د مونیخ امنیتي کنفرانس ۶۳مه دوره د نړۍ د مشرانو او لوړپوړو چارواکو په ګډون پیل شوه

نوموړي دا څرګندونې د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت د مرستیال، مولوي محمد اسحاق صاحبزاده، سره کابل کې په کتنه کې کړي.

هغه د جمعې په ورځ پر اېکس‌ خواله رسنۍ لیکلي چې د طالبانو د ټولګټو چارو وزارت د اورګاډي چارو مرستیال، مولوي محمد اسحاق صاحبزاده سره کتنه کې دواړو لورو د اورګاډي پراختیايي پروژو، د سیمه‌ییزو نښلونکو نوښتونو، تخنیکي همکارۍ او د زیربنایي پانګونو د پراختیا په اړه خبرې وکړې، څو د سیمې د ترانسپورتي او سوداګریزو دهلېزونو پیاوړتیا یقیني شي.

جاولون وخابوف وویل په ۲۰۲۵ کال کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د بار وړلو ټولیز حجم ۲،۶ میلیونه ټنه و، چې له دې جملې ۲،۲ میلیونه ټنه د اورګاډي له لارې لېږدول شوي، په دې کې ټرانزیټي بارونه هم شامل دي.

همدا راز دوی د افغانستان په ګډون د سیمه‌ییز اورګاډي نوښتونو د پرمختګ پر اهمیت ټینګار کړی، په ځانګړي ډول د ټرانس-افغان پروژې په اړه، چې د مرکزي او جنوبي اسیا د نښلولو لپاره یو ستراتیژیک دهلېز ګڼل کېږي.

د یادونې ده چې د ازبکستان ولسمشر شوکت میرضیایف د ترانس‌افغان اورګاډي پروژې د امکان‌سنجۍ نړیوال تړون تصویب کړ. دغه تړون د افغانستان، ازبکستان او پاکستان ترمنځ د سیمه‌ییز ترانزیټي دهلېز د رامنځته کېدو لپاره حقوقي او تخنیکي چوکاټ برابروي.

د تړون له مخې، درې واړه هېوادونه به د هغې اورګاډي کرښې تخنیکي او اقتصادي امکان‌سنجۍ ګډه مطالعه ترسره کړي چې ټاکل شوې د ازبکستان نایب‌اباد به د افغانستان له لارې د پاکستان د خرلاچي پولې سره ونښلوي. تمه ده دا مسیر له ترمز، نایب‌اباد، میدان‌شهر، لوګر او خرلاچي څخه تېر شي.

د روسیې خبري اژانس« تاس» د راپور له مخې، د داغستان حکومت د رسمي فرمان له لارې دغه اندازه تصویب کړې ده.

دغه مرسته د افغانستان د جګړې پخوانیو سرتېرو، کونډو ښځو او د وژل شویو یا مړه شوو کسانو والدینو ته ورکړل کېږي. د هر کس لپاره د یو ځلني تادیې اندازه ۲۰زره روبله ټاکل شوې ده.

د داغستان ولسمشر، سرګي ملیکوف ویلي: «دا زموږ د درناوي څرګندونه ده. هر پخوانی سرتېری به ۲۰زره روبله ترلاسه کړي. راتلونکی کال به هم دا کار تکرار کړو او د افغانستان څخه د شوروي ځواکونو د وتلو څلویښتیمه کلیزه کې به دا اندازه دوه برابره کړو، یعنې ۴۰زره روبله به ورکړو.»

چاروکو ویلي، چې په ټولیزه توګه به ۳،۰۴۸تنه، له پخوانیو سرتېرو او د هغوی د کورنیو غړو په ګډون، د دې مرستو مستحق وي.

دغه پرېکړه له افغانستان څخه دشوروي ځواکونو د وتلو د کلیزې په شاوخوا کې شوې او موخه یې د جګړې اغېزمنو کسانو ته ټولنیز ملاتړ برابرول دي.

د ازبکستان دولتي رسنیو راپور ورکړی چې یاد تړون د چهارشنبې په ورځ، د سلواغې په ۲۲مه، د ولسمشر له لوري لاسلیک او تصویب شوی دی. د ازبکستان د ترانسپورت وزارت د دې پروژې د پلي کېدو مسوول ټاکل شوی دی.

د تړون له مخې، درې واړه هېوادونه به د هغې اورګاډي کرښې تخنیکي او اقتصادي امکان‌ ارزونې ګډه مطالعه ترسره کړي چې ټاکل شوې د ازبکستان نایب‌اباد به د افغانستان له لارې د پاکستان د خرلاچي سیمې سره ونښلوي. تمه ده دا مسیر له ترمز، نایب‌اباد، میدان‌شهر، لوګر او خرلاچي څخه تېر شي.

د ټرانس‌افغان اورګاډي پروژه د مرکزي او سویلي اسیا ترمنځ یو مهم سیمه‌ییز دهلېز بلل کېږي چې کولی شي د سوداګرۍ، ټرانزیټ او اقتصادي همکاریو لپاره نوې لارې پرانیزي. د راپورونو له مخې، دا دهلېز به هر کال شاوخوا ۲۰ میلیونه ټنه توکي ولېږدوي.

د دې پروژې ګډ دفتر د ۲۰۲۳ کال په منځنیو میاشتو کې په تاشکند کې جوړ شوی او د ازبکستان د اورګاډو ادارې تر چتر لاندې فعالیت کوي.

د یادونې وړ ده چې د ټرانس‌افغان اورګاډي پروژه لومړی ځل په ۲۰۱۸ کال کې مطرح شوه. د دې کرښې د جوړولو لومړنی اټکل شوی لګښت ۵ میلیارده ډالر و، خو په ۲۰۲۳ کال کې د درې واړو هېوادونو استازو د پروژې وروستی اټکل شوی لګښت ۷ میلیارده ډالر اعلان کړ.

د دې ۲۳ورځني ماموریت پیل د جنورۍ پر ۲۱مه شوی و، چې په پایله کې د امریکا ځواکونو وتوانېدل چې د سوریې د توقیفي مرکزونو څخه له ۵,۷۰۰څخه زیات د داعش جنګیالي عراق ته ولیږدوي.

د سنټکام قوماندان، اډمیرل براډ کوپر وویل: «د ګډو ځواکونو ډلې ته د ښه کار مبارکي وایم چې دا ډېر پېچلی ماموریت په هوا او ځمکه کې د لوړ تمرکز، مسلکي توب او د سیمه‌ییزو شریکانو په همکارۍ سره ترسره کړ.» هغه زیاته کړه: «موږ د عراق له رهبرۍ مننه کوو چې په دې پوهېږي چې د بندیانو انتقال د سیمه‌ییز امنیت لپاره اړین دی.»

د ګډو دنده ییزو ځواکونو قوماندان، میجر جنرال کیوین لمبرټ وویل: «زه د ایتلاف په دې بې‌ساري کار ډېر ویاړم. د دې منظم او خوندي انتقال عملیاتو بریا به په سوریه کې د داعش د بیا راپورته کېدو مخه ونیسي.»

د یادولو وړ ده، چې د ګډو دند ییزو ځواکونو ډله د سنتکام له خوا په ۲۰۱۴کال کې جوړ شوی و او تر ۲۰۱۹کال پورې یې د داعش شبکې په وړاندې د مبارزې لپاره د شریک ځواکونو مشورې، مرسته او ملاتړ برابره کړې، چې په ۲۰۱۹کې داعش سیمه‌ییزه ماتې وخوړه.

قاضیانو ویلي، سره له دې چې یادې ډلې د خپلو موخو د پرمخ وړلو لپاره له ځینو ناقانونه کړنو کار اخیستی، خو فعالیتونه یې تر هغه کچې نه رسېږي چې یوه ترهګره ډله وبلل شي.

سره له دې پرېکړې، محکمې د جمعې په ورځ حکم وکړ چې تر راتلونکې غونډې پورې، چې ټاکل شوې د فبرورۍ په وروستیو کې ترسره شي، بندیز به پر خپل ځای پاتې وي. د محکمې له مخې، تر هغې نېټې پورې د دې ډلې ملاتړ څرګندول یا په فعالیتونو کې یې ګډون کول لا هم جدي جرم بلل کېږي.

د بریتانیا د کورنیو چارو وزیر د محکمې له پرېکړې ناخوښي څرګنده کړه او ویې ویل چې له دې نظر سره موافق نه دی چې د دغې ډلې منع کول «نامتناسب» اقدام ګڼل شوی. هغه زیاته کړه چې د حکومت له خوا د بندیز پرېکړه د دقیق او د شواهدو پر بنسټ بهیر له لارې شوې او د پارلمان له خوا هم تایید شوې وه. د برېتانیا قانون جوړوونکو د روان کال په سرطان میاشت کې د دې ډلې د «ترهګر سازمان» په توګه د منع کولو پرېکړه تصویب کړې وه.

بل خوا، د دغې ډلې بنسټګرې، هودا عموري، د سترې محکمې حکم «لویه بریا» وبلله او ویې ویل چې د ترهګرۍ ضد قوانینو له مخې د دې ډلې بندیز به د بیان ازادۍ پر وړاندې د وروستیو کلونو له سختو بریدونو څخه یاد شي.

د فلسطین لپاره اقدام په برېتانیا کې د هغو وسلو جوړوونکو شرکتونو د تړلو غوښتنه کوي چې له اسراییل سره تړاو لري. د روان کال په سرطان میاشت کې د دې ډلې فعالانو د اعتراض په ترڅ کې د «بریـز نورتون» پوځي اډې ته ننوتل او د اعتراض په نښه یې پر دوو الوتکو سور رنګ وشیندلو.