د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې نړۍوال سازمان (FAO) وړاندوېنه کړې، چې د روانې فبرورۍ میاشتې له ۱۶مې تر ۲۲مې نېټې د افغانستان په لوېدیځ او سويل کې درانه بارانونه او شمالي سیمو کې د اوبو کمښت د کرنې او مالدارۍ لپاره ننګونې رامنځته کوي.
یاد بنسټ وړاندوېنه کړې، چې د هوا د تودوخې درجه له ۱–۸ درجې سانتيګرادو ترمنځ پاتې کېدل او د سويلي ولایتونو د ۲۰ درجې سانتيګرادو لوړ حرارت، د يخنۍ ګواښ کموي او د کرنې او مالدارۍ لپاره ګټور شرایط رامنځته کوي.
د ملګرو ملتونو د دغه ادارې اټکل ښيي، چې د افغانستان په لوېدیځو او سويلي ولایتونو کې درانه بارانونه د ځمکې په کچه د اوبو تېز جریان او د سېلابونو ګواښ زیاتوي. ورته مهال ښایي د افغانستان په شمال کې ګڼې سیمې د بارانونو د نشتوالي له امله د اوبو له کمښت سره مخ شي.
د وړاندوینې له مخې؛ د تودوخې غیر معمولي لوړوالی د يخنۍ ګواښ کموي، د واورو وېلي کېدل چټکوي او د موسم په وروستیو کې د واورې زېرمه او د خاورې رطوبت کمېدو امکان زیاتوي. یاد بنسټ پر کروندهګرو، مالدارانو او اړونده ادارو غږ کړی، چې د احتمالي سېلابونو او وچکالۍ لپاره چمتووالی ونیسي.
د طالبانو د رییسالوزرا ملامحمد حسن اخوند په مشرۍ د کابینې په ۱۵مه غونډه کې د کابل ولایت اداري کمپلېکس د جوړولو څرنګوالي، د روغتیايي کادرونو ستونزو او د راستنېدونکو کډوالو د اسانتیاوو لپاره پر پلانونو بحث شوی.
د خبرپاڼې له مخې؛ د یادې غونډې په پیل کې د کابل ولایت د اداري کمپلېکس د جوړولو په اړه خبرې وشوې او د طالبانو د چارو ادارې رییس په مشرۍ پلاوي ته دنده وسپارل شوه، چې د دهسبز ولسوالۍ د ترهخېلو تنګي سیمه کې د کمپلېکس د جوړښت څرنګوالی وارزوي او د پرېکړې لپاره یې معلومات کابینې ته وړاندې کړي.
په خبرپانه کې راغلي، د طالبانو د ریاست الوزرا اداري مرستیال مولوي عبدالسلام حنفي په مشرۍ پلاوي ته هم دنده سپارل شوې چې له روغتیايي بنسټونو سره د روغتیايي کادرونو د کمښت ستونزو حل لارې ومومي او خپل راپور کابینې ته وړاندې کړي.
په افغانستان کې د روغتیايي کادرونو کمښت یوه حیاتي موضوع ګڼل کېږي؛ خو په خبرپاڼه کې یوازې د راپور سپارلو یادونه شوې، پرته له دې چې د ستونزې د ریښو، د کافي روزنې او د شته امکاناتو د وضعیت وضاحت ورکړل شي.
د راپورونو له مخې؛ په افغانستان کې د ښځينه روغتیايي کارکوونکو کمښت جدي ستونزه ده، چې د ښځو روغتیايي خدمتونه محدودوي. د چارو پوهان وایي، که د نجونو زدهکړې محدودې پاتې شي او د ښځينه روغتیايي کادرونو کمښت دوام وکړي؛ نو د اوسني روغتیايي خدمتونو کیفیت به اغېزمن شي او د راتلونکو نسلونو زدهکړې او ټولنیز پرمختګ به له جدي ګواښ سره مخ شي.
خبرپاڼه زیاتوي، د راستنېدونکو کډوالو ستونزې او د اړتیا وړ مرستې هم د کابینې د بحث موضوع وې او اړوندو ادارو ته دنده سپارل شوې، چې د ستونزو د حل او د اسانتیاوو برابرولو لارې چارې ومومي.
د ایران او افغانستان د ګډې سوداګرۍ خونې مشر محمود سیادت د اقتصادي همکاریو د پیاوړتیا لپاره هرات او کابل ته د پلاوي لېږلو اعلان کړی او ویلي یې دي: «له افغانستان نه واردات مخ په زیاتېدو دي. سږ کال له دغه هېواده د پام وړ اندازه پنبه وارد شوې ده».
هغه ویلي، چې د دواړه هېوادونو ترمنځ د سوداګریزو راکړو ورکړو د توازن رامنځته کولو لپاره ګډ پروګرامونه څاري. نوموړي زیاته کړې، چې قراردادي کرنه او د کرنیزو همکاریو پراختیا د دواړه هېوادونو د پروګرامونو اصلي برخې دي.
هغه له اېرنا خبري اژانس سره په خبرو کې ویلي، چې د تهران او طالبانو د هڅو په پایله کې به سوداګریز توازن ښه شي او «قراردادي کرنه» د دواړو هېوادونو له مهمو عملي پروګرامونو څخه ده.
نوموړي زیاته کړې، چې له دې سره به د کرنې، مالدارۍ او بڼوالۍ محصولاتو په برخه کې د ایران د اړتیاوو یوه برخه د افغانستان له لارې پوره شي. سیادت ویلي:«د سوداګریز توازن او قراردادي کرنې موضوع د خراسان او هرات په ناستو او همدارنګه د دواړه هېوادونو په ګډو کمېسیونونو کې په جدي ډول څاري او د دولت په عمومي تګلارو کې هم ځانګړی ځای لري».
هغه د افغانستان او ایران ترمنځ د صادراتو او وارداتو د لوی واټن په یادولو سره وویل: «افغانستان د صنعت او کانونو په برخه کې ایران ته د صادراتو لپاره ډېر ظرفیت نهلري؛ خو د کرنې او مالدارۍ په برخه کې لوړه وړتیا لري او کولای شي د ایران د اړتیاوو مهمه برخه پوره کړي».
سیادت ټینګار کړی، چې د دې موخې پوره کېدل تخنیکي پلان جوړونې او افغان بزګرانو ته د مسلکي سلامشورو ورکولو ته اړتیا لري. د هغه په وینا؛ که د افغانستان تولیدوونکو ته کرنیزې ماشینرۍ او تخنیکي پوهه ورکړل شي، نو ډېر هغه محصولات چې اوس له لرو هېوادونو واردېږي؛ ښایي په ښه کیفیت او لږ وخت کې په افغانستان کې برابر شي.
هغه د کاناډا څخه د حبوباتو وارداتو ته په اشارې وویل: «هغه حبوبات چې دوه میاشتې په سمندري لاره کې وي، د خپل کیفیت یوه برخه له لاسه ورکوي؛ حال دا چې همدغه محصولات له افغانستان نه په لوړ کیفیت واردېدای شي».
د افغانستان د اسلامي جمهوریت د سیاسي او کونسلي استازوليو د همغږۍ شورا پر افغانستان د بندیزونو د څار ډلې ماموریت غځولو له پرېکړې هرکلی کړی او دغه پرېکړه یې د افغانستان په اړه د نړۍوالې ټولنې د دوامداره پاملرنې څرګنده نښه بللې ده.
یادې شورا د یوې اعلامیې په خپرولو سره ویلي، په داسې وخت کې چې افغانستان له ژورو، سیاسي او بشري حقونو له کړکېچونو سره مخ دی؛ د دغه مېکانېزم دوام «اړین» دی، ځکه د افغانستان په اړه نړۍوال تمرکز ژوندی ساتي او له طالبانو سره د چلند لپاره یو همغږی او اصولي چوکاټ پیاوړی کوي.
نوموړې شورا ټینګار کړی، چې پر طالبانو دوامداره نړۍوال څار او فشار لا هم اړین دی؛ څو افغانستان د باور وړ سیاسي بهیر پر لور حرکت وکړي.
د اعلامیې له مخې؛ وروستي بحثونه چې د ملګرو ملتونو او اروپایي ټولنې په کچه شوي، پهکې څرګنده شوې، چې د افغانستان اوږدمهاله ثبات د «رښتیني ټولشموله سیاسي چوکاټ» او د یوې روښانه تګلارې جوړولو پورې تړلی دی.
په اعلامیه کې ویل شوي، چې د بنسټیزو حقونو په ځانګړي ډول د ښځو او نجونو د حقونو بشپړ درناوی او د نړۍوالو ژمنو پوره کول به د افغانستان په اړه د نړۍوال تعامل راتلونکی مسیر وټاکي.
یادې شورا ویلي، د څار ډلې ماموریت غځول یو فرصت برابروي؛ څو د حساب ورکونې، روڼتیا او د افغانستان د سولې او ټیکاو لپاره د همغږۍ او هراړخیز نړۍوال چلند پر ارزښت ټینګار وشي. په پای کې دغې شورا ویلي، چې له نړۍوالو شریکانو، ملګرو ملتونو او ټولو اړخونو سره به خپلې همکارۍ ته دوام ورکړي؛ څو افغانستان یو باثباته او ټولګډونه راتلونکی ولري.
دا په داسې حال کې ده، چې (د سلواغې ۲۳مه) د ملګرو ملتونو د امنیت شورا غړو پر طالبانو د بندیزونو د څار ډلې او د افغانستان د سولې او امنیت ګواښوونکو بنسټونو ماموریت د یو بل کال لپاره وغځاوه.
خو د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد بیا پر افغانستان د بندیزونو د څار ډلې ماموریت غځولو په غبرګون کې ویلي، د فشار او بندیزونو پالیسۍ خپله ناکامي ثابته کړې ده. نوموړي زیاته کړې، د بندیزونو غځول او د څار ډلې د ماموریت دوام یوه تکراري او ناکامه تجربه ده چې ستونزې نهشي حل کولی.
د ایران د تایباد ولسوال حسین جمشېدي وايي، د دغه هېواد په شمال ختیځ کې ایراني وسلهوالو ځواکونو د یو لړ عملیاتو پرمهال ۳۰۰ بندپاتې افغان کډوال له سختې واورې او توپان څخه ژغورلي دي.
هغه د دوشنبې په ورځ ویلي، چې یادو کسانو د ایران خاورې ته په ناقانونه توګه د ننوتلو هڅه کوله؛ خو د سړې هوا، واورې او توپان له امله په پوله کې بندپاتې شوي وو. هغه زیاته کړه، چې امنیتي ځواکونو یې یاد کسان له «مرګ» څخه وژغورل.
جمشیدي وویل، دغه کسان چې د سختې یخنۍ له امله اغېزمن شوي وو؛ سملاسي خوندي ځایونو ته ولېږدول شول. د هغه په وینا؛ په دغه مرکزونو کې هغوی ته اړین روغتیایي خدمتونه او لومړنۍ مرستې برابرې شوې دي.
د تایباد ولسوال ویلي، دغه ناقانونه کډوال به له بشپړې روغتیا او د قانوني او اداري پړاوونو تر بشپړېدو وروسته طالب چارواکو ته وسپارل شي. جمشېدي د دواړو هېوادونو ترمنځ د پولو د کنټرول لپاره د لا جدي همکارۍ غوښتنه وکړه او ویې ویل، د دغه ډول پېښو د تکرار مخنیوی او د ناقانونه تګراتګ درول د طالبانو حکومت له اغېزمنې همکارۍ پرته شوني نهدي.
تر دې وړاندې هم د ایران د خراسان رضوي د پوله ساتو ځواکونو قوماندان مجید شجاع ویلي و، یوه نهه کسیزه افغان کورنۍ چې د سختو ورښتونو او سړې هوا له امله د تایباد په پوله کې بنده پاتې وه؛ د خراسان رضوي پوله ساتو ځواکونو لهخوا وژغورل شوه.
همداراز د ایران د تایباد ولسوالۍ څارنوالۍ د (لېندۍ په ۳۰مه) اعلان وکړ، ایراني ځواکونو له ۲زره ډېر هغه افغان کډوال ژغورلي چې د ایران او افغانستان په پوله د سختې واورې او یخنۍ له امله بند پاتې وو.
د پاکستان د جماعت اسلامي پخوانی مشر سراجالحق له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په ځانګړې مرکه کې ویلي، د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف بیانونه «غېر سنجیده» دي او باید جدي ونهګڼل شي. د سراجالحق په وینا، خواجه اصف په خپل قوم او خپلې ماضۍ «ملنډې» وهي.
د پاکستان د جماعت اسلامي پخوانی مشر سراجالحق له افغانستان انټرنشنل- پښتو سره په مرکه په ډاګه کړې، چې د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف څرګندونې باید جدي ونهګڼل شي، ځکه سهار یوه خبره کوي او ماښام بله خبره کوي.
سراجالحق د پاکستان د دفاع وزیر د تېرې اوونۍ د هغو څرګندونو په تړاو چې ګواکې پر افغانستان پخواني شوروي یرغل نهوو کړی او پر وړاندې یې جګړه «جهاد» نهوه، وویل، په هغه وخت کې د خواجه اصف پلار د پاکستان په مرکزي شورا کې وو او دریځ یې هم دا وو، چې روسان باید له تورخم څخه ها خوا اېسار کړای شي.
خواجه اصف وايي چې امریکا دوی د «تشناب کاغذ» په څېر پرېښودل | افغانستان انټرنشنل پښتو
سراجالحق زیاتوي: «په هغه وخت کې د خواجه اصف پلار په مرکزي شورا کې ناست وو. د هغه دریځ دا وو، که دا اژدهار موږ په افغانستان کې بند نهکړو او د روس دا توپان له تورخم څخه ها خوا موږ بند نهکړو، نو دا به پاکستان او له پاکستان پس نورو اسلامي هېوادونو ته هم ورسېږي».
د جماعت اسلامي پخوانی مشر د خواجه اصف دغو څرګندونو ته چې ګواکې پاکستان چې د افغانستان په دوو جګړو کې ښکېل وو، د دین او یا اسلامي ارزښتونو لپاره نهوې او جنرال ضیاءالحق او جنرال پروېز مشرف له افغان جګړې څخه یوازې د مشروعیت لپاره ګټه اخېسته وویل: «د خواجه اصف سهار یو بیان وي ماښام بل بیان وي. زه یې ډېر سنجیده نهاخلم، په هر حال چې هر څه یې ویلي، غلطه خبره یې کړې ده».
د سراجالحق په بارو، خواجه اصف په خپل قوم، قومي اسمبلۍ او خپلې ماضۍ ملنډې وهي.
د سراجالحق په وینا، خواجه اصف یو ځلي ابدالي (احمدشاه ابدالي)، محمود غزنوي ته هم بد ویلي وو، «نو تا په خپلو مزایلو د ابدالي او غزنوي نومونه ولې اېښي»؟
تر دې مخکې د افغانستان د ملي امنیت پخواني رييس رحمتالله نبیل هم ویلي وو، چې «خواجه اصف جدي مه ګڼئ» او زیاته کړې یې وه، چې پاکستان له پيل څخه د منطقې د نيابتي لوبو او ايډيالوژۍ پروژه وه، نه يو هېواد چې رښتينی ملي روایت او ارزښت ولري.
هغه په ډاګه کړې وه، دا چې نن پاکستان وايي: «موږ هم قرباني شوو»، دا يوازې نيمه خبره ده. پاکستان يوازې قرباني نه و؛ پخپله يې پرېکړه وکړه، لاره يې وټاکله او کلونه يې د جګړې، ايډيالوژۍ او د دين له نوم څخه د وسيلې په توګه کار واخيست.