ملګري ملتونه: د ۵،۵ میلیونو افغان کډوالو د ستنېدو بهیر د مرستو سیستم له فشار سره مخ کړی

رونډا، استوايي ګینه، پالایو، اسواتیني او السالواډور هغه هېوادونه دي، چې د ټرمپ حکومت د کډوالو د منلو په موخه پیسې ورکړې دي.

د امریکا د سنا مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې ډیموکرات غړو د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د امریکا له‌خوا پنځو هېوادونو ته د اخراج شویو کډوالو د منلو لپاره د پیسو د ورکړې په اړه یو اوږد راپور خپور کړی دی.

د یاد راپور پر بنسټ، د امریکا حکومت روانډا ته د ۷ اېستل شویو کډوالو د منلو په بدل کې ۷،۵ میلیونه ډالره ورکړي دي.

همدارنګه استوايي ګینې ته یې د ۲۹ کډوالو د منلو لپاره هم ۷،۵ میلیونه ډالره، پالایو ته ۷،۵ میلیونه ډالره، اسواتیني ته ۵،۱ میلیونه ډالره او السالواډور ته هم ۵،۱ میلیونه ډالره ورکړي دي.

د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې ویلي، چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت له ۷۰ تر ۸۰ نورو هېوادونو سره هم د ورته هوکړو په لټه کې دی.

د سنا مجلس راپور ښيي، چې له ۸۰ سلنې ډېر هغه کډوال چې یادو هېوادونو ته لېږل شوي، وار د مخه خپلو هېوادونو ته ستانه شوي او یا د ستنېدو په حال کې دي.

د سنا مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې یوه غړي ګارډین ورځپاڼې ته ویلي: «دا د ډارولو یو تکتیک دی، څو په امریکا کې دننه خلکو ته ووايي، که په خپله خوښه هېواد پرېنږدئ، ښايي سویلي سوډان یا اسواتیني ته ولېږل شئ».

د راپور له مخې، د کډوالو اېستلو او د پیسو د ورکړې بهیر د دې لامل شوی، چې د امریکا حکومت د ځینو کسانو لپاره دوه ځله د سفر لګښتونه ورکړي.

په راپور کې راغلي: «د جامیکا یو وګړی د ۱۸۱ زره ډالرو په لګښت اسواتیني ته واستول شو، خو څو اوونۍ وروسته بېرته د امریکا په لګښت جامیکا ته ستون کړای شو».

د ټرمپ حکومت د کډوالو د شړلو په دفاع کې ویلي، چې دوی د مجبوریت له‌مخې کډوال درېیمو هېوادونو ته استوي ځکه «دوی دومره بد دي چې خپل هېوادونه یې منلو ته چمتو نه‌دي».

یاد راپور ښيي، چې دغه هوکړې د ناڅرګندو خبرو اترو له لارې، له سیاسي امتیازونو یا فشارونو له امله شوې دي.

په راپور کې راغلي، چې سویلي سوډان د اتو کډوالو د منلو په بدل کې، له امریکا څخه غوښتنه کړې، چې پر دولتي چارواکو یې بندیزونه لرې کړي او د تېل او ګازو په برخه کې پانګونې وکړي.

یاد راپور زیاتوي، چې د شړل شویو کډوالو په تړاو تر ټولو جنجالي هوکړه، د هغو ۴۰۰ ایراني کډوالو شړل وو، چې په‌کې تازه له دینه اوښتي، قومي لږکي او سیاسي مخالفان شامل وو. راپور زیاتوي:«یو کس ویلي و، چې د امریکا په زندان کې یې د ځان وژنې هڅه کړې، څو بېرته ایران ته له استول کېدو څخه راوګرځول شي، خو له دې هڅې سربیره هم ایران ته وشړل شو».

دغه پاکستاني سیاستوال د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د جماعت اسلامي ګوند له مشر حافظ نعیم سره د یوه ګډ خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې د پاکستان حکومت بهرنۍ پالیسي ورته د منلو وړ نه‌ده او په وینا یې، دغه هېواد باید له ټولو ګاونډیو هېوادونو سره خپلې اړیکې ورغوي.

مولانا فضل‌الرحمان زیاته کړې: «[پاکستان] له هند سره هم دښمني کوي، له افغانستان سره هم دښمني کوي، چین هم ناخوښه دی، له ایران سره هم اړیکې تر فشارونو لاندې دي، امریکا هم پر ایران د برید په تکل کې ده او په افغانستان کې د روسیې او چین پانګونې د یوې لحظې لپاره هم امریکا ته د منلو وړ نه‌دي، امریکا د هغه لپاره پاکستان د یوه پراکسي په توګه استعمالول غواړي».

نوموړي ویلي، چې د سیمې مسایلو ته په کتو باید د پاکستان په بهرنۍ پالیسۍ کې بدلون راوستل شي او له افغان طالبانو یې هم غوښتي، چې له پاکستان سره د غوره اړیکو لپاره لاس پکار شي او د مذاکراتو لاره دې غوره کړي.

فضل‌الرحمان زیاته کړې: «که په هېواد کې داسې کسان وي، چې هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د ښه‌والي لپاره اقدام کولی شي، نو هغوی دې د مذاکراتو لپاره چمتو شي، څو په سیمه کې مسلمان وروڼه او مسلمان هېوادونه له هر ډول ګواښ څخه وژغورل شي».

نوموړي د خپلو څرګندونو پر مهال ټینګار وکړ، چې پاکستان دې د خپلې بهرنۍ پالیسۍ په برخه کې د ټولو ګوندونو او سیاستوالو د نظر درناوی وکړي او په باور یې، دا به یوازنۍ لاره وي، چې د پاکستان او د سیمې د هېوادونو ترمنځ اړیکې ښه لوري ته سوق شي.

شاه محمود میاخېل د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) پر خپله اېکس پاڼه په یوه ویډیويي پېغام کې ویلي،‌ چې د سیمې او نړۍ د هېوادونو له لوري له طالبانو سره روان تعامل «منفي تعامل» دی او د افغانانو په ګټه نه‌دی.

میاخېل وویل: «دا اصلا منفي تعامل دی. دوی د خپلو ګټو لپاره له طالبانو سره دا تعامل لري او غواړي چې له افغانستان څخه متضرر نه‌شي. که دا وضعیت همداسې دوام کوي، نو عواقب به یې خطرناک وي».

د تېر جمهوري نظام د دغه لوړ پوړي چارواکي په خبره، افغانستان اوس مهال د نړۍ لپاره دومره مهم نه‌دی، چې هلته سیاسي او یا اقتصادي بدلون رامنځته کړي. هغه ټینګار کړی، چې په افغانستان کې باید له اوسني وضعیت او انزوا څخه د وتلو لپاره ولسي مشروعیت ته لاره برابره شي.

میاخېل اندېښنه څرګنده کړې، که په افغانستان کې ملي مشروعیت رامنځته نه‌شي، نو افغانستان به بیا د جګړو او سیالیو مرکز شي.

د هغه په وینا: «که څومره ژر امکان لري افغانان باید د ولسي او ملي مشروعیت لپاره قدمونه پورته کړي. اوس وخت کې یوازنۍ لاره د یوې واقعي لویې جرګې جوړېدل چې د یوه قانوني نظام لپاره لاره‌ پرانېزي».

د شاه محمود میاخېل په باور، که طالبان دغه غوښتنې ونه‌مني او د ملي‌ مشروعیت لپاره شرایط برابر نه‌کړي، نو دا ډله به له‌منځه لاړه شي.

د یادونې وړ ده، چې د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو پرون (پنجشنبه د سلواغې ۲۳مه) پر طالبانو د بندیزونو د څار ډلې او د افغانستان د سولې او امنیت ګواښوونکو بنسټونو ماموریت د یو بل کال لپاره وغځاوه.

په ننګرهار کې د‌ طالبانو د کډوالو او راستنېدونکو چارو رییس عزیزالرحمن سرحد د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د مرستو د وېش پر مهال وویل، دغه ولایت ته په ډېر شمېر کورنۍ راستنې شوي چې لازمو بشري مرستو ته جدي اړتیا لري.

دغه مرستې داسې مهال کېږي، چې په دې وروستیو کې د تورخم او سپین‌بولدک له لارو له پاکستان څخه د افغانانو د جبري ستنېدو لړۍ چټکه شوې ده.

د ملګرو ملتونو په ګډون د بشري حقونو یو شمېر سازمانونه اندېښنه لري، چې دغه تازه ستنېدونکي کډوال به په هېواد کې له سختې لوږې، د سرپناوو له نشتوالي او بې رزوګارۍ سره مخ شي. د کډوالو عالي کمېشنرۍ بیا ویلي، دوی اوس مهال په کافي اندازه بودجه نه‌لري، چې دغو راستېندوکو کورنیو ته لازمې مرستې برابرې کړي او په دې برخه کې باید ورسره نړۍواله ټولنه او مرستندویه هېوادونه مرستې وکړي.

افغانستان ته له پاکستان او ایران څخه د کډوالو ستنېدل په داسې حال کې زیات شوي، چې د طالبانو د واکمنۍ له پیل راهیسې هېواد کې بشري ناورین او فقر په بې‌سارې توګه زیات شوی دی.

په کابل کې د ایران سفارت د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د ایران د نفت وزارت د نړۍوالو او سوداګریزو چارو مرستیال سید علي محمد موسوي د طالبانو د تېل او ګازو د دولتي شرکت له اجراييوي رییس محمد نصیر رحیمي سره کتلي دي.

ایراني چارواکي د طالبانو د تېل او ګازو د شرکت له رییس سره د خبرو پرمهال ویلي، چې تهران چمتو دی، څو له افغانستان سره د تېل او ګازو په برخه کې اوږدمهاله ستراتیژیکي همکارۍ پیل کړي.

د ایران سفارت ویلي، چې طالب چارواکي د سون توکو د تولید په برخه کې د ایران ظرفیتونه ستایلي او ټینګار یې کړی، چې دواړه هېوادونه باید په ياده برخه کې د اوږدمهاله همکاریو د پراختیا لپاره کار وکړي.

په خبرپاڼه کې د ایران د نفت وزارت د مرستیال سید علي محمد موسوي له قوله لیکلي: «ایران د افغانستان د سون توکو د اړتیاوو د پوره کولو لپاره هېڅ ډول محدودیت نه‌لګوي او چمتو دی چې له افغانستان سره د اوږدمهاله همکاریو نوې تګلارې جوړې او عملي کړي».

دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو او پاکستان ترمنځ له شخړې وروسته په سوداګریزه برخه کې د کابل او تهران ترمنځ اړیکې زیاتې شوي او طالبان غواړي د افغانستان د اړتیا وړ سوداګریز توکي د پاکستان پر ځای له نورو هېوادونو پوره کړي.