په فراه کې د طالبانو د امنیه قوماندانۍ مطبوعاتي دفتر خبر ورکړی، د ۲ مېلیونه افغانیو په ارزښت یې هغه درمل نیولي چې له پاکستان نه په ناقانونه ډول نیمروز او بیا فراه ولایتونو ته قاچاق کېدل. طالبانو زیاته کړې، چې په دې تړاو یې دوه کسه نیولي هم دي.
په فراه کې د طالبانو امنیې قوماندانۍ د پنجشنې په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) د یوې خبرپانې په خپرولو سره ویلي، یو بل کس یې د لومړۍ حوزې په سیمه کې د ناقانونه درملو د لېږد پرمهال نیولی.
په خبرپاڼه کې ویل شوي، چې نیول شوي کسان یې له پوښتنو ګروېږنو وروسته عدلي ارګانونو ته ورپېژندلي دي. په فراه کې د طالبانو امنیتي چارواکو خبرداری ورکړی، چې د هر ډول ناقانونه فعالیتونو مخه به نیسي او له سرغړونکو سره به قانوني چلند کوي.
د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اړیکو کړکېچنېدو وروسته له پاکستان نه ډېر مهال د درملو په ګډون خوراکي او غیرخوراکي توکي په ناقانونه ډول افغانستان ته واردېږي.
په هلمند کې د طالبانو د امر بالمعروف محتسبانو له سلمانانو سره په ناسته کې خبرداری ورکړی، چې د ځوانانو د ږیرو خرېیلو په صورت کې به ورته په عام محضر کې تعزیري سزا ورکړل شي.
سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د هلمند د امربالمعروف ریاست محتسبانو تېره ورځ د دغه ولایت د والي د مرستیال په مشرۍ، له سلمانانو او د اطلاعاتو او کلتور ریاست له کارکوونکو سره د ږیرې خرېیلو د مخنیوي په اړه ناسته کړې ده.
یو شمېر هغو سلمانانو چې په یاده ناسته کې یې برخه اخیستې وه، افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې طالبانو ورته خبرداری ورکړی چې د ږیرو خرېیلو په صورت کې به ورته په عام محضر کې تعزیري سزا ورکړل شي.
یو سلمان چې نه غواړي په راپور کې یې نوم واخیستل شي، وايي: «په لښکرګاه ښار کې یې د سلمانانو په استازیتوب موږ ګڼ کسان ولایت مقام ته ورغوښتي وو او راته ویې ویل چې د ځوانانو ږیرې به نه خرېیئ؛ که مو دا کار وکړ، نو په عام محضر کې به په دُرو ووهل شئ».
د یادو سلمانانو له ډلې یوه بل یې هم افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې تر دې وړاندې هم طالبانو یو شمېر سلمانان او ځوانان د ږیرو خرېیلو په تور بندیان کړي وو.
ورته مهال، د لښکرګاه ښار یو شمېر ځوانانو له افغانستان انټرنشنل ـ پښتو سره په خبرو کې د طالبانو د دغه خبرداري په اړه سخته اندېښنه ښودلې او وايي، طالبان د اساسي ستونزو د حل پر ځای د فرعي مسایلو په پلمه د عامو خلکو فردي ازادۍ تر پښو لاندې کوي.
د عبدالصبور په نوم د لښکرګاه ښار یوه اوسېدونکي زیاته کړې: «نور د طالبانو له بندیزونو پوزې ته راغلي یو؛ په نورو ولایتونو کې ولې دا ډول بندیزونه نشته؟ اصلاً باید په هېڅ ولایت کې داسې محدودیتونه وضع نهشي. اوس د روژې میاشت ده، طالبان باید د خوراکي توکو د احتکار د مخنیوي په اړه ناسته وکړي، ځکه خلک له لوږې سره مخ دي».
هلمندي ځوانان وايي، تېر کال د اختر په شپه لسګونه ځوانان د طالبانو له خبرداري څخه د سرغړونې او د ږیرې خرېیلو له امله نیول شوي وو، چې د اختر درې ورځې یې په زندان کې تېرې کړې او وروسته د قومي مشرانو په منځګړیتوب راخوشې شول.
دا په داسې حال کې ده، چې د هلمند لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر هم څو ورځې وړاندې ویلي و، چې په دغه ولایت کې د طالبانو د امربالمعروف، نهې عن المنکر او شکایتونو اورېدو وزارت د توشېح شوي قانون د ښه تنفیذ په موخه جوړې شوې کمېټه کې یې هغو کسانو ته چې ږیرې خرېيي، د شرعي تغزیر ورکړې خبرداری ورکړی.
د یادونې وړ ده، چې تر دې مخکې هم طالبانو په ځینو ولایتونو کې سلمانیو ته خبرداری ورکړی وو، چې د خلکو ږیرې ونهخرېيي او لنډې یې هم نهکړي.
د سویډن حکومت اعلان کړی، چې د کډوالۍ نړۍوال سازمان ته ۷۰ میلیونه سویډني کرون ورکوي، ترڅو د افغانستان، سوریې او سومالیا په څېر هېوادونو ته د پناهغوښتونکو د بېرته ستنېدو بهیر چټک کړي.
د سویډن د کډوالۍ وزیر یوهان فورشیل وايي، چې ځانګړې شوې پیسې به د افغانستان، عراق، سومالیا، ازبکستان، سوریې، تونس او لیبیا څخه د نامنظمې کډوالۍ د مخنیوي او د هغه کډوالو د بېرته لېږلو په بهیر کې وکاروي، چې په سویډن کې یې د پناه غوښته رد شوې ده.
د سویډن د کډوالۍ وزیر ویلي، چې دمګړی له هرو درېیو پناهغوښتونکو څخه یوازې یو یې د پناه اخیستو قانوني شرایط پوره کوي.
یوهان فورشیل وايي: «دا پیسې د هغو کډوالو لپاره ځانګړې شوې دي چې د هویت د تثبیت اسناد نه لري، څو بېرته خپل هېواد ته ستانه شي. ستنېدونکو کسانو ته په خپل هېواد کې د سرپناه، خوړو او درملو برابرول هم شامل دي، څو د هغوی بېرته ستنېدل اسانه شي او همدارنګه د ډیپورټ کولو یا اېستلو د بهیر ګړندي کولو کې هم لګول کېږي، چې په سویډن کې په مجرم پېژندل شوي دي».
د سویډن د کډوالۍ وزیر ویلي، ځانګړې شوې پیسې به د کډوالۍ نړۍوال سازمان له لوري ولګول شي.
په جلاوطنۍ کې د افغانستان د موسیقۍ ملي انسټېټیوټ او د ځوانانو ارکستر د پرتګال له براګا ښار څخه په پروان او لغمان ولایتونو کې د طالبانو له لوري د موسیقۍ د سلګونو الې سوځول په کلکو ټکو وغندل.
یاد انسټېټیوټ د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د طالبانو دغه کړنه يوازې پر هنر او کلتور نېغ بريد نه دی، بلکې د افغانستان د خلکو د کلتوري هويت او هنري ميراث د لهمنځه وړلو ښکاره هڅه بلل کېږي. د دغو هنري بنسټونو په اند، موسيقي د تاريخ په اوږدو کې د افغانانو د ټولنيز ژوند نه بېلېدونکې برخه پاتې شوې او د ملي يووالي په ټينګښت، د ارزښتونو په لېږد او د هېواد د کلتوري بېلابېلوالي په څرګندولو کې يې مهمه ونډه ادا کړې ده.
د خبرپاڼې لهمخې، پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته د هېواد په بېلابېلو سيمو کې د موسيقۍ زرګونه الې ماتې او لهمنځه وړل شوې دي او موسيقي په بشپړه توګه منع اعلان شوې ده. طالبانو د هېواد میلیونونه وګړي له خپلو بنسټیزو کلتوري او هنري حقونو بېبرخې کړي او د هنرمندانو، موسیقۍ جوړوونکو او د هنر د مینهوالو پروړاندې یې یو ځپونکی او وېروونکی چاپېریال رامنځته کړی دی.
په جلاوطنۍ کې د افغانستان د موسیقۍ ملي انسټېټیوټ او د ځوانانو ارکستر دغه کړنه د کلتوري حقونو او اساسي ازادیو ښکاره سرغړونه بولي. دوی له نړۍوالې ټولنې، کلتوري بنسټونو او د بشري حقونو له سازمانونو غواړي، چې د دغه اندېښمنوونکي بهیر پروړاندې چوپ پاتې نهشي او د افغان موسیقۍ د میراث ساتنې او له هنرمندانو د ملاتړ لپاره بېړني ګامونه پورته کړي.
د خبرپاڼې په پای کې ټينګار شوی، چې دغه دواړه هنري بنسټونه د افغانستان د موسيقۍ د ساتنې، ودې او پالنې پر خپل کلک هوډ ولاړ دي او باور لري، چې هنر او موسيقي به له ټولو بنديزونو سره سره ژوندۍ پاتې شي او د افغانستان د کلتور غږ به هېڅکله چوپ نهشي.
د جمهوري نظام پر مهال د افغان فلم مشرې صحرا کریمي له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي، موسیقي، سینما او هنر د ازادۍ په خپرولو کې بنسټیز رول لوبوي. د هغې په وینا، هنري ازادي کولای شي د طالبانو پر ضد عامه افکار تنظیم کړي.
د نوموړې په خبره، طالبان پوهېږي چې هنر د دوی د ایډیالوژۍ لپاره ګواښ دی او له همدې کبله دوی د سینما او موسیقۍ سره دوښمني کوي. صحرا کریمي زیاته کړې، چې په افغانستان کې هنرمندان له سختو بندیزونو سره مخ دي او نهشي کولای چې هنري تولیدات ولري.
هغې وویل: «هنر عملا سقوط او سانسور شوی دی. تاسې هېڅ داسې هنري اثر نهشي موندلای چې افغانستان کې تولید شوی وي». د افغان فلم دې پخوانۍ مشرې زیاته کړې، چې پر هنرمندانو روان بندیزونه د افغان ټولنې لپاره خورا خطرناک دی.
دا په داسې حال کې ده، چې تازه طالبانو په پروان ولایت کې د موسیقۍ سلګونه الې سوځولې دي او له خلکو څخه یې غوښتنه کړې، چې له هنري کړنو څخه ځانونه وساتي.
د افغاناېواک بنسټ اعلان کړی، چې نن یې د امریکا متحدو ایالتونو لوړپوړو چارواکو ته د افغان پناهغوښتونکو د بهیر د بیا پیل او ارزونې په تړاو رسمي لیک استولی دی. دغه لیک د امریکا د بهرنیو ، دفاع او کورنیو چارو وزیرانو ته لېږل شوی دی.
د لیک لهمخې، که څه هم د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ راهیسې د افغانستان په تړاو تګلارو کې بنسټیز بدلونونه راغلي، خو د امریکا حکومت له افغان پناهغوښتونکو سره د لېږد د شوې ژمنې په تړاو پر خپلو پرېکړو بیا کتنه نه ده کړې.
په لیک کې راغلي، چې د افغانانو د قانوني لېږد لارو ځنډول یا محدودول د روڼتیا، همغږۍ او د کانګرس له غوښتنو سره د سمون په اړه جدي اندېښنې راپورته کړې دي. یاد بنسټ ټینګار کړی، چې د «ښه راغلاست» پروګرام ځنډېدو د امریکا افغان متحدین له ګڼو ننګوونو، ابهام او ناڅرګند وضعیت سره مخ کړي دي.
د افغان اېواک په وینا، دغه پروګرام د امریکا په معاصر تاریخ کې د کډوالۍ له تر ټولو خوندي او کره څېړل کېدونکو لارو څخه شمېرل کېده او د بیاکتنې تر بشپړېدو مخکې یې درول د حکومت د ستراتېژۍ په اړه جدي پوښتنې راولاړې کړې دي.
په لیک کې ګڼو ستونزو ته هم اشاره شوې ده، چې پهکې د ویزو د ورکړې ځنډول او د لېږد ځینو لارو بندېدل، د امریکا د تابعیت او کډوالۍ خدماتو په اداره کې د دوسیو د ارزونې د مودې اوږدېدل، د ګڼو افغانانو لپاره د موقتي خوندي وضعیت پای ته رسېدل، د کورنۍ د یوځای کېدو بهیر ځنډول او د قانوني اسناد لرونکو ځینو کسانو د نیول کېدو یا سختې څارنې په اړه اندېښنې شاملې دي.
افغان اېواک وايي، د حکومتي ادارو ترمنځ د همغږۍ کمښت دې ته لاره هواره کړې ده چې ناسم معلومات د رسمي لارښوونو ځای ونیسي او کورنۍ اړ شي پر اوازو او اټکلونو تکیه وکړي.
د لیک په پای کې د افغان اېواک مشر شان ونډایور ټینګار کړی، چې د افغانستان موضوع ګوندي او سیاسي مسئله نه ده، بلکې د امریکا د اعتبار، ملي امنیت او اوږدمهالو ژمنو سره تړاو لري. دغه بنسټ ویلي، چې د لیک د لېږلو موخه رغنده همکاري ده، څو ډاډ ترلاسه شي چې د خطر سره مخ افغانانو د ژوند ریښتینې ستونزې او شرایط د امریکا په وروستۍ پالیسۍ کې په پام کې نیول کېږي.