ایراني ځواکونو پر ګډه پوله په باران او سړو کې بند پاتې ۳۰۰ افغان کډوال ژغورلي

په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې په دې ځمکه کې به یو معیاري مرکز جوړ شي، چې د صادراتي محصولاتو پروسس، بسته‌بندي او د صادرولو لپاره د چمتو کولو چارې به په کې ترسره کېږي.

د اړونده چارواکو په وینا، د دې مرکز موخه د صادراتو پیاوړتیا، د داخلي تولیداتو کیفیت ښه کول، او سوداګروته د اسانتیاوې برابرول دي.

دا په داسې حال کې ده چې د پاکستان او افغانستان د لارو تړلو راهیسې، طالبانو خپلې سوداګریزې اړیکې د تاجکستان، ازبکستان، ایران او ترکمنستان سره پراخې کړي. همدارنګه ډېریوارداتي توکې د یادو هیوادونو څخه افغانستان ته واردېږي، او ځینې افغان تولیدات هم یادو هیوادونو ته صادریږي.

دغه راپور تېره ورځ د ترکیې په قیصریې ښار کې د یوې غونډې پر مهال وړاندې شو. غونډه د «له حاشیې څخه تر حذف پورې؛ د افغانستان د ښځو د بنسټیزو حقونو کلنی راپور» تر سرلیک لاندې ترسره شوه، چې پکې د افغانستان او ترکیې ځینې مدني فعالانو، اکاډمیکو شخصیتونو او د ښځو د حقونو فعالان ګډون درلود.

د راپور له مخې، لږ تر لږه ۷۶قضیې د ښځو او نجونو قصدي وژنې ښيي، چې زیاتره یې په ننگرهار ولایت کې ثبت شوي، او د دې راپور په اساس د دې وژنو عاملان نه دي څرګند شوي.

راپور همداراز ښيي چې په ۲۰۲۵کال کې د ښځو او نجونو له خوا ۳۰څخه زیاتې قضیې د ځان وژنې یا ځان سوزونې شاملې دي. سربېره پردې، لږ تر لږه درې قضیې د طالبانو په توقیف‌خانو کې د جنسي تاوتریخوالي پورې اړه لري، چې دوه یې په بلخ کې ثبت شوي دي.

د افغانستان د ښځو حقونو څار بنسټ مشره، ذاکره حکمت، په دې غونډه کې ټینګار وکړ، چې د افغان ښځو پر وړاندې نظام‌مند تشدد یوازې د افغانستان داخلي موضوع نه ده، بلکې نړیوال مسوولیت دی. هغه د نړیوالې ټولنې پر غليتوب او بې‌عملۍ نیوکه وکړه او ویې ویل، چې دا غليتوب د طالبانو د ځپونکو سیاستونو او د ټولنیزو، تعلیمي او سیاسي ډګرونو څخه د ښځو د له منځه وړلو ملاتړ معنا لري.

سربېره پر دې، د ترکیې فلم جوړونکی او د ښځو د حقونو د غږ د رسولو سفیر، بولوت ریحان‌اوغلو، وویل چې افغان ښځې د ټولنیز ژوند له ټولو برخو په سیستماتیک ډول ایستل شوي، او دا بحران یوازې د افغانستان جغرافیایي حدودو پورې محدود نه دی. هغه له نړیوالې ټولنې وغوښتل چې د ډیپلوماتیکو اقداماتو پر ځای، عملي او جدي ګامونه واخلي څو د افغان ښځو بنسټیز حقوق خوندي شي.

ریحان‌اوغلو د نړۍ پر غليتوب نیوکه وکړه او ویې ویل، چې دا سکوت د افغان ښځو پر وړاندې روان تبعیض او فشارونو سره د یوالي معنا لري.

ویل کېږي چې په دې ناسته کې طالبانو ته د ګډون بلنه نه وه ورکړل شوې.

په غونډه کې د قزاقستان، قرغزستان، تاجکستان او ازبکستان استازو ګډون کړی و، او د افغانستان د امنیتي وضعیت او د طالبانو سره د عملي همکارۍ د لا پیاوړتیا په اړه یې خبرې اترې کړي دي.

د قزاقستان د ولسمشر ځانګړي استازي، یرکین توکوموف، ویلي، چې قزاقستان د افغانستان سره د تعاملي او عملي حل‌لارو د موندلو له هڅو ملاتړ کوي.

د قزاقستان د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې ویل شوي، چې ګډونوالو د سوداګرۍ او اقتصادي همکاریو پراختیا، د ټرانزیټ او ترانسپورټي لارو پراخول او سیمه‌ییزې امنیتي ننګونې هم څېړلي دي.

ګډونوالو پردې ټینګار وکړ، چې د منځنۍ اسیا د هېوادونو هڅې باید په افغانستان کې د ثبات او امنیت د پیاوړتیا لپاره همغږې وي.

د ناستې په پای کې، ټولو غړو خپل چمتووالی وښود چې منظمو مشورو او کاري اړیکو ته د سیمه‌ییزې تماس ډلې په چوکاټ کې دوام ورکړي.

دا غونډه د تاشکند د تیرې ناستې په کې تعقیب وه، چې د ازبکستان په ابتکار د ۲۰۲۵کال د اګست په ۲۶مه نېټه ترسره شوې وه. په هغې ناسته کې هم د افغانستان د مسایلو د څېړنې لپاره د ځانګړو استازو د تماس ډلې د جوړېدو پر ارزښت ټینګار شوی و.

د تماس ډلې د جوړولو موخه د سیمه‌ییزو هېوادونو لپاره د افغانستان په اړه د منظمو او هدفمند خبرو اترو یوه خپلواکه بڼه رامنځته کول بلل شوي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت نن دوشنبه، د سلواغې پر ۲۷مه لیکلي، چې د ازبکستان د سیر دریا ولایت والي توردیموف ددې ولایت د تولیدي فابریکو، سوداګرۍ او محصولاتو په اړه معلومات وړاندې کړل او د افغانستان د تازه میوو، په ځانګړې توګه د انارو، او همدارنګه د پنبې تخمونو واردولو او په عمومي توګه د دواړو هیوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د زیاتوالي په اړه یې خپله علاقه څرګنده کړه.

د طالبانو د سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي د افغانستان او سیمې د هیوادونو ترمنځ د سوداګرۍ د شرایطو، د دواړو هیوادونو د اړتیا وړ سمنټو، کیمیاوي سرې، درملو او نورو توکو د واردولو په اړه هم معلومات وړاندې کړل او د هغه هیواد ټولو سوداګرو ته یې بلنه ورکړه چې افغانستان ته سفر وکړي او د افغانستان د خصوصي سکتور له غړو سره وګوري.

د طالبانو د سوداګرۍ وزیر هم سږ کال په افغانستان کې د تولید شویو پنبې د مقدار او د هغې د لوړ کیفیت په اړه معلومات ورکړل او ویې ویل چې له دې هیواد څخه ازبکستان ته د پنبې صادرول غوره انتخاب دی.

په دې کتنه کې د ازبکستان په سر دریا ولایت کې د دواړو هېوادونو ترمنځ د نړیوالې سوداګرۍ غونډې د جوړولو او د افغانستان او ازبکستان ترمنځ د سوداګرۍ او ترانزیت د اسانتیا لپاره د ګمرکي ستونزو د حل په اړه هم بحث وشو.

د یادونې وړ ده، چې د ازبکستان په پلاوي کې د سیر دریا ولایت ۳۰ سوداګر شامل ول.

دې ادارې ویلي، چې د څو لسیزو جګړو له امله افغانستان د ځمکنیو ماینونو او ناچاودېدلو مهماتو له پراخ ګواښ سره مخ دی، چې لا هم د ملکي وګړو ژوند اخلي او یا یې ټپیانوي.

د اروپایي کمیسیون په خبرپاڼه کې راغلي، چې افغانستان د نړۍ له هغو هېوادونو څخه دی چې تر ټولو ډېر د ماینونو پر پاتې شونو ککړ دی، او میلیونونه چاودېدونکي پاتې شوني په کلیو، غرنیو سیمو او کرنیزو ځمکو کې پراته دي. د دې موادو ډېری برخه کلونه مخکې ځای پر ځای شوې او دقیق موقعیتونه یې ثبت شوي نه دي.

د د ملګرو ملتونو د ماینونو پر ضد د اقدام ادارې د شمېرو له مخې، له ۱۹۸۹کال راهیسې په افغانستان کې د ماینونو او ناچاودېدلو مهماتو د چاودنو له امله تر ۴۵زره ډېر ملکي وګړي وژل شوي یا ټپیان شوي دي. په قربانیانو کې هغه ماشومان هم شامل دي چې په ازاد چاپېریال کې لوبې کوي، او هغه لویان چې پر کرنه، د سون توکو راټولولو یا خپلو پرېښودل شویو کورونو ته د بېرته ستنېدو پر مهال له چاودنو سره مخ شوي دي.

اروپایي ټولنه د خپلو همکارو بنسټونو، په ځانګړي ډول د هالو ټرسټ، له لارې د ماین پاکۍ بشري عملیات تمویلوي. د دغو عملیاتو موخه دا ده چې ککړې ځمکې پاکې شي، څو خلک وکولای شي له دغو سیمو څخه د کرنې، د کورونو د جوړولو او د ښوونځیو د جوړېدو لپاره په خوندي ډول استفاده وکړي.

یاد کمیسیون ټینګار کړی، چې ځمکني ماینونه او ناچاودېدلي مهمات لا هم په افغانستان او نورو جګړه ځپلو هېوادونو کې د ملکي وګړو لپاره جدي ګواښ دی. د دې ادارې په وینا، د ماین پاکۍ بهیر وخت او لګښت ته اړتیا لري، خو د هر ماین له منځه وړل د خاورې لاندې د یوه پټ ګواښ له منځه وړل دي.