اوچا: په روژه کې باید له سختې لوږې سره مخ د څه باندې ۱۷ مېلیونه افغانانو لاسنیوی وشي

جان ایلیف اسوشیټېډ پرېس ته وویل: «موږ اوس اړ یو، چې د هرو څلورو کسانو له ډلې یوازې له یوه سره مرسته وکړو؛ ځکه چې کافي بودجه نه‌لرو». هغه زیاته کړه: «دغه شمېرې بې‌سارې دي او ما د بشري فعال په توګه د خپلې ۳۰کلنې کاري تجربې پرمهال هیڅکله داسې څه نه‌و لیدلي».

اسوشیټیډ پرېس راپور ورکړی، چې د ۱۷.۴ مېلیون کسانو څخه چې له سختې لوږې سره مخ دي؛ د خوړو نړۍوال پروګرام اوس یوازې دوه مېلیونو سره مرسته کولای شي. ایلیف وویل، په ۲۰۲۴کال کې تر ګڼو مرستو وروسته په افغانستان کې د خوړو نړۍوال پروګرام بودجه ۶۰۰ مېلیون ډالره وه.

هغه زیاته کړه، تېر کال دغه اندازه نیمایي ته راټیټه شوه او ښایي سږکال نوره هم کمه شي. په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام مشر ټینګار وکړ، چې دغه شمېره د لوږې ستونزې د حل لپاره کافي نه‌ده.

د یاد ریاست په وینا؛ دغه کورونه چې د ۱۳۲زره امریکایي ډالرو په لګښت جوړ شوي، د هر کور د جوړېدو لګښت یې ۴زره او ۴۰۰ ډالر دی او هر کور دوه خونې، یو دهلېز، یو پخلنځی او دوه تشنابونه لري.
د طالبانو د کور او ښار جوړولو وزارت تر دې وړاندې هم ویلي و، چې په بېلابېلو ولایتونو کې یې اړمنو کډوالو ته د ځمکو د وېش لړۍ پیل کړې ده. د دغه وزارت په وینا؛ د دایمي مېشتېدنې کمېټې له لوري کندهار، لغمان، بلخ او کندوز ولایتونو کې دغه لړۍ پیل شوې او په نورو ولایتونو کې بیا دغه لړۍ چټکه شوې ده.

سره له دې چې طالبانو افغانستان ته د بېرته ستنېدونکو کډوالو لپاره په ځینو ولایتونو کې د اوسېدو ځانګړي پنډغالي او ښارګوټي جوړ کړي؛ خو تازه ستانه شوي کډوال له بې‌کارۍ او د سرپناه له نشتوالي شکایت کوي او ځینې کسان هڅه کوي بېرته پر ناقانونه لارو له هېواده ووځي.

طالبان دغه څرګندونې داسې مهال کوي، چې په تېرو څلورو کلونو کې له درېیو هېوادونو څه باندې ۷ مېلیونه افغانان هېواد ته ستانه شوي دي. د طالبانو د کډوالو او بېرته راستنېدونکو چارو وزارت ویلي، چې د یادې ډلې له واکمنېدو راهیسې له پاکستان، ایران او ترکیې هېوادونو ۵۹۷۸۶۳ کورنۍ چې د غړو شمېر یې ۴مېلیونه او ۲۸۳زرو ته رسېږي؛ په جبري ډول او خپله خوښه بېرته افغانستان ته ستانه شوي دي..

د یاد وزارت د خبرپاڼې له مخې؛ دغه کسان چې د پاکستان په بېلابېلو سیمو کې نیول شوي وو او د دغه هېواد په زندانونو کې له یوې ورځې تر دوو میاشتو پورې بندیان وو، تر خوشې کېدو وروسته د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

په خبرپاڼه کې د دغه کسانو د جرمونو په اړه څه نه‌دي ویل شوي؛ خو په پاکستان کې افغانان تر ډېره په دغه هېواد کې د اوسېدو قانوني اسنادو نه لرلو له امله د پولیسو له‌خوا نیول کېږي.

له هغه راهیسې چې له طالبانو سره د اسلام‌اباد اړیکې ترېنګلې شوې؛ پاکستان د پلازمېنې په ګډون په یوشمېر ښارونو کې د افغان کډوالو پرضد عملیاتو ته زور ورکړی. په تېرو وروستیو کې پاکستاني پولیسو د افغانانو د نیولو لپاره ان د دوی د کورونو دروازې هم ماتې کړې دي.

یادې ادارې د پنجشنبې په ورځ (د سلواغې ۳۰مه) ویلي، چې د ناڅاپي پېښو د مخنیوي لپاره باید زېربناوې انعطاف منوونکي وي. د ملګرو ملتونو د استوګنې ادارې زیاته کړې، چې د خپلو همکارو ادارو په مرسته یې د طبیعي پېښو پر وړاندې د ټینګو زېربناوو جوړولو دوامداره او اغېزمن بدلون رامنځ ته کړی.

له بل پلوه د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې نړۍوال سازمان (FAO) وړاندوېنه کړې، چې د روانې فبرورۍ میاشتې له ۱۶مې تر ۲۲مې نېټې د افغانستان په لوېدیځ او سويل کې درانه بارانونه او شمالي سیمو کې د اوبو کمښت د کرنې او مالدارۍ لپاره ننګونې رامنځته کوي.

د ملګرو ملتونو د دغه ادارې اټکل ښيي، چې د افغانستان په لوېدیځو او سويلي ولایتونو کې درانه بارانونه د ځمکې په کچه د اوبو تېز جریان او د سېلابونو ګواښ زیاتوي. ورته مهال ښایي د افغانستان په شمال کې ګڼې سیمې د بارانونو د نشتوالي له امله د اوبو له کمښت سره مخ شي.

نوموړي ویلي: «موږ له افغانستان او ټولو ګاونډیو هېوادونو سره د غوره اړیکو او د سوداګرۍ د پراختیا هیله لرو». نوموړي دغه خبرې د پېښور پوهنتون د نړۍوالو اړیکو څانګې د «پاکستان–افغانستان امنیت، سوداګرۍ او سیمه‌ییز اقتصاد» تر سرلیک لاندې جوړې شوې غونډې ته کړې دي.

د هغه په وینا؛ د اقتصادي او سوداګریز پرمختګ لپاره په ټوله سیمه کې د تلپاتې سولې ټینګښت اړین دی. نوموړي زیاته کړې، چې یوې متوازنې ستراتېژۍ ته اړتیا ده، چې د سیمې امنیت تضمین کړي او ورسره د ګاونډیو هېوادونو ترمنځ قانوني سوداګرۍ او د خلکو ترمنځ اړیکې پیاوړې کړي.

کنډي ویلي، چې ‌ډیورنډ کرښې په اوږدو کې پرتې سیمې د خېبرپښتوخوا پر امنیتي وضعیت اغېزه لري. د هغه په خبره؛ د افغان-شوروي جګړې او د سپتمبر ۱۱مې تر پېښو وروسته سیمه‌ییز وضعیت په بشپړ ډول بدل شوی دی.

هغه ویلي، چې «په دې موده کې په افغانستان کې د وسله‌والو ډلو فعالیتونو په صوبه کې د قانون او نظم وضعیت سخت اغېزمن کړی».

هغه زیاته کړې، چې پاکستان د ترهګرۍ پر وړاندې جګړه کې سترې قربانۍ ورکړې دي او خېبر پښتونخوا د دغه قربانیو ژوندۍ بېلګه ده. نوموړي ویلي، چې یوازې د ستونزو په ګوته کول بسنه نه‌کوي؛ بلکې د عملي او واقعي حل‌لارو وړاندې کول هم اړین دي.