سویډن د افغانستان په ګډون د یو شمېر هېوادونو د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر ګړندی کوي

رویټرز د چهارشنبې په ورځ په خپل راپور کې لیکلي، د کیوبا ښکلي ساحلونه چې مخکې له سیلانیانو ډک وو، د الوتکو د سون‌توکو د کمښت له اعلان وروسته په ښکاره ډول خالي شوي دي. د ګرځندوی صنعت پاشل کېدل به د دغه هېواد اقتصاد له جدي ګواښ سره مخ کړي.

د رویټرز د څېړنو له‌مخې، د هوټلونو، د سفر شرکتونو او هوايي لارو د وضعیت کتنه ښيي چې د تېلو کمښت نږدې ټول د کیوبا د ګرځندوی صنعت بنسټونه فلج کړي دي.

د ګرځندوی صنعت سقوط د واشنګټن پر هاوانا د فشار لومړی جدي پایله ګڼل کېږي. د امریکا حکومت هڅه کوي، چې د کیوبا حکومت د تېلو د محمولو لارې بندولو سره تر فشار لاندې راولي. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ کیوبا «د امریکا د ملي امنیت لپاره غېرمعمولي او فوق‌العاده ګواښ» بللی او خبرداری یې ورکړی، هر هغه هېواد چې کیوبا ته تېل رسوي، پرې مالیه وضع کېږي.

د ګرځندوی صنعت په ۲۰۲۴ کال کې نږدې ۱.۳ میلیارده ډالره عاید ورکړی، چې د کیوبا د ټول عاید شاوخوا ۱۰ سلنه جوړوي. په هماغه کال کې ۲.۲میلیونه ګرځندویانو دې هېواد ته سفر وکړ، خو د امریکا د تېلو له بندیزونو وروسته د ۲۰۲۵ کال لپاره د ګرځندویانو شمېر ۱.۸ میلیونو ته راکم شوی. ویل کېږي، چې دا تر دوو لسیزو ډېر کم شمېر دی.

کیوبایي چارواکو په پیل کې ویلي و، چې ګرځندوی او د نړۍوالو الوتکو پروازونه به د بندیزونو له اغېز سره مخ نه‌شي، خو تېره اوونۍ یې هوايي شرکتونو ته خبرداری ورکړ چې د سون‌توکو زېرمه ډېر ژر پای ته رسېږي.

له دې خبرداري وروسته په اروپا، سوېلي امریکا، امریکا، روسیه او کاناډا کې ځینو هوایي شرکتونو کیوبا ته پروازونه کم کړي دي. د اېر کاناډا، وېسټ‌جیټ او ټرانسټ شرکتونه چې د کاناډایي ګرځندویانو د لېږد مهم شرکتونه ګڼل کېږي، خپل پروازونه دې ټاپو ته ځنډولي دي.

د ګرځندوی لارښود الخاندرو مورخون چې له ۱۹۹۰ کال راهیسې په دې برخه کې فعالیت لري، وایي: «ټول شیان ورو ورو په سقوط دي».

همدارنګه، د جورجیا پوهنتون د اقتصاد استاد پایولو اسپادني رویټرز ته وویل: «د کیوبا د ګرځندوی صنعت سقوط کولای شي چې د دې هېواد د اقتصاد لپاره د نه زغملو وړ وضعیت رامنځته کړي او ان بقاء ته یې ګواښ پېښ کړي».

یاد انسټېټیوټ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د طالبانو دغه کړنه يوازې پر هنر او کلتور نېغ بريد نه دی، بلکې د افغانستان د خلکو د کلتوري هويت او هنري ميراث د له‌منځه وړلو ښکاره هڅه بلل کېږي. د دغو هنري بنسټونو په اند، موسيقي د تاريخ په اوږدو کې د افغانانو د ټولنيز ژوند نه بېلېدونکې برخه پاتې شوې او د ملي يووالي په ټينګښت، د ارزښتونو په لېږد او د هېواد د کلتوري بېلابېلوالي په څرګندولو کې يې مهمه ونډه ادا کړې ده.

د خبرپاڼې له‌مخې، پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د هېواد په بېلابېلو سيمو کې د موسيقۍ زرګونه الې ماتې او له‌منځه وړل شوې دي او موسيقي په بشپړه توګه منع اعلان شوې ده. طالبانو د هېواد میلیونونه وګړي له خپلو بنسټیزو کلتوري او هنري حقونو بې‌برخې کړي او د هنرمندانو، موسیقۍ جوړوونکو او د هنر د مینه‌والو پروړاندې یې یو ځپونکی او وېروونکی چاپېریال رامنځته کړی دی.

په جلاوطنۍ کې د افغانستان د موسیقۍ ملي انسټېټیوټ او د ځوانانو ارکستر دغه کړنه د کلتوري حقونو او اساسي ازادیو ښکاره سرغړونه بولي. دوی له نړۍوالې ټولنې، کلتوري بنسټونو او د بشري حقونو له سازمانونو غواړي، چې د دغه اندېښمنوونکي بهیر پروړاندې چوپ پاتې نه‌شي او د افغان موسیقۍ د میراث ساتنې او له هنرمندانو د ملاتړ لپاره بېړني ګامونه پورته کړي.

د خبرپاڼې په پای کې ټينګار شوی، چې دغه دواړه هنري بنسټونه د افغانستان د موسيقۍ د ساتنې، ودې او پالنې پر خپل کلک هوډ ولاړ دي او باور لري، چې هنر او موسيقي به له ټولو بنديزونو سره سره ژوندۍ پاتې شي او د افغانستان د کلتور غږ به هېڅکله چوپ نه‌شي.

د ایران له‌خوا دغه اقدام په داسې حال کې کېږي، چې ایران په روانه اوونۍ کې په هرمز تنګي کې پراخ سمندري عملیات پیل کړي دي.

پر همدغه مهال رویټرز خبري اژانس راپور ورکړی، چې ټاکل شوې ده ایران به د پنجشنبې په ورځ له روسیې سره ګډ پوځي تمرینات ترسره کړي. راپورونه زیاتوي، چې د ایران او روسیې دا ګډ پوځي تمرینات په سیمه کې د تهران او د هغه متحدینو د ځواګ ښودلو په توګه ترسره کېږي.

د ایران له‌خوا پوځي فعالیتونه پر داسې مهال زیات شوي، چې د ایران او امریکا ترمنځ اړیکې خورا ترینګلې شوې دي او امریکا هم ایران ته څېرمه خپلې جنګي بېړۍ ځای پر ځای کړې دي.

د نوموړې په خبره، طالبان پوهېږي چې هنر د دوی د ایډیالوژۍ لپاره ګواښ دی او له همدې کبله دوی د سینما او موسیقۍ سره دوښمني کوي. صحرا کریمي زیاته کړې، چې په افغانستان کې هنرمندان له سختو بندیزونو سره مخ دي او نه‌شي کولای چې هنري تولیدات ولري.

هغې وویل: «هنر عملا سقوط او سانسور شوی دی. تاسې هېڅ داسې هنري اثر نه‌شي موندلای چې افغانستان کې تولید شوی وي». د افغان فلم دې پخوانۍ مشرې زیاته کړې، چې پر هنرمندانو روان بندیزونه د افغان ټولنې لپاره خورا خطرناک دی.

دا په داسې حال کې ده، چې تازه طالبانو په پروان ولایت کې د موسیقۍ سلګونه الې سوځولې دي او له خلکو څخه یې غوښتنه کړې، چې له هنري کړنو څخه ځانونه وساتي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د تهران او واشنګټن د مذاکراتي پلاویو ترمنځ په سویس کې د دویم پړاو اټومي مذاکراتو په درشل کې د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزیر شهزاده فیصل بن فرحان سره ټلیفوني خبرې کړې دي.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې دواړو لوریو د خپلو خبرو پرمهال د امریکا او ایران ترمنځ د دویم پړاو اټومي خبرو د پرمختګونو په اړه هیله‌مندي ښودلې ده.

دا په داسې حال کې ده، چې د ایران او امریکا ترمنځ د اټومي مذاکراتو دویم پړاو خبرې د سې‌شنبې په ورځ په سویس کې د عمان په منځګړیتوب ترسره شوې.