امسو: په ایران او پاکستان کې د افغان خبریالانو دوسیې دې ژر وڅېړل شي
د افغانستان رسنیو ملاتړ سازمان (AMSO) وایي، په پاکستان او ایران کې د برازیل بشرپاله ویزو ته په تمه یوشمېر افغان خبریالان او رسنیز فعالان له جبري اېستنې او سختو امنیتي ګواښونو سره مخ دي او د هغوی دوسیې باید په بېړني او شفاف ډول وڅېړل شي.
یاد سازمان په یوه خبرپاڼه کې د هغو افغان خبریالانو او رسنیزو فعالانو پر وضعیت ژوره اندېښنه څرګنده کړې، چې د جدي امنیتي ګواښونو له امله له افغانستان نه وتلي او دا مهال په کوربه هېوادونو کې د جبري ستنېدنې له ګواښ سره مخامخ دي.
د خبرپاڼې له مخې؛ اوږد اداري ځنډ، د ویزو د روښانه مهالوېش نشتوالی او دوامداره بېبرخلیکۍ د دغه خبریالانو رواني او فزیکي وضعیت لاپسې کړکېچن کړی دی. امسو ټینګار کړی، چې د بشري حقونو له اصولو او د کډوالو د خوندیتوب له نړۍوالو مکلفیتونو سره سم باید د ګواښ سره مخ خبریالانو او رسنیزو فعالانو قضیې په شفاف، عادلانه او بېړني ډول وڅېړل شي.
د یاد سازمان په وینا؛ «خبریالان د عامه پوهاوي او حسابورکونې بنسټیزې ستنې دي او د هغوی خوندیتوب د نړۍوالې ټولنې ګډ مسوولیت دی». دغه سازمان د برازیل له حکومت او په کوربه هېوادونو کې د هغه هېواد له ډیپلوماتیکو استازولیو غوښتي، چې د افغان خبریالانو د بشرپاله ویزو دوسیې ژر تر ژره وارزوي، د دغه بهیر په اړه روښانه مهالوېش اعلان کړي او د اوږد ځنډ له امله رامنځته شوی بشري وضعیت جدي و ارزوي.
امسو همداراز له نړۍوالو رسنیزو او بشري حقونو بنسټونو غوښتنه کړې، چې د یادو خبریالانو د خوندیتوب او بېړني لېږد لپاره خپلې هڅې پیاوړې او ګړندۍ کړي. نوموړي سازمان ټینګار کړی، چې د بیان ازادي، معلوماتو ته لاسرسی او د خبریالانو خوندیتوب نړۍوال ارزښتونه دي او هېڅ خبریال باید د خپلې مسلکي دندې له امله له ګواښ او بېبرخلیکۍ سره مخ نهشي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
