په جلاوطنۍ کې د افغانستان د موسیقۍ ملي انسټېټیوټ او د ځوانانو ارکستر د پرتګال له براګا ښار څخه په پروان او لغمان ولایتونو کې د طالبانو له لوري د موسیقۍ د سلګونو الې سوځول په کلکو ټکو وغندل.
یاد انسټېټیوټ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د طالبانو دغه کړنه يوازې پر هنر او کلتور نېغ بريد نه دی، بلکې د افغانستان د خلکو د کلتوري هويت او هنري ميراث د لهمنځه وړلو ښکاره هڅه بلل کېږي. د دغو هنري بنسټونو په اند، موسيقي د تاريخ په اوږدو کې د افغانانو د ټولنيز ژوند نه بېلېدونکې برخه پاتې شوې او د ملي يووالي په ټينګښت، د ارزښتونو په لېږد او د هېواد د کلتوري بېلابېلوالي په څرګندولو کې يې مهمه ونډه ادا کړې ده.
د خبرپاڼې لهمخې، پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د هېواد په بېلابېلو سيمو کې د موسيقۍ زرګونه الې ماتې او لهمنځه وړل شوې دي او موسيقي په بشپړه توګه منع اعلان شوې ده. طالبانو د هېواد میلیونونه وګړي له خپلو بنسټیزو کلتوري او هنري حقونو بېبرخې کړي او د هنرمندانو، موسیقۍ جوړوونکو او د هنر د مینهوالو پروړاندې یې یو ځپونکی او وېروونکی چاپېریال رامنځته کړی دی.
په جلاوطنۍ کې د افغانستان د موسیقۍ ملي انسټېټیوټ او د ځوانانو ارکستر دغه کړنه د کلتوري حقونو او اساسي ازادیو ښکاره سرغړونه بولي. دوی له نړۍوالې ټولنې، کلتوري بنسټونو او د بشري حقونو له سازمانونو غواړي، چې د دغه اندېښمنوونکي بهیر پروړاندې چوپ پاتې نهشي او د افغان موسیقۍ د میراث ساتنې او له هنرمندانو د ملاتړ لپاره بېړني ګامونه پورته کړي.
د خبرپاڼې په پای کې ټينګار شوی، چې دغه دواړه هنري بنسټونه د افغانستان د موسيقۍ د ساتنې، ودې او پالنې پر خپل کلک هوډ ولاړ دي او باور لري، چې هنر او موسيقي به له ټولو بنديزونو سره سره ژوندۍ پاتې شي او د افغانستان د کلتور غږ به هېڅکله چوپ نهشي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
