په بلخ کې د ۸ مېلیونه ډالرو په ارزښت د مالګې د تولید او پروسس کارخونه پرانیستل شوه

یونسکو ټینګار کوي، چې مصنوعي ځیرکتیا کولای شي د نوښت ترڅنګ له اورېدونکو سره د راډیو اړیکه ژوره کړي؛ خو یاد سازمان وایي دغه چاره هغه مهال شونې ده، چې یاده ټېکنالوژي په سمه توګه وکارول شي.

د یونسکو د خبرپاڼې له مخې، ټکېنالوژي په خپله باور نه جوړوي؛ بلکې دا د راډیو کارکوونکي دي چې د مسلکي قضاوت، خلاقیت او عامه خدمت له لارې د خلکو باور ترلاسه کوي.

په خبرپاڼه کې راغلي، که مصنوعي ځیرکتیا په ورځنیو چارو لکه مهالوېش جوړولو، د هوا او سپورتي راپورونو چمتو کولو او اداري کارونو کې مرسته وکړي؛ نو رسنیزې ډلې به وکولای شي پر اصلي دندو، یعنې خبر ورکولو، زده‌کړې او تفریح تمرکز وکړي.

یونسکو همداراز زیاتوي، چې دغه ټېکنالوژي د اورېدونکو د اړتیاوو په ښه درک، د اعلانونو په اغېزمنتیا، د عوایدو په زیاتوالي او د ټولنیزو پروګرامونو په پراختیا کې مرسته کوي او دارنګه د معلوماتو د کره‌والي، د سرچینو د تایید او د ارشیفونو د بیاکارونې په برخه کې ګټوره ده.

د یونسکو په وینا؛ د مصنوعي ځیرکتیا د اغېزمنې کارونې لپاره روښانه پالیسۍ، د محرمیت ساتنه، قانوني ارزونه او د کارکوونکو پر مهارتونو پانګونه اړینه ده. یونسکو ټینګار کوي، چې مصنوعي ځیرکتیا یوازې یوه وسیله ده نه غږ.

د فبرورۍ ۱۳مه د راډیو له نړۍوالې ورځې سره برابره ده. په افغانستان کې دغه ورځ داسې مهال نمانځل کېږي، چې په دغه هېواد کې د طالبانو له‌خوا د سختو بندیزونو لګېدو له امله ګڼ شمېر راډیوګانې د تړلو له ګواښ سره مخ دي.

دا په داسې حال کې ده، چې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو پر طالبانو د بندیزونو د څار ډلې او د افغانستان د سولې او امنیت ګواښوونکو بنسټونو ماموریت د یو بل کال لپاره وغځاوه.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) رسنیو ته په استول شوي پیغام کې ټینګار کړی، نړۍواله ټولنه او په ځانګړې توګه لوېدیځ هېوادونه باید له داسې اقداماتو ډډه وکړي چې د تېرو ناکامو تجربو تکرار وي.

مجاهد یو ځل بیا له لوېدیځو هېوادونو غوښتي، چې د افغانستان پر وړاندې په خپلو اوسنیو پالیسیو له سره غور وکړي. نوموړي د چین او روسیې دریځ ستایلی او ویلي یې دي، افغانستان اوس‌مهال د پرمختګ په حال کې دی او همکارۍ ته اړتیا لري نه د بندیزونو تمدیدولو ته.

ګورکا د جمعې په ورځ پر اېکس پاڼه د یرغملو امریکایي وګړو انځورونه خپاره کړل او ویې ویل: «تر هغې چې ډېنس کویل او محمودشاه حبیبي خپلو کورونو ته ستانه نه‌شي، موږ به ارام ونه اوسو».

د ملګرو ملتونو د امنیت شورا په غونډه کې د امریکا استازې ټمي بروس هم ویلي، چې طالبان نیول شوي کسان د فشار د وسیلې په توګه کاروي. هغې ټینګار کړی، چې طالبان باید د یرغمل او خپل‌سرو نیونو ټولې بڼې پای ته ورسوي.

د هغې په وینا؛ طالبانو د هغو امریکایانو د خوشې کولو په بدل کې چې اوس بندیان دي، په ګوانتانامو زندان کې د القاعده د یوه بندي د خوشې کېدو غوښتنه کړې ده. د نیویارک ټایمز ورځپاڼې څو اوونۍ وړاندې راپور ورکړی و، چې د امریکا او طالبانو ترمنځ د امریکایي بندیانو د خوشې کولو په اړه پټې خبرې ستونرمن حالت ته رسېدلې دي.

ویل کېږي، چې دواړو لورو په تېرو میاشتو کې په پټه خبرې کړې دي. راپورونه ښيي، طالبان د محمد رحیم په نوم د یوه بندي د خوشې کېدو غوښتنه لري چې له ۲۰۰۸ کال راهیسې په ګوانتانامو کې ساتل کېږي او د اسامه بن لادن له شبکې سره په همکارۍ تورن دی.

امریکا څو ځله له طالبانو غوښتي، چې د افغان-امریکایي وګړي او د ملکي هوايي چلند د پخواني رییس محمودشاه حبیبي د برخلیک په اړه وضاحت ورکړي؛ خو طالبانو د هغه نیول رد کړي دي.

امریکا ویلي، چې د محمودشاه حبیبي د ځای معلومولو او خوندي ستنېدو معلوماتو پیدا کولو لپاره تر پنځه مېلیون ډالرو انعام ورکوي. د امریکا فدرالي څېړنیزې ادارې ویلي، چې حبیبي په ۲۰۲۲کال کې په افغانستان کې د القاعده د مشر اېمن الظواهري تر وژل کېدو څو ورځې وروسته نیول شوی؛ خو طالبان دغه ادعا نه‌مني.

د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد ویلي، چې یوازې ډینس والتر کویل او پالینسیس جکسون د دوی په بند کې دي. د امریکا استازو په تېر یو کال کې څو ځله افغانستان ته سفرونه کړي؛ څو د امریکایي بندیانو د خوشې کېدو موضوع وڅاري.

اروپایي ټولنې ټینګار کړی، چې دوی د خپلواکو، باخبره او ښوونیزو رسنیو ملاتړ کوي؛ څو خلک او په ځانګړي ډول افغان ښځې او نجونې باوري معلوماتو او ښوونیزو پروګرامونو ته لاسرسی ولري.

د فبرورۍ ۱۳مه په ۲۰۱۱کال کې د یونسکو له‌خوا د راډیو نړۍوالې ورځې په نوم ونومول شوه او په ۲۰۱۲کال کې د ملګرو ملتونو عمومي اسمبلۍ په رسميت وپېژنده. دغه ورځ د راډیو اهمیت، د زده‌کړې او کلتوري تبادلې په برخه کې د معلوماتو رسولو او د هغې رول ته ځانګړې شوې ده.

ورته مهال په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سیاسي استازولۍ مرستیالې جورجټ ګانیون د راډیو نړۍوالې ورځې په مناسبت د افغاني ټولنې د وېښتیا او پوهاوي برخه کې د راډیوګانو رول ستایلی. ګانیون په افغانستان کې د راډیو له ټولو کارکوونکو ملاتړ څرګند کړی.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار د تورخم، د کندهار د سپین بولدک، د هلمند د بهرامچې، د هرات د اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي. راپور زیاتوي، چې له دې ډلې د ورېښمو پله له لارې ۱۹، د اسلام‌کلا له لارې ۱۱، د سپين بولدک له لارې ۴۱، د بهرامچې له لارې ۳ او د تورخم له لارې ۶۳۰ کورنۍ افغانستان ته ستنې شوې دي.

له بل پلوه د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت خبر ورکړی، چې په تېرو درېیو میاشتو کې نږدې ۹۴زره کډوالې کورنۍ له ایران، پاکستان او ترکیې نه افغانستان ته ستنې شوې دي. د دغه وزارت په وینا؛ په دغه موده کې ۲۵۴زره او ۲۱۸ کسان له کورنیو پرته په جبري توګه ستانه کړای شوي دي.

د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت زیاته کړې، چې په ورته موده کې ۳زره او ۶۴۸ بندیان د پاکستان له بېلابېلو زندانونو خوشې شوي دي.