په جنیوا کې د افغانستان استازي نصیر احمد اندېشه د طالبانو پر ډېری مشرانو تور ولګاوه، چې هغوی «په جلا نړۍ کې ژوند کوي» او داسې انګیري، چې د افغانستان او نړۍ د ۲۱مې پېړۍ له خلکو سره خبرې نه کوي، بلکې د لومړۍ پېړۍ په څېر د «پیرانو» یوې ټولنې ته وعظ کوي.
نصیر احمد اندېشه نیوکه کړې، چې د طالبانو ډېری مشران د نن ورځې افغانستان له عیني واقعیتونو او د نړۍوالې ټولنې له سیاسي، اقتصادي او ټولنیزو تحولاتو سره په ژور واټن کې قرار لري. د هغه په وینا، دا ډله لا هم داسې تګلارې تعقیبوي چې د معاصرې دولتدارۍ له اصولو او د ۲۱مې پېړۍ له اړتیاوو سره سمون نه لري. اندېشه ټینګار کړی، چې افغانستان د ۲۱مې پېړۍ په دې حساسې او پېچلې دوره کې عاقلانه، ټولګډونه او مسوولانه حکومتدارۍ ته اړتیا لري؛ داسې حکومتدارۍ ته چې د قانون حاکمیت، د خلکو اساسي حقونه، او له نړۍوالې ټولنې سره رغنده او متقابل درناوی پر بنسټ اړیکې تضمین کړي. هغه ویلي، هېواد نور د دې توان نه لري چې د محدودو، انزواطلبو او غېرواقعي لیدلورو قرباني شي. د ده په باور، که اوسنی حاکمیت له نړۍوالو واقعیتونو سره ځان عیار نه کړي او د خلکو مشروع غوښتنو ته ځواب ورنهکړي، نو افغانستان به له لا زیاتې سیاسي انزوا، اقتصادي فشارونو او ټولنیزو ستونزو سره مخ شي. اندېشه ټینګار کړی، چې بېرته محدودو او غېرواقعي نظرونو ته ستنېدل نه یوازې د نظام پر مشروعیت سیوری غوړوي، بلکې د هېواد راتلونکی هم له جدي ګواښ سره مخامخ کوي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
