ازبکستان د ټرانس‌ افغان اورګاډي پروژې د امکان‌ ارزونې تړون تصویب کړ

د دې ۲۳ورځني ماموریت پیل د جنورۍ پر ۲۱مه شوی و، چې په پایله کې د امریکا ځواکونو وتوانېدل چې د سوریې د توقیفي مرکزونو څخه له ۵,۷۰۰څخه زیات د داعش جنګیالي عراق ته ولیږدوي.

د سنټکام قوماندان، اډمیرل براډ کوپر وویل: «د ګډو ځواکونو ډلې ته د ښه کار مبارکي وایم چې دا ډېر پېچلی ماموریت په هوا او ځمکه کې د لوړ تمرکز، مسلکي توب او د سیمه‌ییزو شریکانو په همکارۍ سره ترسره کړ.» هغه زیاته کړه: «موږ د عراق له رهبرۍ مننه کوو چې په دې پوهېږي چې د بندیانو انتقال د سیمه‌ییز امنیت لپاره اړین دی.»

د ګډو دنده ییزو ځواکونو قوماندان، میجر جنرال کیوین لمبرټ وویل: «زه د ایتلاف په دې بې‌ساري کار ډېر ویاړم. د دې منظم او خوندي انتقال عملیاتو بریا به په سوریه کې د داعش د بیا راپورته کېدو مخه ونیسي.»

د یادولو وړ ده، چې د ګډو دند ییزو ځواکونو ډله د سنتکام له خوا په ۲۰۱۴کال کې جوړ شوی و او تر ۲۰۱۹کال پورې یې د داعش شبکې په وړاندې د مبارزې لپاره د شریک ځواکونو مشورې، مرسته او ملاتړ برابره کړې، چې په ۲۰۱۹کې داعش سیمه‌ییزه ماتې وخوړه.

هغه دغه څرګندونې د راډیو نړیوالې ورځې په مناسبت کړي او زیاته کړې یې ده، چې دا مهال په ټول هېواد کې ۲۲۸ راډیوګانې فعالیت لري.

غفران له رسنیو غوښتي، چې د اسلامي او کلتوري ارزښتونو او د اطلاعاتو او کلتور وزارت وزارت د نشراتي پالیسۍ په پام کې نیولو سره خپلو خپرونو ته دوام ورکړي.

دا په داسې حال کې د چې د افغانستان د خبریالانو مرکز د راډیو د نړیوالې ورځې په مناسبت د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي چې په ۱۴۰۰ کال کې د طالبان له بیا واک ته رسېدو وروسته، د رسنیو ازادي په ځانګړي ډول د راډیوګانو فعالیتونه سخت محدود شوي دي. ویل کېږي چې په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې لږ تر لږه ۲۴ داسې فرمانونه او لارښوونې صادرې شوې دي چې د رسنیو پر کار مستقیم اغېز لري.

په دغو محدودیتونو کې په دولتي رسنیو کې د ښځو پر کار بندیز، د ښځو او نارینه‌وو د کاري چاپېریال جلا کول، د ښځو او نارینه‌وو ترمنځ د مرکو منع کول، د ځانګړي حجاب الزام، په ځینو ولایتونو کې د ښځو د غږ نه خپرول او په خبري غونډو کې د ښځو پر حضور محدودیتونه شامل دي.

د اعلامیې له مخې، هغه مدیران او خبریالان چې یادې لارښوونې یې نه دي عملي کړي، له ګواښ، احضار، نیونې او حتی بند سره مخ شوي دي.

په تېرو ۱۲ میاشتو کې دوه سیمه‌ییزې ښځینه راډیوګانې له مستقیم ګواښ سره مخ شوې او دوه نورې راډیوګانې تړل شوې دي. همدارنګه، د یوې راډیو مسوول مدیر درې میاشتې زنداني شوی او یو شمېر خبریالان د بېلابېلو دلایلو له مخې نیول شوي دي.

بلخوا، د افغانستان د خبریالانو مرکز او د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان له طالبانوغوښتي چې د رسنیو قانون ته درناوی وکړي، پر ازادو رسنیو لګول شوي محدودیتونه لرې کړي او راډیوګانو ته اجازه ورکړي چې د ژورنالېزم د بنسټیزو اصولو پر بنسټ خپلواکه او ازاده توګه فعالیت وکړي او د افغانستان د خبریالانو او رسنیو په ملاتړ کې خپلې هڅې دوامداره او لا پیاوړې کړي.

د راډیو نړیوالې ورځې په مناسبت دغو بسټونو په خپرو کړو اعلامیو کې ویلي چې په هېواد کې د راډیوګانو پر فعالیت محدودیتونه بې‌ساري کچې ته رسېدلي او پر طالبانو یې غږ کړی چې پر رسنیو لګول شوي ناقانونه بندیزونه پای ته ورسوي.

د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان وایي دا ورځ داسې مهال نمانځل کیږي چې د هېواد رسنۍ او خبریالان د فعالیت په ډګر، معلوماتو ته د لاسرسي او د بیان د ازادۍ په برخه کې له جدي ننګونو او محدودیتونو سره مخامخ دي. پر رسنیزو فعالیتونو مخ پر زیاتېدونکي بندیزونه، پر خبریالانو فشارونه او معلوماتو ته د ازاد لاسرسي نشتوالي نه یوازې د رسنیو مسلکي چارې ستونزمنې کړې دي، بلکې معلوماتو ته د خلکو د لاسرسي اساسي حق یې هم اغېزمن کړی دی.

بل خوا د افغانستان د خبریالانو مرکز د معلوماتو له مخې، په ۱۴۰۰ کال کې د طالبان له بیا واک ته رسېدو وروسته، د رسنیو ازادي په ځانګړي ډول د راډیوګانو فعالیتونه سخت محدود شوي دي. ویل کېږي چې په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې لږ تر لږه ۲۴ داسې فرمانونه او لارښوونې صادرې شوې دي چې د رسنیو پر کار مستقیم اغېز لري.

په دغو محدودیتونو کې په دولتي رسنیو کې د ښځو پر کار بندیز، د ښځو او نارینه‌وو د کاري چاپېریال جلا کول، د ښځو او نارینه‌وو ترمنځ د مرکو منع کول، د ځانګړي حجاب الزام، په ځینو ولایتونو کې د ښځو د غږ نه خپرول او په خبري غونډو کې د ښځو پر حضور محدودیتونه شامل دي.

د اعلامیې له مخې، د رسنیو هغه مدیران او خبریالان چې یادې لارښوونې یې نه دي عملي کړي، له ګواښ، احضار، نیونې او حتی له بند سره مخ شوي دي.

په تېرو ۱۲ میاشتو کې دوه سیمه‌ییزې ښځینه راډیوګانې له مستقیم ګواښ سره مخ شوې او دوه نورې راډیوګانې تړل شوې دي. همدارنګه، د یوې راډیو مسوول مدیر درې میاشتې زنداني شوی او یو شمېر خبریالان د بېلابېلو دلایلو له مخې نیول شوي دي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز زیاتوي چې د راډیوګانو د جواز د تمدید بهیر هم له ګڼو خنډونو سره مخ دی، په ځانګړي ډول هغه رسنۍ چې مشري یې ښځې کوي تر ډېر فشار لاندې دي. سربېره پر دې، د اعلانونو عواید کم شوي او مالیاتي فشارونه زیات شوي چې د راډیوګانو اقتصادي وضعیت یې کمزوری کړی دی.

د افغانستان د خبریالانو مرکز او د افغانستان د خبریالانو د ملاتړ سازمان له طالبانو غوښتي چې د رسنیو قانون ته درناوی وکړي، پر ازادو رسنیو لګول شوي محدودیتونه لرې کړي او راډیوګانو ته اجازه ورکړي چې د ژورنالېزم د بنسټیزو اصولو پر بنسټ په خپلواکه او ازاده توګه فعالیت وکړي.

قاضیانو ویلي، سره له دې چې یادې ډلې د خپلو موخو د پرمخ وړلو لپاره له ځینو ناقانونه کړنو کار اخیستی، خو فعالیتونه یې تر هغه کچې نه رسېږي چې یوه ترهګره ډله وبلل شي.

سره له دې پرېکړې، محکمې د جمعې په ورځ حکم وکړ چې تر راتلونکې غونډې پورې، چې ټاکل شوې د فبرورۍ په وروستیو کې ترسره شي، بندیز به پر خپل ځای پاتې وي. د محکمې له مخې، تر هغې نېټې پورې د دې ډلې ملاتړ څرګندول یا په فعالیتونو کې یې ګډون کول لا هم جدي جرم بلل کېږي.

د بریتانیا د کورنیو چارو وزیر د محکمې له پرېکړې ناخوښي څرګنده کړه او ویې ویل چې له دې نظر سره موافق نه دی چې د دغې ډلې منع کول «نامتناسب» اقدام ګڼل شوی. هغه زیاته کړه چې د حکومت له خوا د بندیز پرېکړه د دقیق او د شواهدو پر بنسټ بهیر له لارې شوې او د پارلمان له خوا هم تایید شوې وه. د برېتانیا قانون جوړوونکو د روان کال په سرطان میاشت کې د دې ډلې د «ترهګر سازمان» په توګه د منع کولو پرېکړه تصویب کړې وه.

بل خوا، د دغې ډلې بنسټګرې، هودا عموري، د سترې محکمې حکم «لویه بریا» وبلله او ویې ویل چې د ترهګرۍ ضد قوانینو له مخې د دې ډلې بندیز به د بیان ازادۍ پر وړاندې د وروستیو کلونو له سختو بریدونو څخه یاد شي.

د فلسطین لپاره اقدام په برېتانیا کې د هغو وسلو جوړوونکو شرکتونو د تړلو غوښتنه کوي چې له اسراییل سره تړاو لري. د روان کال په سرطان میاشت کې د دې ډلې فعالانو د اعتراض په ترڅ کې د «بریـز نورتون» پوځي اډې ته ننوتل او د اعتراض په نښه یې پر دوو الوتکو سور رنګ وشیندلو.

نوموړي د جمعې په ورځ د سلواغې ۲۴مه، پر اېکس پاڼه لیکلي چې ددغسې ناکامو حربو او تجربو بیا بیا کارول منطقي نه دی.

دا په داسې حال کې ده، چې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو پر طالبانو د بندیزونو د څار ډلې ماموریت د یو بل کال لپاره وغځاوه.

فطرت زیاته کړې: «په دې اړه د چین او روسیې دریځ د ستاینې وړ دی او واقعیت هم همدا دی چې په افغانستان کې شته عیني پرمختګونه، واقعیتونه او حقیقتونه چې موږ یې لرو، له هغو تحریمونو سره موافق نه لري چې یو وخت په بحراني حالاتو کې وضع شوي وو او تراوسه ادامه لري».

تر دې وړاندې، د طالبانو ویاند ذبیح‌الله مجاهد پر افغانستان د بندیزونو د څار ډلې ماموریت غځولو په غبرګون کې ویلي، د فشار او بندیزونو پالیسۍ خپله ناکامي ثابته کړې ده. نوموړي زیاته کړې، د بندیزونو غځول او د څار ډلې د ماموریت دوام یوه تکراري او ناکامه تجربه ده چې ستونزې نه‌شي حل کولی.

د فطرت په وینا افغانستان د پرمختګ او له بېلابېلو هیوادونو سره د تعامل په حال کې دی. هغه زیاتوي چې ورځ تربلې امنیت او ثبات ښه کېږي.

فطرت ویلې افغانستان په داسې حالت کې همکاري ته اړتیا لري، نه دا چې هره ورځ تحریمونه وضع او یا تمدید شي.

فطرت یو ځل بیا له لویډیځوالو غوښتي چې پر خپلو دغو پالیسیو یو ځل بیاکتنه وکړي او له افغانستان سره رغنده تعامل اختیار کړي.