فرید حمیدي: طالبانو د اړمنو او ناروغو متقاعدینو حقوق غصب کړي دي

د اخلاقي په وینا، په داسې حال کې چې د طالبانو او پاکستان تر منځ کړکېچ چې پخوا د «زوړ ملګري» په نوم یادېده، لا هم روان دی او روښانه حل‌لاره ورته نه‌ښکاري. هغه زیاتوي، د طالبانو مخالفو ادرسونو تر اوسه د دې سیاسي فرصت د مدیریت لپاره روښانه او منسجم میکانېزم نه‌دی وړاندې کړی.

هغه ټینګار کړی، چې ستونزه یوازې د افرادو د نظر اختلاف کې نه‌ده، بلکې اساسي ننګونه د «پریکړې کولو، لومړیتوب ټاکلو او د سیاسي بدیل د تعریف لپاره د همغږي بنسټیز چوکاټ نشتوالی» دی. د هغه په باور، په داسې حالت کې ان بهرني درزونه هم نه‌شي کولای ستراتیژیک فرصت ته واوړي.

پخواني وزير زیاته کړې، چې په تېرو څلورو کلونو کې د طالبانو د واک دوام یوازې د دې ډلې د ځواک پایله نه‌ده، بلکې د مخالفو جریانونو د تیت‌ و پرک فعالیتونو تر څنګ په‌کې د پلان نشتوالی هم خپله ونډه لري.

اخلاقي خبرداری ورکړی، تر هغه چې جوړښتي یووالی رامنځته نه‌شي او د سیاسي مبارزې لپاره روښانه لاره ونه‌ټاکل شي، هېڅ سیمه‌ییز او نړیوال فرصت به د افغانستان خلکو ته عملي پایلې ورنه‌کړي. هغه داسې مهال دا څرګندونې کړي، چې طالبانو او پاکستان د ۲۰۲۵ کال په اکټوبر میاشت کې پر ډیورنډ کرښه له یو بل سره وسله‌والې نښتې وکړې او له هماغه وخت راهیسې یې د سوداګرۍ پر مخ له یو بل سره دروازې هم تړلې دي.

د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزارت د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، چې د یادې ډلې د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي له هندي پانګوال انګوش ستانا او د هغه له مل پلاوي سره د قیمتي ډبرو د نندارې د یوه تالار جوړولو او همدارنګه د درملو په سکټور کې د افغان او هندي سوداګرو ترمنځ د اړیکو پراختیا رامنځته کولو په تړاو خبرې کړي.

یاد هندي سوداګر ویلي، چې غواړي افغانستان ته د جرمني هغه ټېکنالوژي را انتقال کړي، چې له کثافاتو او پلاستیکونو څخه په زیاته کچه د تېلو اېستلو وړتیا لري.

طالبانو ویلي، چې هندي سوداګرو ته یې په افغانستان کې د پانګونې په اړه له خپله اړخه د فرصتونو چمتو کولو په برخه کې د همکارۍ ډاډ ورکړی دی.

طالبان پر داسې مهال په افغانستان کې د هندي سوداګرو د پانګونې لېوالتیا ته هرکلی کوي، چې تر دې وړاندې تر ډېره دغه فرصتونه پاکستاني سوداګرو ته چمتو کېدل، خو د پاکستان او طالبانو تر منځ د اړیکو له خرابېدو وروسته طالبان هڅه کوي، چې د افغانستان د اړتیا پوره کولو لپاره د هند په څېر هېوادونو ته لاس اوږد کړي.

د طالبانو له بیا واک ته رسېدو یو کال وروسته، د افغانستان نويو واکمنو په ناڅاپي ډول د کوکنارو کرکېله چې د تریاکو او هیروینو د تولید بنسټیزه ماده ده، منع اعلان کړه. یاده رسنۍ زیاتوي، چې دغه پرېکړه په افغانستان کې د نشه‌يي توکو په تولید کې د پام وړ کمښت لامل شوه او د دې هېواد دودیز «نشه‌يي اقتصاد» یې سخت بدل کړ.

راپور کې راغلي، د دې بندیز په پایله کې، د کوکنارو کرکېله په چټکۍ سره د ډیورنډ کرښې هغې غاړې ته، بلوچستان ته ولېږدېده. بلوچستان چې مخکې هم له امنیتي او اقتصادي ستونزو سره مخ و، په وروستیو کلونو کې په سیمه کې د کوکنارو د ناقانونه کرکېلې له نويو مرکزونو څخه ګرځېدلی دی.

هم‌مهاله له دې بدلون سره، له افغانستان سره تړلو د قاچاق شبکو خپل تمرکز په پراخه کچه د صنعتي نشه‌يي توکو پر تولید او وېش واړاوه. په پایله کې، په افغانستان کې تولیدېدونکی میت‌امفیتامین اوس د پاکستان بازار سخت اغېزمن کړی او ورته د کاروونکو لپاره په پراخه کچه لاسرسی شونی شوی دی.

د نشه‌يي توکو د دې اقتصاد پراختیا د پاکستان ټولنې ته مستقیمې او ویجاړوونکې پایلې لرلې دي؛ داسې چې اوس میلیونونه کسان د اعتیاد له ستر ناورین سره لاس او ګرېوان دي. کارپوهان خبرداری ورکوي، که د دغې ښکارندې پر وړاندې اغېزناکې مبارزې لپاره تګلاره او سیمه ییزه همکاري رامنځته نه‌شي، نو دا بحران به لا پسې پراخ شي او د سیمې ټولنیز او اقتصادي ثبات به نور هم له ګواښ سره مخ کړي.

د افغان- امریکايي محمود شاه حبیبي ورور احمد شاه حبیبي وايي، د طالبانو په زندان کې یې د ورور ۳ کاله پوره شول.

نوموړي د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) له افغانستان انټرنشنل سره په مرکه کې ویلي:«موږ ته اجازه نه‌راکول کېږي، چې له محمود شاه حبیبي سره اړیکه ونیسو. موږ داسې فکر کوو، چې طالبان په تمه دي، چې د امریکا له حکومت څخه زما د ورور او یا نورو بندیانو په بدل کې کوم امتیاز واخلي».

که څه هم طالبان د محمود شاه حبیبي نیول او زنداني کېدل نه‌مني، خو د نوموړي ورور ټینګار کوي، چې محمود شاه حبیبي د طالبانو په زندان کې دی او د امریکا له حکومت سره هم د هغه د نیولو او زنداني کولو په اړه کره شواهد نشته.

احمدشاه حبیبي زیاته کړې: «طالبانو زما ورور پرته له کوم جرم څخه کینولی دی او نور امریکایان یې هم بندیان کړي دي. طالبان دې ته په تمه دي چې د دې بندیانو پر سر کوم امتیاز ترلاسه کړي. خو د امریکا حکومت اوس ډېر جدي شوی او نه‌غواړي چې طالبان دغې چارې ته دوام ورکړي».

نوموړي ویلي، که طالبان د محمود شاه حبیبي په ګډون بندي امریکایان خوشې نه‌کړي، نو د امریکا حکومت به پرې سخت بندیزونه ولګوي.

احمدشاه حبیبي زیاته کړې: «د امریکا اوسنی حکومت د بندیانو په اړه ډېر جدي دی او طالبانو ته د بندیانو په بدل کې کوم امتیاز ورکړې ته چمتو نه‌دی».

د افغانستان د ملکي هوايي چلند ادارې پخوانی رییس محمود شاه حبیبي د ۲۰۲۲ کال د اګسټ په لسمه، د خپل کور له‌مخې له خپل موټر چلونکي سره یو ځای د طالبانو له لوري ونیول شو. په کوم شرکت کې چې حبیبي کار کاوه، ۲۹ نور کارکوونکي یې هم طالبانو ونیول، خو د حبیبي همکاران ځینې یې دوه ورځې، ځینې یې اونۍ او ځینې يې څلور میاشتې وروسته د ده د موټر چلونکي په ګډون خوشې شول، خو شاوخوا درې کاله کېږي چې لاهم نوموړی د طالبانو په بند کې دی.

تر دې وړاندې سرچینو افغانستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي وو، چې محمود شاه حبیبي د کندهار د عینو مېنې په ښارګوټي کې د ملا هبت‌الله په شخصي زندان کې ساتل کېږي، خو طالبان د هغه نیول او بندي کول رد کړي دي.

د راپور له مخې، په ضبط شویو توکو کې ۳۰ کیلوګرامه تاریاک، ۱۹ کیلوګرامه چرس، او ۹ کیلوګرامه هېرویین شامل دي چې په تړاو یې دوه کسه چې ۵۷ او ۵۵ کلن دي، نیول شوي دي.

د تاجکستان امنیتي چارواکو زیاته کړې چې دغه نشه‌يي توکي د افغان قاچاقبرو له خوا د رسمي سرحدي لارو له لارې دغه هېواد ته انتقال شوي وو. ددغه هېواد د امنیتي کمېټې په وینا، تورنو کسانو پلان درلود چې یاد توکي لومړی د دوشنبې ښار ته ورسوي او بیا یې د خپلو شریکانو له لارې نورو هېوادونو ته ولېږدوي.

اړونده چارواکو ویلي چې نیول شوي کسان د قانوني څېړنو لپاره محکمې ته سپارل شوي چې د تاجکستان د قوانینو له مخې به په شل کلن بند محکوم شي.