امرالله صالح: یو ازبکستانی هوایي شرکت طالبانو ته د امریکا پیسې رسوي

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو چارو عالي کمېشنرۍ استازي عرفات جمال د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د یوې خبري ناستې پرمهال افغانستان ته له ګاونډیو هېوادونو څخه د میلیونونو کډوالو په ستنېدو سره د بشري وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې ده.

جمال زیاته کړې: «موږ د دغو راستنېدونکو د وضعیت په اړه ژوره اندېښنه لرو. د وګړو دغه ستر ټکان چې د هېواد د ټول نفوس شاوخوا ۱۲ سلنه جوړوي، موږ د سقوط تر کچې رسولي یو».

عرفات جمال د خپلو څرګندونو پرمهال زیاته کړه، چې یوازې تېر کال ۲،۹ میلیونه کسان له پاکستان او ایران څخه افغانستان ته ستانه شوي او د روان کال له پیل راهیسې هم ۱۵۰ زره کډوال په جبري توګه له یادو هېوادونو اېستل شوي دي.

نوموړي همدارنګه ویلي، چې دمګړۍ افغانستان له یوه نازک اقتصادي حالت سره مخ دی او له پاکستان سره د لارې بندښت، وضعیت نور هم پېچلی کړی دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د کډوالو ادارې مشر ویلي، چې د سږکال لپاره د راستنېدونکو کډوالو د ملاتړ په موخه ۲۱۶ میلیونه ډالرو ته اړتیا لري، خو تر اوسه یوازې د ۸ سلنې بودجې په چمتو کولو بریالي شوي دي.

ورځپاڼه لیکي، چې د امریکا د ملي امنیت لوړپوړو چارواکو له ډونالډ ټرمپ څخه غوښتي تر هغې له هر ډول پوځي اقدام څخه ډډه وکړي، څو په هغو یوولسو هېوادونو کې چې ښايي د ایران د غچ اخیستنې له ګواښ سره مخ وي، د برید او دفاع وړتیاوې بیا ورغول او پیاوړې شي.

راپور زیاتوي، چې د امریکا د جګړې وزارت، اوس مهال هغه سمندري ځواک بشپړوي او پیاوړی کوي، چې ټرمپ ورته اشاره کړې وه. په دې ځواک کې اته پر لارښود توغندیو سنبالې جنګي بېړۍ، پر ځمکه د توغندیو ضد دفاعي سیستمونه او همدارنګه هغه اوبتلونه هم په‌کې شامل دي، چې د توماهاوک په نوم کروز توغندي لېږدوي او توغوي.

د نیویارک ټایمز راپور زیاتوي، په تېرو درېیو اوونیو کې او له دې سره هم‌مهاله چې د اسراییل، عربي هېوادونو، ایران او امریکا ترمنځ ډیپلوماټیکې خبرې پیل شوي، پنټاګون د جګړې لپاره عملي چمتووالی نیولی دی. پوځي چارواکو ویلي، چې دغه تجهیزات نه‌یوازې بریدیزه وړتیا لري، بلکې دفاعي وړتیا هم لري، ځکه اټکل کېږي، چې ایران به د هر احتمالي برید پر وړاندې غبرګون وښيي او غچ واخلي.

رونډا، استوايي ګینه، پالایو، اسواتیني او السالواډور هغه هېوادونه دي، چې د ټرمپ حکومت د کډوالو د منلو په موخه پیسې ورکړې دي.

د امریکا د سنا مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې ډیموکرات غړو د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۲۳مه) د امریکا له‌خوا پنځو هېوادونو ته د اخراج شویو کډوالو د منلو لپاره د پیسو د ورکړې په اړه یو اوږد راپور خپور کړی دی.

د یاد راپور پر بنسټ، د امریکا حکومت روانډا ته د ۷ اېستل شویو کډوالو د منلو په بدل کې ۷،۵ میلیونه ډالره ورکړي دي.

همدارنګه استوايي ګینې ته یې د ۲۹ کډوالو د منلو لپاره هم ۷،۵ میلیونه ډالره، پالایو ته ۷،۵ میلیونه ډالره، اسواتیني ته ۵،۱ میلیونه ډالره او السالواډور ته هم ۵،۱ میلیونه ډالره ورکړي دي.

د امریکا د سنا د بهرنیو اړیکو کمېټې ویلي، چې د دغه هېواد د بهرنیو چارو وزارت له ۷۰ تر ۸۰ نورو هېوادونو سره هم د ورته هوکړو په لټه کې دی.

د سنا مجلس راپور ښيي، چې له ۸۰ سلنې ډېر هغه کډوال چې یادو هېوادونو ته لېږل شوي، وار د مخه خپلو هېوادونو ته ستانه شوي او یا د ستنېدو په حال کې دي.

د سنا مجلس د بهرنیو اړیکو د کمېټې یوه غړي ګارډین ورځپاڼې ته ویلي: «دا د ډارولو یو تکتیک دی، څو په امریکا کې دننه خلکو ته ووايي، که په خپله خوښه هېواد پرېنږدئ، ښايي سویلي سوډان یا اسواتیني ته ولېږل شئ».

د راپور له مخې، د کډوالو اېستلو او د پیسو د ورکړې بهیر د دې لامل شوی، چې د امریکا حکومت د ځینو کسانو لپاره دوه ځله د سفر لګښتونه ورکړي.

په راپور کې راغلي: «د جامیکا یو وګړی د ۱۸۱ زره ډالرو په لګښت اسواتیني ته واستول شو، خو څو اوونۍ وروسته بېرته د امریکا په لګښت جامیکا ته ستون کړای شو».

د ټرمپ حکومت د کډوالو د شړلو په دفاع کې ویلي، چې دوی د مجبوریت له‌مخې کډوال درېیمو هېوادونو ته استوي ځکه «دوی دومره بد دي چې خپل هېوادونه یې منلو ته چمتو نه‌دي».

یاد راپور ښيي، چې دغه هوکړې د ناڅرګندو خبرو اترو له لارې، له سیاسي امتیازونو یا فشارونو له امله شوې دي.

په راپور کې راغلي، چې سویلي سوډان د اتو کډوالو د منلو په بدل کې، له امریکا څخه غوښتنه کړې، چې پر دولتي چارواکو یې بندیزونه لرې کړي او د تېل او ګازو په برخه کې پانګونې وکړي.

یاد راپور زیاتوي، چې د شړل شویو کډوالو په تړاو تر ټولو جنجالي هوکړه، د هغو ۴۰۰ ایراني کډوالو شړل وو، چې په‌کې تازه له دینه اوښتي، قومي لږکي او سیاسي مخالفان شامل وو. راپور زیاتوي:«یو کس ویلي و، چې د امریکا په زندان کې یې د ځان وژنې هڅه کړې، څو بېرته ایران ته له استول کېدو څخه راوګرځول شي، خو له دې هڅې سربیره هم ایران ته وشړل شو».

دغه پاکستاني سیاستوال د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) د جماعت اسلامي ګوند له مشر حافظ نعیم سره د یوه ګډ خبري کنفرانس پرمهال ویلي، چې د پاکستان حکومت بهرنۍ پالیسي ورته د منلو وړ نه‌ده او په وینا یې، دغه هېواد باید له ټولو ګاونډیو هېوادونو سره خپلې اړیکې ورغوي.

مولانا فضل‌الرحمان زیاته کړې: «[پاکستان] له هند سره هم دښمني کوي، له افغانستان سره هم دښمني کوي، چین هم ناخوښه دی، له ایران سره هم اړیکې تر فشارونو لاندې دي، امریکا هم پر ایران د برید په تکل کې ده او په افغانستان کې د روسیې او چین پانګونې د یوې لحظې لپاره هم امریکا ته د منلو وړ نه‌دي، امریکا د هغه لپاره پاکستان د یوه پراکسي په توګه استعمالول غواړي».

نوموړي ویلي، چې د سیمې مسایلو ته په کتو باید د پاکستان په بهرنۍ پالیسۍ کې بدلون راوستل شي او له افغان طالبانو یې هم غوښتي، چې له پاکستان سره د غوره اړیکو لپاره لاس پکار شي او د مذاکراتو لاره دې غوره کړي.

فضل‌الرحمان زیاته کړې: «که په هېواد کې داسې کسان وي، چې هغه د دواړو هېوادونو ترمنځ اړیکې د ښه‌والي لپاره اقدام کولی شي، نو هغوی دې د مذاکراتو لپاره چمتو شي، څو په سیمه کې مسلمان وروڼه او مسلمان هېوادونه له هر ډول ګواښ څخه وژغورل شي».

نوموړي د خپلو څرګندونو پر مهال ټینګار وکړ، چې پاکستان دې د خپلې بهرنۍ پالیسۍ په برخه کې د ټولو ګوندونو او سیاستوالو د نظر درناوی وکړي او په باور یې، دا به یوازنۍ لاره وي، چې د پاکستان او د سیمې د هېوادونو ترمنځ اړیکې ښه لوري ته سوق شي.

د غزې د ملکي دفاع ادارې وياند محمود بصل د جمعې په ورځ (د سلواغې ۲۴مه) زیاته کړې، چې د لټون او ژغورنې د بهير پر مهال د سلګونو فلسطينيانو مړي د اوږدې مودې د تېرېدو، سيمو ته د لاسرسي د ستونزو او د کنډوالو د پورته کولو لپاره د اړينو وسايلو د نشتوالي له امله خوسا شوي او يا له‌منځه تللي دي.

د غزې د روغتيا وزارت اعلان کړی، چې د ۲۰۲۳ کال د اکټوبر له ۸مې نېټې راهيسې د وژل شويو فلسطينيانو شمېر تر ۷۲ زرو اوښتی او له ۱۷۱ زرو زيات کسان ټپيان شوي دي.

ياد وزارت زياته کړې، چې د اکټوبر په ۱۰مه د اسرایيل له لوري د اوربند له ماتېدو وروسته، د وژل شويو فلسطينيانو شمېر ۵۹۱ ته لوړ شوی دی. دغه وزارت ټينګار کړی، چې لا هم يو شمېر قربانيان تر کنډوالو لاندې پاتې دي.

پر غزې د اسرایيل بريدونه په داسې حال کې دوام لري، چې تر دې وړاندې سپینې ماڼۍ اعلان کړی و، چې د «غزې د سولې پلاوي» لومړۍ غونډه به د فبرورۍ پر ۱۹مه په واشنګټن کې په سولې انسټیټوټ کې ترسره شي.

د دغې غونډې موخه، د اوربند د هوکړې د دویم پړاو پلي کول او د غزې د بيا رغونې لپاره د مالي مرستو راټولول ښودل شوي دي. د غزې د سولې پلاوی تر اوسه ۲۷ غړي لري او مشري يې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ کوي.