د روسیه د بهرنیو چارو وزارت وایي چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزیر سرگیي لاوروف د جمعې په ورځ د سلواغې په ۲۴مه د سعودي عربستان د بهرنیو چارو له وزیر فیصل بن فرحان سره په یوه ټیلیفوني اړیکه کې د ایران او غزې پر وضعیت خبرې کړې دي.
د خبر له مخې، په دې اړیکه کې د ایران او غزې پر وروستیو پرمختګونو او سیمهییز وضعیت بحث شوی دی. نور جزییات نه دي خپاره شوي.
د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف د ټرانس افغان اورګاډي پټلۍ پروژې د امکان ارزونې نړیوال تړون تصویب کړ. دغه تړون د افغانستان، ازبکستان او پاکستان ترمنځ د سیمهییز ترانزیټي دهلېز د رامنځته کېدو لپاره حقوقي او تخنیکي چوکاټ برابروي.
د ازبکستان دولتي رسنیو راپور ورکړی چې یاد تړون د چهارشنبې په ورځ، د سلواغې په ۲۲مه، د ولسمشر له لوري لاسلیک او تصویب شوی دی. د ازبکستان د ترانسپورت وزارت د دې پروژې د پلي کېدو مسوول ټاکل شوی دی.
د تړون له مخې، درې واړه هېوادونه به د هغې اورګاډي کرښې تخنیکي او اقتصادي امکان ارزونې ګډه مطالعه ترسره کړي چې ټاکل شوې د ازبکستان نایباباد به د افغانستان له لارې د پاکستان د خرلاچي سیمې سره ونښلوي. تمه ده دا مسیر له ترمز، نایباباد، میدانشهر، لوګر او خرلاچي څخه تېر شي.
د ټرانسافغان اورګاډي پروژه د مرکزي او سویلي اسیا ترمنځ یو مهم سیمهییز دهلېز بلل کېږي چې کولی شي د سوداګرۍ، ټرانزیټ او اقتصادي همکاریو لپاره نوې لارې پرانیزي. د راپورونو له مخې، دا دهلېز به هر کال شاوخوا ۲۰ میلیونه ټنه توکي ولېږدوي.
د دې پروژې ګډ دفتر د ۲۰۲۳ کال په منځنیو میاشتو کې په تاشکند کې جوړ شوی او د ازبکستان د اورګاډو ادارې تر چتر لاندې فعالیت کوي.
د یادونې وړ ده چې د ټرانسافغان اورګاډي پروژه لومړی ځل په ۲۰۱۸ کال کې مطرح شوه. د دې کرښې د جوړولو لومړنی اټکل شوی لګښت ۵ میلیارده ډالر و، خو په ۲۰۲۳ کال کې د درې واړو هېوادونو استازو د پروژې وروستی اټکل شوی لګښت ۷ میلیارده ډالر اعلان کړ.
د امریکایي ځواکونو مرکزي قومنداني (سنټکام) وایي، چې د سلواغۍ په ۲۳مه شپه د وروستي پرواز په ترسره کولو سره یې د سوریې له شمال ختیځ څخه عراق ته د داعـ. ش بندیانو د لېږد ماموریت بشپړ شو.
د دې ۲۳ورځني ماموریت پیل د جنورۍ پر ۲۱مه شوی و، چې په پایله کې د امریکا ځواکونو وتوانېدل چې د سوریې د توقیفي مرکزونو څخه له ۵,۷۰۰څخه زیات د داعش جنګیالي عراق ته ولیږدوي.
د سنټکام قوماندان، اډمیرل براډ کوپر وویل: «د ګډو ځواکونو ډلې ته د ښه کار مبارکي وایم چې دا ډېر پېچلی ماموریت په هوا او ځمکه کې د لوړ تمرکز، مسلکي توب او د سیمهییزو شریکانو په همکارۍ سره ترسره کړ.» هغه زیاته کړه: «موږ د عراق له رهبرۍ مننه کوو چې په دې پوهېږي چې د بندیانو انتقال د سیمهییز امنیت لپاره اړین دی.»
د ګډو دنده ییزو ځواکونو قوماندان، میجر جنرال کیوین لمبرټ وویل: «زه د ایتلاف په دې بېساري کار ډېر ویاړم. د دې منظم او خوندي انتقال عملیاتو بریا به په سوریه کې د داعش د بیا راپورته کېدو مخه ونیسي.»
د یادولو وړ ده، چې د ګډو دند ییزو ځواکونو ډله د سنتکام له خوا په ۲۰۱۴کال کې جوړ شوی و او تر ۲۰۱۹کال پورې یې د داعش شبکې په وړاندې د مبارزې لپاره د شریک ځواکونو مشورې، مرسته او ملاتړ برابره کړې، چې په ۲۰۱۹کې داعش سیمهییزه ماتې وخوړه.
د برېتانیا د سترې محکمې دریو لوړپوړو قاضیانو پرېکړه کړې چې د « فلسطین لپاره اقدام» په نوم د فلسطین پلوه ډلې پر فعالیت لګول شوی بندیز د ترهګرۍ ضد قوانینو له مخې ناقانونه اعلانېږي.
قاضیانو ویلي، سره له دې چې یادې ډلې د خپلو موخو د پرمخ وړلو لپاره له ځینو ناقانونه کړنو کار اخیستی، خو فعالیتونه یې تر هغه کچې نه رسېږي چې یوه ترهګره ډله وبلل شي.
سره له دې پرېکړې، محکمې د جمعې په ورځ حکم وکړ چې تر راتلونکې غونډې پورې، چې ټاکل شوې د فبرورۍ په وروستیو کې ترسره شي، بندیز به پر خپل ځای پاتې وي. د محکمې له مخې، تر هغې نېټې پورې د دې ډلې ملاتړ څرګندول یا په فعالیتونو کې یې ګډون کول لا هم جدي جرم بلل کېږي.
د بریتانیا د کورنیو چارو وزیر د محکمې له پرېکړې ناخوښي څرګنده کړه او ویې ویل چې له دې نظر سره موافق نه دی چې د دغې ډلې منع کول «نامتناسب» اقدام ګڼل شوی. هغه زیاته کړه چې د حکومت له خوا د بندیز پرېکړه د دقیق او د شواهدو پر بنسټ بهیر له لارې شوې او د پارلمان له خوا هم تایید شوې وه. د برېتانیا قانون جوړوونکو د روان کال په سرطان میاشت کې د دې ډلې د «ترهګر سازمان» په توګه د منع کولو پرېکړه تصویب کړې وه.
بل خوا، د دغې ډلې بنسټګرې، هودا عموري، د سترې محکمې حکم «لویه بریا» وبلله او ویې ویل چې د ترهګرۍ ضد قوانینو له مخې د دې ډلې بندیز به د بیان ازادۍ پر وړاندې د وروستیو کلونو له سختو بریدونو څخه یاد شي.
د فلسطین لپاره اقدام په برېتانیا کې د هغو وسلو جوړوونکو شرکتونو د تړلو غوښتنه کوي چې له اسراییل سره تړاو لري. د روان کال په سرطان میاشت کې د دې ډلې فعالانو د اعتراض په ترڅ کې د «بریـز نورتون» پوځي اډې ته ننوتل او د اعتراض په نښه یې پر دوو الوتکو سور رنګ وشیندلو.
د طالبانو د ویاند مرستیال حمدالله فطرت، د ملګرو ملتونو له خوا پر دې ډلې د تحریمونو او بندیزونو په تړاو د چین او روسیې د دریځ ستاینه کړې او ویلې یې دي چې د بندیزونو لګولو نه تر دې وړاندې کومه پایله ورکړې او نه به له دې وروسته د چا په ګټه وي.
نوموړي د جمعې په ورځ د سلواغې ۲۴مه، پر اېکس پاڼه لیکلي چې ددغسې ناکامو حربو او تجربو بیا بیا کارول منطقي نه دی.
دا په داسې حال کې ده، چې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو پر طالبانو د بندیزونو د څار ډلې ماموریت د یو بل کال لپاره وغځاوه.
فطرت زیاته کړې: «په دې اړه د چین او روسیې دریځ د ستاینې وړ دی او واقعیت هم همدا دی چې په افغانستان کې شته عیني پرمختګونه، واقعیتونه او حقیقتونه چې موږ یې لرو، له هغو تحریمونو سره موافق نه لري چې یو وخت په بحراني حالاتو کې وضع شوي وو او تراوسه ادامه لري».
تر دې وړاندې، د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد پر افغانستان د بندیزونو د څار ډلې ماموریت غځولو په غبرګون کې ویلي، د فشار او بندیزونو پالیسۍ خپله ناکامي ثابته کړې ده. نوموړي زیاته کړې، د بندیزونو غځول او د څار ډلې د ماموریت دوام یوه تکراري او ناکامه تجربه ده چې ستونزې نهشي حل کولی.
د فطرت په وینا افغانستان د پرمختګ او له بېلابېلو هیوادونو سره د تعامل په حال کې دی. هغه زیاتوي چې ورځ تربلې امنیت او ثبات ښه کېږي.
فطرت ویلې افغانستان په داسې حالت کې همکاري ته اړتیا لري، نه دا چې هره ورځ تحریمونه وضع او یا تمدید شي.
فطرت یو ځل بیا له لویډیځوالو غوښتي چې پر خپلو دغو پالیسیو یو ځل بیاکتنه وکړي او له افغانستان سره رغنده تعامل اختیار کړي.
د طارق رحمان په مشرۍ د بنګله دېش ملي پال ګوند ددغه هېواد په پارلماني ټاکنو کې پرېکنده بریا خپله کړې او له نږدې دوو لسیزو سیاسي انزوا وروسته بېرته واک ته ورسېد.
د بنګله دېش د ټاکنو کمېسیون د معلوماتو له مخې، له ۲۹۹څوکیو څخه تر دې مهاله مليپال ګوند ۱۸۱څوکۍ، جماعت اسلامی ۶۱څوکۍ او نورو ګوندونو ۷څوکۍ ګټلې دي. لومړنۍ شمېرنې ښيي چې مليپال ګوند او متحدینو یې لږ تر لږه ۲۱۲څوکۍ خپلې کړې دي، په داسې حال کې چې جماعت اسلامي او متحدینو یې شاوخوا ۷۰څوکۍ ترلاسه کړې دي.
طارق رحمان، چې د پخوانۍ لومړۍ وزیرې خالده ضیا زوی دی، له شاوخوا شلو کلونو جلاوطنۍ وروسته د تېر ډسمبر په میاشت کې پلازمېنې ډاکه ته راستون شوی و. خالده ضیا، چې د بنګلهدېش لومړنۍ ښځینه لومړۍ وزیره وه، د روان لمریز کال په جدې میاشت کې د اوږدې ناروغۍ له امله د ۸۰کلونو په عمر وفات شوه. هغې د ۱۹۹۱–۱۹۹۶او ۲۰۰۱–۲۰۰۶کلونو ترمنځ دوه دورې لومړۍ وزیره پاتې شوې وه.
نوی حکومت چې مشري به یې طارق رحمان کوي، له ګڼو بېړنیو ننګونو سره مخ دی؛ د سیاسي ثبات ټینګښت، د پانګهوالو باور بېرته راګرځول او د مهمو صنعتونو، په ځانګړي ډول د کالو اوبدلو صنعت، بیا رغونه یې له مهمو لومړیتوبونو ګڼل کېږي. دا ستونزې وروسته له هغې لا پسې ژورې شوې چې د تېر کال پر مهال د پخوانۍ لومړۍ وزیرې شیخ حسینه حکومت ړنګ شو.
شنونکي وايي، دا ټاکنې په وروستیو کلونو کې د بنګلهدېش لومړنۍ رښتینې سیالي بلل کېږي او پایلې یې د ۱۷۵میلیونه نفوس لرونکي، اکثریت مسلمان هېواد لپاره د ثبات په راوستلو کې حیاتي اهمیت لري، په ځانګړي ډول وروسته له هغو خونړیو اعتراضونو چې د حسینې پر ضد وشول او ورځنی ژوند او د تولیدي صنعتونو چارې یې ګډوډې کړې.
بنګلهدېش دا مهال په نړۍ کې د کالیو دویم لوی صادرونکی هېواد دی. مليپال ګوند په خپل ټاکنیز پروګرام کې د کارموندنې رامنځته کولو، د ټیټ عاید لرونکو کورنیو ملاتړ او بزګرانو ته د عادلانه بیو د تضمین ژمنه کړې ده.
د ټاکنو د رسمي پایلو اعلان ښايي څو ورځې وخت ونیسي، او د اساسي قانون له مخې تر رسمي اعلان مخکې نوی حکومت لوړه نه شي کولی. له بلې خوا، مليپال ګوند د پایلو له روښانه کېدو وروسته له خپلو پلویانو مننه کړې او غوښتنه یې کړې چې د هېواد لپاره ځانګړې دعاوې ترسره شي. ګوند همداراز اعلان کړی چې د پراخې بریا سره سره به عامه لاریونونه او جشنونه نه ترسره کوي.