د امریکا د کانګرس غړي ښايي د ایران پر وړاندې د جګړې د واک په اړه رایه اچونه وکړي

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زېلېنسکي د جمعې په ورځ (د کب لومړۍ) له فرانسې خبري اژانس سره د اوکراین او روسیې د جګړې په تړاو په تازه مرکه کې ویلي: «تاسو نه‌شئ ویلای چې موږ جګړه بایلو؛ موږ یې په یقیني توګه نه‌بایلو. اوسنۍ اساسي پوښتنه داده، چې ایا موږ به یې وګټو؟ او دا یوه ډېره قېمتي پوښتنه ده».

نوموړي دا څرکندونې پر داسې مهال کړي، چې روسیه پر اوکراین فشار راوړي‌، څو د سولې په بدل کې د «ډونباس» سیمه مسکو ته خوشې کړي.

زېلېنسکي زیاته کړې: «امریکایان او روسان دواړه وايي،که غواړئ جګړه همدا سبا پای ته ورسېږي، له ډونباس څخه ووځئ».

له ډونباس څخه د اوکراین د وتلو خبرې په داسې مهال کېږي، چې زېلېنسکي په خپلې تازه مرکه کې ویلي، چې ځواکونه یې د سویل په لومړیو کرښو کې ځوابي بریدونو کې د پرمختګ په حال کې دي.

زېلېنسکي زیاته کړې: «زه به ډېرو جزییاتو ته نه‌ځم، خو نن کولی شم چې تر هر څه وړاندې خپل پوځ او ټولو دفاعي ځواکونو ته مبارکي ووایم، ځکه چې تر نن ورځې ۳۰۰ کیلومتره ځمکه ازاده شوې ده».

زېلېنسکي همداراز ویلي، که چېرې د کېیف او مسکو ترمنځ اوربند کېږي، نو د اروپا سوله‌ساتي ځواکونه باید یوازې په خوندي سیمو کې نه، بلکې د جګړې په لومړۍ کرښو کې د اوکرایني سرتېرو ترڅنګ ځای پر ځای شي، څو د روسیې د راتلونکو بریدونو مخه ونیول شي.

ټرمپ وويل، چې دا فرمان د ۱۹۷۴ کال د سوداګرۍ قانون د ۱۲۲مې مادې پر بنسټ صادريږي او نوې تعرفې به د اوسنیو تعرفو تر څنګ پلې شي. د دغه قانون له‌مخې، ولسمشر کولای شي که چېرې د تادیاتو په بېلانس کې «لويې او جدي» ستونزې رامنځته شي، تر ۱۵ سلنې پورې او د زيات نه زيات ۱۵۰ ورځو لپاره پر ټولو هېوادونو ماليه ولګوي. دا واک د رسمي څېړنو يا پېچلو اداري پړاوونو ترسره کولو ته اړتيا نه‌لري.

تر دې مخکې د امريکا سترې محکمې هغه پراخې تعرفې چې ټرمپ د «نړۍوالو بېړنيو اقتصادي واکونو قانون» له‌مخې لګولې وې، ناقانونه اعلان کړې او ويلي يې دي، چې هغه د دغه قانون په کارولو کې له خپل قانوني واکه اوښتی دی.

ټرمپ د محکمې د دې پرېکړې په غبرګون کې وويل: «موږ بديلې لارې لرو، ډېرې ښې لارې». هغه زياته کړه: «کېدای شي لا زيات عايد ترلاسه کړو. ډېرې پيسې به هېواد ته راشي او موږ به لا پياوړي شو».

د امريکا ولسمشر همدارنګه اعلان وکړ، چې حکومت به يې د سوداګرۍ قانون د ۳۰۱ مادې له‌مخې نوې پلټنې پيل کړي، څو د هغه په وينا د «ناانصافه سوداګريزو کړنلارو» پر وړاندې اقدام وشي او امریکا د نورو هېوادونو او شرکتونو له ناعادلانه چلند څخه خوندي وساتل شي.

د ۱۲۲مې مادې په ګډون له نورو قانوني لارو څخه د ټرمپ د کار اخيستلو پرېکړه په داسې حال کې شوې، چې د ۳۰۱ مادې پلټنې عموماً څو مياشتې وخت نيسي، خو اعلان شوې ۱۰ سلنه ماليه يوازې د ۱۵۰ ورځو لپاره پلې کېدای شي او تر هغې وروسته بيا نوې پرېکړې يا اقدام ته اړتيا وي.

د پاکستان د دفاع وزیر خواجه اصف له فرانس۲۴ سره په مرکه کې ادعا کړې، چې هند او افغانستان په نیابتي جګړه کې لاس لري او پاکستان به د پولې اخوا بریدونو کې هېڅ زړه نا زړه نه‌شي.

نوموړي زیاته کړې: «دمګړی په افغانستان کې هر ډول ترهګرې ډلې شته. ټي‌ټي‌پي، داعش، بلوڅ وسله‌وال او نورې بلا ډیرې ډلې هلته شته، ځکه کابل له هغوی سره همکار دی».

نوموړي ویلي، چې دمګړۍ په پاکستان کې نږدې ټولې ترهګرې ډلې شته او لامل یې هم د یادو ډلو په ځپلو کې د افغان طالبانو د جدیت نشتوالی بللی دی.

نوموړي همداراز ادعا کړې: «په پاکستان کې هر برید د کابل له برکته کېږي. دوی [طالبان] پر ټول هېواد واک لري، که دوی وغواړي دوی ترهګرې ډلې کنټرولولی شي او دا د دوی مسوولیت دی».

نوموړي په ډاګه کړې، چې د اسلام‌اباد او نوي ډیلي ترمنځ هېڅ ډول ډیپلوماټيکې اړیکې نه‌شته او هغوی له پاکستان سره په جګړه کې د ماتې خوړولو د غچ لپاره د پاکستان ضد ډلو ملاتړ کوي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو د پاکستان دغه ډول ادعاوې تل رد کړي او برعکس وايي، چې د داعش ډلې ټول مرکزونه د پاکستان په بلوچستان کې دي او هند هم د پاکستان دغه ډول څرګندونې بې‌بنسټه بللي دي.

خُرم د جمعې په ورځ (د کب لومړۍ) په خپله اېکس‌پاڼه کې په یوې خپرې کړې شننه کې ويلي، چې د سيمې د تاوتريخوالي زياتوالی له هغې قضیې سره هم‌مهاله شوی، چې د جېفري اپسټين د دوسيې پايلې د امريکا پر ولسمشر ډونالد ترمپ سياسي اغېز ښیندلی دی، خو نوموړي ټينګار کړی، چې اساسي پام بايد د سيمې په اړه د امريکا پر سترې تګلارې وي، نه يوازې پر کورنيو سياسي موضوعاتو.

د هغه په اند، امريکا په داسې وخت کې چې د روسيې او چين په څېر له ځواکمنو سيالانو سره مخ ده، هڅه کوي د پوځي چمتووالي او سياسي خوځښتونو له لارې خپل برلاسی دريځ وساتي او په سيمه کې خپل نفوذ ټينګ کړي.

خُرم د سوريې وروستي بدلونونه، د غزې جګړه، په سویلي قفقاز کې د امريکا رول، د افغانستان اوسنی حالت او د پاکستان په ځينو سيمو کې بې‌ثباتي د يوې لویې اجنډا برخې بللي دي. د هغه په وينا، دا ټول بهيرونه په پای کې د روسيې د مهارولو او د منځني ختيځ د انرژۍ زېرمو ته د چين د لاسرسي د محدودولو له ستر هدف سره تړاو لري.

نوموړي همداراز په سویس کې د امريکا، روسيې او ايران تر منځ وروستيو خبرو ته په اشارې ويلي، چې سټیف ویټکوف او جراډ کوشنر ته د دغې مسالې سپارل ښيي، چې واشنګټن په دې خبرو کې بشپړ جديت نه‌لري او ښايي دا بهير يوازې د وخت تېرولو لپاره وي.

خُرم د خپلې شننې په پای کې ليکلي، چې له ځمکنۍ پوځي لاسوهنې پرته د «نظام بدلون» عملي کول ډېر ګران کار دی. د هغه په اند، که هوايي يا سمندري بريدونه ترسره شي، نو تر ټولو ډېر امکان دا دی، چې د نوي جوړښت پر ځای به بې‌ثباتي نوره هم پراخه شي او ان د ایران د ټوټه کېدو خطر به هم زيات شي. هغه دا وضعيت د هغه څه له تجربې سره ورته بللی چې په لیبیا کې رامنځته شول.

نوموړي خبرداری ورکړی، چې هر ډول پراخې نښتې به د سيمې لپاره درنې پايلې ولري او د منځني ختيځ ثبات به نور هم زيانمن او کمزوری کړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت په خبرپاڼه کې راغلي، په لومړۍ ټېلیفوني اړيکه کې عراقچي د روسيې د بهرنيو چارو له وزير سرګي لاوروف سره د دوه‌اړخيزو اړيکو، سيمه‌ييزو او نړيوالو بدلونونو په اړه خبرې کړې دي.

عراقچي په دې ټېلیفوني خبرو کې د اټومي موضوع په اړه د ايران د اسلامي جمهوريت دريځونه روښانه کړل او ويې ويل، چې تهران د عادلانه او متوازنې هوکړې د ترلاسه کولو لپاره د خبرو اترو پر مخ وړلو ته ژمن دی. هغه ټينګار وکړ، چې دا بهير بايد د اټومي وسلو د نه‌خپرېدو تړون (NPT) په چوکاټ کې د ايران د حقونو او ګټو په پام کې نيولو سره پر مخ يوړل شي.

نوموړي همدارنګه په نړۍوالو ډګرونو کې د روسيې د رغنده او مثبتو دريځونو ستاينه وکړه او خپل روسي سيال يې د ايران او امريکا ترمنځ د اټومي خبرو اترو د بهير له وروستيو بدلونونو خبر کړ. خبرپاڼه زیاتوي، دواړو لورو د دوه‌اړخيزو اړيکو د ځينو نورو مهمو موضوعاتو په اړه هم خبرې کړې دي.

په بله بېله ټېلیفوني اړيکه کې د مصر د بهرنيو چارو وزير بدر عبدالعاطي له عراقچي سره د سيمه‌ييزو او نړۍوالو بدلونونو په اړه سلا مشورې وکړې. د ايران د بهرنيو چارو وزارت وایي، عراقچي په دې خبرو کې هم د اټومي موضوع په اړه د ايران دريځونه بيان کړل او خپل مصري سيال يې په سویس کې د ايران او امريکا ترمنځ د وروستيو غيرمستقيمو خبرو اترو له بحثونو او پرمختګونو څخه خبر کړ.

ایراني چارواکي په داسې حال کې د سیمې هېوادونو له مشرانو سره دا خبرې اترې کوي، چې دوی تازه په سویس کې له امریکا سره د یوارنیمو غني کېدو او اټومي وسلو په تړاو مذاکرات کړي دي. عراقچي تر دې مذاکراتو وروسته رسنیو ته وویل، چې له امریکا سره یې په ځینو ټکو هوکړه کړې او نږدې راتلونکي کې به یو ګډ متن هم خپور کړي.

خو له دې سره سره ډونالډ ټرمپ لا هم پر ایران د برید ګواښونه دوامداره ساتلي او دغه هېواد ته یې لس ورځې وخت ورکړی که ورسره جوړ نه‌شي؛ نو له سخت وضعیت سره به مخ شي.