې د امریکا نیابتي ډله بللې وه.
د ۱۴۰۲ کال د مرغومي میاشتې په وروستیو کې، د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د افغانستان لپاره د دغه هېواد ځانګړې سرپلټونکي ادارې (سیګر) ته تایید کړې وه، چې په هرو ۱۰ تر ۱۴ ورځو کې ۸۰ میلیونه ډالره نغدې پیسې د طالبانو تر ولکې لاندې افغانستان ته استول کېږي.
افغانستان ته د نغدو پیسو د لېږد په اړه د پراخو نیوکو تر فشار لاندې واشنګټن د ۱۴۰۲ کال له چنګاښ میاشتې راهیسې د ۴۰ میلیونه ډالرو د بستو د لېږد خبرونه نور په رسنیو کې نهخپروي.
له دې ټولو سره سره طالبان هم ادعا لري، چې د امریکا په ګډون هېڅ هېواد ورسره یو ډالر مرسته هم نهده کړې.
نیویارک ټایمز راپور ورکړی، چې د امریکا د جګړې وزارت یا پنټاګون له ایران سره د احتمالي جګړې لپاره چمتووالی نیسي. د راپور لهمخې، په داسې حال کې چې د امریکا او ایران ترمنځ ډیپلوماټیکې خبرې روانې دي، پنټاګون خپل پوځي چمتووالی پیاوړی کړی دی.
ورځپاڼه لیکي، چې د امریکا د ملي امنیت لوړپوړو چارواکو له ډونالډ ټرمپ څخه غوښتي تر هغې له هر ډول پوځي اقدام څخه ډډه وکړي، څو په هغو یوولسو هېوادونو کې چې ښايي د ایران د غچ اخیستنې له ګواښ سره مخ وي، د برید او دفاع وړتیاوې بیا ورغول او پیاوړې شي.
راپور زیاتوي، چې د امریکا د جګړې وزارت، اوس مهال هغه سمندري ځواک بشپړوي او پیاوړی کوي، چې ټرمپ ورته اشاره کړې وه. په دې ځواک کې اته پر لارښود توغندیو سنبالې جنګي بېړۍ، پر ځمکه د توغندیو ضد دفاعي سیستمونه او همدارنګه هغه اوبتلونه هم پهکې شامل دي، چې د توماهاوک په نوم کروز توغندي لېږدوي او توغوي.
د نیویارک ټایمز راپور زیاتوي، په تېرو درېیو اوونیو کې او له دې سره هممهاله چې د اسراییل، عربي هېوادونو، ایران او امریکا ترمنځ ډیپلوماټیکې خبرې پیل شوي، پنټاګون د جګړې لپاره عملي چمتووالی نیولی دی. پوځي چارواکو ویلي، چې دغه تجهیزات نهیوازې بریدیزه وړتیا لري، بلکې دفاعي وړتیا هم لري، ځکه اټکل کېږي، چې ایران به د هر احتمالي برید پر وړاندې غبرګون وښيي او غچ واخلي.
د امریکا کانګرس ویلي، چې د ټرمپ ادارې پنځو داسې هېوادونو ته چې په ځینو کې یې د نړۍ فاسد «رژیمونه» هم حاکم دي د ۳۰۰ اخراج شویو کډوالو د منلو لپاره ۳۲ میلیونه ډالره ورکړي دي.
رونډا، استوايي ګینه، پالایو، اسواتیني او السالواډور هغه هېوادونه دي، چې د ټرمپ حکومت د کډوالو د منلو په موخه پیسې ورکړې دي.
د امریکا د سنا مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې ډیموکرات غړو د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د امریکا لهخوا پنځو هېوادونو ته د اخراج شویو کډوالو د منلو لپاره د پیسو د ورکړې په اړه یو اوږد راپور خپور کړی دی.
د یاد راپور پر بنسټ، د امریکا حکومت روانډا ته د ۷ اېستل شویو کډوالو د منلو په بدل کې ۷،۵ میلیونه ډالره ورکړي دي.
همدارنګه استوايي ګینې ته یې د ۲۹ کډوالو د منلو لپاره هم ۷،۵ میلیونه ډالره، پالایو ته ۷،۵ میلیونه ډالره، اسواتیني ته ۵،۱ میلیونه ډالره او السالواډور ته هم ۵،۱ میلیونه ډالره ورکړي دي.
د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې ویلي، چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت له ۷۰ تر ۸۰ نورو هېوادونو سره هم د ورته هوکړو په لټه کې دی.
د سنا مجلس راپور ښيي، چې له ۸۰ سلنې ډېر هغه کډوال چې یادو هېوادونو ته لېږل شوي، وار د مخه خپلو هېوادونو ته ستانه شوي او یا د ستنېدو په حال کې دي.
د سنا مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې یوه غړي ګارډین ورځپاڼې ته ویلي: «دا د ډارولو یو تکتیک دی، څو په امریکا کې دننه خلکو ته ووايي، که په خپله خوښه هېواد پرېنږدئ، ښايي سویلي سوډان یا اسواتیني ته ولېږل شئ».
د راپور له مخې، د کډوالو اېستلو او د پیسو د ورکړې بهیر د دې لامل شوی، چې د امریکا حکومت د ځینو کسانو لپاره دوه ځله د سفر لګښتونه ورکړي.
په راپور کې راغلي: «د جامیکا یو وګړی د ۱۸۱ زره ډالرو په لګښت اسواتیني ته واستول شو، خو څو اوونۍ وروسته بېرته د امریکا په لګښت جامیکا ته ستون کړای شو».
د ټرمپ حکومت د کډوالو د شړلو په دفاع کې ویلي، چې دوی د مجبوریت لهمخې کډوال درېیمو هېوادونو ته استوي ځکه «دوی دومره بد دي چې خپل هېوادونه یې منلو ته چمتو نهدي».
یاد راپور ښيي، چې دغه هوکړې د ناڅرګندو خبرو اترو له لارې، له سیاسي امتیازونو یا فشارونو له امله شوې دي.
په راپور کې راغلي، چې سویلي سوډان د اتو کډوالو د منلو په بدل کې، له امریکا څخه غوښتنه کړې، چې پر دولتي چارواکو یې بندیزونه لرې کړي او د تېل او ګازو په برخه کې پانګونې وکړي.
یاد راپور زیاتوي، چې د شړل شویو کډوالو په تړاو تر ټولو جنجالي هوکړه، د هغو ۴۰۰ ایراني کډوالو شړل وو، چې پهکې تازه له دینه اوښتي، قومي لږکي او سیاسي مخالفان شامل وو. راپور زیاتوي:«یو کس ویلي و، چې د امریکا په زندان کې یې د ځان وژنې هڅه کړې، څو بېرته ایران ته له استول کېدو څخه راوګرځول شي، خو له دې هڅې سربیره هم ایران ته وشړل شو».
د پاکستان د جمعیت علمای اسلام مشر مولانا فضلالرحمان وايي، چې په افغانستان کې د روسیې او چین پانګونې د امریکا لپاره په هېڅ صورت کې د منلو وړ نهدي او واشنګټن غواړي، چې په دې برخه کې له پاکستان څخه د «پراکسي» په توګه استفاده وکړي.
دغه پاکستاني سیاستوال د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د جماعت اسلامي ګوند له مشر حافظ نعیم سره د یوه ګډ خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې د پاکستان حکومت بهرنۍ پالیسي ورته د منلو وړ نهده او په وینا یې، دغه هېواد باید له ټولو ګاونډیو هېوادونو سره خپلې اړیکې ورغوي.
مولانا فضلالرحمان زیاته کړې: «[پاکستان] له هند سره هم دښمني کوي، له افغانستان سره هم دښمني کوي، چین هم ناخوښه دی، له ایران سره هم اړیکې تر فشارونو لاندې دي، امریکا هم پر ایران د برید په تکل کې ده او په افغانستان کې د روسیې او چین پانګونې د یوې لحظې لپاره هم امریکا ته د منلو وړ نهدي، امریکا د هغه لپاره پاکستان د یوه پراکسي په توګه استعمالول غواړي».
نوموړي ویلي، چې د سیمې مسایلو ته په کتو باید د پاکستان په بهرنۍ پالیسۍ کې بدلون راوستل شي او له افغان طالبانو یې هم غوښتي، چې له پاکستان سره د غوره اړیکو لپاره لاس پکار شي او د مذاکراتو لاره دې غوره کړي.
فضلالرحمان زیاته کړې: «که په هېواد کې داسې کسان وي، چې هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د ښهوالي لپاره اقدام کولی شي، نو هغوی دې د مذاکراتو لپاره چمتو شي، څو په سیمه کې مسلمان وروڼه او مسلمان هېوادونه له هر ډول ګواښ څخه وژغورل شي».
نوموړي د خپلو څرګندونو پر مهال ټینګار وکړ، چې پاکستان دې د خپلې بهرنۍ پالیسۍ په برخه کې د ټولو ګوندونو او سیاستوالو د نظر درناوی وکړي او په باور یې، دا به یوازنۍ لاره وي، چې د پاکستان او د سیمې د هېوادونو ترمنځ اړیکې ښه لوري ته سوق شي.