د طالبانو د ملي پراختیا شرکت رييس بېلاروس ته په رسمي سفر تللی دی

په افغانستان کې ددغه سازمان مسوولې ګیګیه یودهیسترا ګارډین ورځپاڼې ته ویلي، په افغانستان کې د کورنۍ تنظیم ډېری وخت د «زیږون ترمنځ واټن» په نوم وړاندې کېږي، چې دا طریقه د ټولنې له تمو او اسلامي اصولو سره سمون لري.

د نوموړې په وینا، ډي‌کې‌ټي افغانستان، چې په خصوصي سکتور کې ثبت شوې یوه معالجوي اداره ده ، توانېدلې چې د کلتوري او مذهبي ارزښتونو په چوکاټ کې کار کولو سره د کورنۍ د تنظیم او د میندو د روغتیا خدمتونه جاري وساتي.

ډي‌کې‌ټي افغانستان په ۱۳ ولایتونو کې له څه باندې ۳۸۰۰ خصوصي پلورنځیو سره کار کوي او په کابل او بلخ کې له کلینیکونو او د ټولنې له قابلو شبکو سره همکاري لري.

ګیګیه یودهیسترا ویلي، یوازې په ۲۰۲۴ کال کې دغو خدمتونو نږدې ۷۰ زرو مراجعینو ته رسېدنه کړې، چې له دې ډلې څه باندې ۴۰ زرو یې د کورنۍ د تنظیم خدمتونه ترلاسه کړي دي.

د رپوټ له مخې، د دغه لاسرسي له لارې په ۲۰۲۴ کال کې اټکل کېږي چې د شاوخوا ۲۹۸ زره ناغوښتو امیندواریو او له ۳۴۰ څخه د ډېرو میندو د مړینې مخنیوی شوی دی.

ګیګیه یودهیسترا ددې ترڅنګ په افغانستان کې د ښځو پر ناسم وضعیت اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي، چې پرمختګ، که څه هم نازک او اسیب پذیره دی، خو لا هم ممکن دی.

ډی کې ټي په افغانستان او پاکستان کې د کورنۍ تنظیم او د میندو د روغتیا په برخه کې کار کوي. دا نوم د ډي. کې. تیاګي په یاد ایښودل شوی، چې په هند کې د کورنۍ تنظیم یو مخکښ و.

یاده روغتیايي موسسه په افغانستان او پاکستان کې د امیندوارۍ د مخنیوي وسایل لکه کنډوم او نور روغتیايي خدمات په ټیټه بیه وړاندې کوي.

نوموړي په پلازمېنې دوشنبې کې په یوه خبري ناسته کې د ۲۰۲۵ کال په وروستیو کې د تاجکستان په شمس‌الدین شاهین او درواز ولسوالیو کې له افغانستان څخه د ور اوښتو وسله والو په اړه وویل، «یو چینایي وګړی چې د سړک جوړونې په چارو بوخت و، ولې باید ووژل شي؟ دا ښيي چې داسې کسان او جنایي ډلې شته چې سوله او ارامي نه غواړي، یا غواړي زموږ اړیکې له چین سره خرابې کړي».

نوموړي زیاته کړه، چې « که داسې نه وي، نو ولې یو چینایي سړک جوړوونکی د کار پر مهال په ډزو ووژل شو؟ موږ به پلټنه وکړو او د جنايي بهیر په چوکاټ کې به د پېښې ټول اړخونه روښانه کړو».

د تاجکستان لوی څارنوال زیاته کړه چې د دغو پېښو په تړاو جنايي دوسیې پرانیستل شوې او څېړنې روانې دي.

د واحدزاده په وینا، په تاجکستان کې مېشت چینایي وګړي زیاتره د سړک جوړونې په پروژو کې بوخت دي او ځینې نور د ډبرو او جغل د پروسس په فابریکو کې کار کوي.

د تېرې یوې اونۍ په ترڅ کې دا د تاجکستاني چارواکو درېیمه څرګندونه ده چې د تاجکستان ـ افغانستان پر پوله د وروستیو نښتو په اړه کیږي.

د جنوري پر۳۰مه، د ماسپښین پر دوو بجو په پوله کې نوې نښته وشوه او د تاجکستان پوله‌ساتونکو درې افغان قاچاق وړونکي ووژل.

د تاجکستان د ستراتېژیکو څېړنو د مرکز مشر خیرالدین عثمان‌زاده د فبرورۍ پر۹مه په یوه خبري ناسته کې وویل چې پر افغان- تاجک پوله د وروستیو بریدونو عاملین هغه ډلې دي چې د افغانستان د اوسني حکومت تابع نه دي.

د تاجکستان د بهرنیو چارو وزیر سراج‌الدین مهرالدین هم له افغانستان سره د اړیکو د کچې په اړه څرګندونې وکړې او ویې ویل چې د دواړو هېوادونو امنیتي ځواکونه د سرحدي پېښو د مخنیوي لپاره همکاري کوي.

د یادونې وړ ده چې د تېر کال د نومبر پر ۲۶مه او ۳۰مه له افغانستان نه د تاجکستان پر سرحدي سیموپه دوو بریدونو کې پنځه چینایي وګړي ووژل شول او پنځه نور ټپیان شول. لومړی برید په شاهین ولسوالۍ کې د کان‌کېندنې د یوې کمپنۍ پر مرکز وشو او وروسته په درواز ولسوالۍ کې یوه ودانیزه کمپنۍ هم تر برید لاندې راغله.

تاجکستان دغه بریدونه په کلکه وغندل او له طالبانو یې وغوښتل چې د بریدونو تنظیموونکي ونیسي.

له دغو نښتو وروسته تاجک چارواکو او طالبانو څو ځله لیدنې وکړې، خو تاجکستان په رسمي ډول د دغو لیدنو په اړه څه نه دي ویلي.

په دوشنبه کې د چین سفارت له خپلو وګړو وغوښتل چې د تاجکستان او افغانستان له سرحدي سیمو ووځي او دغو سیمو ته له سفر کولو ډډه وکړي.

حسین جمشیدی د دوشنبې په ورځ وویل، چې دغه افغان وګړي د ورښت او سړې هوا له امله په یادو سیمو کې بند پاتې شوي وو.

هغه زیاته کړه چې یاد افغانان ایران ته د ننوتلو پر مهال د ګډې پولې په اوږدو کې تشخیص شوي وو.

د تایباد ولسوال ویلي، چې د بشردوستانه مرستو په چوکاټ کې یې کډوالو ته خواړه، درملنه او نورې اسانتیاوې برابرې کړې دي.

نوموړي زیاته کړه، چې دوی به د درملنې او د قانوني پړاوونو تر بشپړېدو وروسته طالبانو ته وسپارل شي.

د ایران دغه چارواکي همداراز ویلي، چې هېواد ته یې د غیر قانوني وګړو ننوتل منع دي او دا چاره د طالبانو په تعامل او همکارۍ پورې تړلې ده.

هغه خبرداری ورکړی، چې د ایران او افغانستان له ګډې پولې په غیر قانوني توګه له اوښتونکو سره به پرېکنده او قانوني چلند وشي.

په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې په دې ځمکه کې به یو معیاري مرکز جوړ شي، چې د صادراتي محصولاتو پروسس، بسته‌بندي او د صادرولو لپاره د چمتو کولو چارې به په کې ترسره کېږي.

د اړونده چارواکو په وینا، د دې مرکز موخه د صادراتو پیاوړتیا، د داخلي تولیداتو کیفیت ښه کول، او سوداګروته د اسانتیاوې برابرول دي.

دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان او افغانستان د لارو تړلو راهیسې، طالبانو خپلې سوداګریزې اړیکې د تاجکستان، ازبکستان، ایران او ترکمنستان سره پراخې کړي. همدارنګه ډېریوارداتي توکې د یادو هیوادونو څخه افغانستان ته واردېږي، او ځینې افغان تولیدات هم یادو هیوادونو ته صادریږي.

دغه راپور تېره ورځ د ترکیې په قیصریې ښار کې د یوې غونډې پر مهال وړاندې شو. غونډه د «له حاشیې څخه تر حذف پورې؛ د افغانستان د ښځو د بنسټیزو حقونو کلنی راپور» تر سرلیک لاندې ترسره شوه، چې پکې د افغانستان او ترکیې ځینې مدني فعالانو، اکاډمیکو شخصیتونو او د ښځو د حقونو فعالان ګډون درلود.

د راپور له مخې، لږ تر لږه ۷۶قضیې د ښځو او نجونو قصدي وژنې ښيي، چې زیاتره یې په ننگرهار ولایت کې ثبت شوي، او د دې راپور په اساس د دې وژنو عاملان نه دي څرګند شوي.

راپور همداراز ښيي چې په ۲۰۲۵کال کې د ښځو او نجونو له خوا ۳۰څخه زیاتې قضیې د ځان وژنې یا ځان سوزونې شاملې دي. سربېره پردې، لږ تر لږه درې قضیې د طالبانو په توقیف‌خانو کې د جنسي تاوتریخوالي پورې اړه لري، چې دوه یې په بلخ کې ثبت شوي دي.

د افغانستان د ښځو حقونو څار بنسټ مشره، ذاکره حکمت، په دې غونډه کې ټینګار وکړ، چې د افغان ښځو پر وړاندې نظام‌مند تشدد یوازې د افغانستان داخلي موضوع نه ده، بلکې نړیوال مسوولیت دی. هغه د نړیوالې ټولنې پر غليتوب او بې‌عملۍ نیوکه وکړه او ویې ویل، چې دا غليتوب د طالبانو د ځپونکو سیاستونو او د ټولنیزو، تعلیمي او سیاسي ډګرونو څخه د ښځو د له منځه وړلو ملاتړ معنا لري.

سربېره پر دې، د ترکیې فلم جوړونکی او د ښځو د حقونو د غږ د رسولو سفیر، بولوت ریحان‌اوغلو، وویل چې افغان ښځې د ټولنیز ژوند له ټولو برخو په سیستماتیک ډول ایستل شوي، او دا بحران یوازې د افغانستان جغرافیایي حدودو پورې محدود نه دی. هغه له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د ډیپلوماتیکو اقداماتو پر ځای، عملي او جدي ګامونه واخلي څو د افغان ښځو بنسټیز حقوق خوندي شي.

ریحان‌اوغلو د نړۍ پر غليتوب نیوکه وکړه او ویې ویل، چې دا سکوت د افغان ښځو پر وړاندې روان تبعیض او فشارونو سره د یوالي معنا لري.