د جمعې په ورځ، د کب په لومړۍ نېټه، یوې قوي زلزلې د افغانستان ځینې برخې ولړزولې. زلزله په کابل، ننګرهار، پروان او بغلان ولایتونو کې احساس شوې ده. د یورو مدیترانې زلزله پېژندنې مرکز وویل، چې د زلزلې شدت ۵.۷ درجې و او مرکز یې په ختیځ بغلان کې و.
تر اوسه پورې د زیانونو په اړه راپورونه نه دي ورکړل شوي خو د پلازمینې ځیني اوسیدونکي وايي، چې د زلزلې له امله خلک له خپلو کورونو وتلي دي.
د بشري حقوقو مدافعانو ټولنې د طالبانو له خوا د موسیقۍ الاتو سوځول د افغانستان د وګړو د فرهنګي حقونو نقض بللی او دا کړنه یې غندلې ده. دوی زیاتوي، د طالبانو دا چاره د هنر، خلاقیت او د بیان د ازادۍ پر وړاندې د یوه څرګند سیاست ښکارندوي کوي.
د بشري حقوقو مدافعانو ټولنې جمعې په ورځ، د کب په لومړی نېټه د یوې مطبوعاتي اعلامیې په خپرولو سره لیکلي، چې د موسیقۍ د الاتو په نښه کول، د هنرمندانو، موسیقي پوهانو او هغو کسانو لپاره یو جدي ګواښ دی چې هویت او د ژوند وسیله یې له هنر سره تړلې ده.
په اعلامیه کې راغلی، چې دغه هنري وسایل سوځول، نه دا چې مشروع او روا اقدام نه دی، بلکې د انساني ارزښتونو پر وړاندې یوه څرګنده دښمني ګڼل کېږي.
دې ټولنې ویلي، چې په فرهنګي ژوند کې ګډون، له هنر څخه د ګټې اخیستنې حق او د فرهنګي میراث ته د لاسرسي حق، د هر انسان له نه سلبېدونکو حقوقو څخه شمېرل کېږي.
دوی زیاتوی، چې د روانو سیاستونو له مخې، هنر په افغانستان کې عملاً منع شوی او طالبان تر واکمنۍ لاندې هنري فعالیتونه له پراخو محدودیتونو سره مخ دي.
د اعلامیې په پای کې راغلي، چې نړیواله ټولنه باید د داسي کړنو پر وړاندې چوپه پاتې نه شي. د فرهنګي حقونو نقض پر رواندي چوپتیا، د هنر ځپنې د عادي کېدو او د بشري حقونو د نړیوالو ارزښتونو د کمزوري معنا لري.
دوه ورځې وړاندې په پروان کې د طالبانو د امر بالمعروف او نهې عن المنکر ریاست وویل، چې محتسبانو یې په دغه ولایت کې شاوخوا ۵۰۰ د موسیقۍ الې او لوډسپېکرونه سوځولي دی. د یاد ریاست په وینا؛ دغه وسایل یې د تېر یوه کال په اوږدو کې راټول کړي وو.
د افغانستان لپاره د برېتانیا ځانګړي استازي، ریچارډ لېنډسي، د ټولنیز عدالت نړۍوالې ورځې په مناسبت ویلي، «ټولنیز عدالت هغه وخت ټینګېږي چې د ښځو او نجونو حقونه خوندي شي.» دا په داسې حال کې ده، چې د افغانستان د نفوذ نیمایي برخه چې مېرمنې دي له خپلو ټولو اساسي حقونو بې برخې دي.
هغه زیاته کړې چې بریټانیا له هغو افغانانو سره ولاړه ده چې د انصاف، وقار او فرصتونو د ترلاسه کولو لپاره هڅې کوي.
ریچارډ لېنډسي د جمعې په ورځ پر اېکس خواله رسنۍ کې د رسنیو پر ازادۍ هم ټینګار کړی چې خپلواکې رسنۍ د عادلانه ټولنې مهمه برخه ده او باید خوندي وساتل شي او ډاډ ترلاسه شي چې تر ټولو زیانمن خلک له پامه ونه غورځول شي.
نن جمعه د فېبرورۍ ۲۰مه د ټولنیز عدالت نړیواله ورځ ده چې ملګرو ملتونو له خوا نمانځل کېږي.دا ورځ د ټولنیز عدالت، برابرۍ او د انساني حقونو د ساتنې لپاره ځانګړې شوې ده. د دې ورځې د نمانځلو موخه دا ده چې ټولنیز عدالت یوازې یو شعار نه وي، بلکې عملي ګامونه پورته شي.
خو افغانستان هغه هېواد دی چې ټولنیز عدالت پکې ترپښو لاندې شوی. د یوه ستر هېواد نیمه برخه چې ښځې دي، له ټولو ټولنیزو حقونو بې برخې شوي. زده کړه چې د هر انسان اساسي او شرعي حق دی، ترې اخېستل شوی. د کار، سپورټ ځایونو ته د تګ، سینګارتونونو ته د تګ او حتا پارکونو ته د تګ اجازه ترې اخیستل شوې.
د ملګرو ملتونو عمومي غونډې په ۲۰۰۷کال کې پرېکړه وکړچې هر کال د فېبرورۍ ۲۰مه دې د ټولنیز عدالت نړیواله ورځ ونمانځل شي.
د کابل اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې دوی د پلازمېنې په اسمان کې د یوه ناپېژانده ډرون الوتکې ګزمې لیدلې دي. د ۱۷ ناحیې یوه اوسېدونکي د کب په لومړی نېټه وویل چې «یوه بې پیلوټه الوتکه» د کابل په اسمان کې په څرګنده توګه ګزمې کوي.
د کابل یوه اوسېدونکي له خوا افغانستان انټرنشنل ته په رالېږل شوې ویډیو کې ښکاري، چې د کابل په اسمان کې یوه بې پیلوټه الوتکه ګزمې کوي.
د هغه په وینا، ډرون د ساعتونو لپاره د پلازمېنې په اسمان کې ګزمې کولې.
دا لا څرګنده نه ده، چې یاده بې پیلوټه الوتکه د کوم هیواد پورې اړه لري.
طالبانو په رسمي ډول د کابل په اسمان کې د ډرون الوتکې د ګزمې په اړه کومه تبصره نه ده کړې.
د طالبانو په افغانستان کې له بیا ځلې واک ترلاسه کولو راهیسې د هیواد هوايي حریم نه دی کنټرول کړی.
طالب چارواکو دا منلې چې د افغانستان فضا لاهم ددوی په کنټرول کې نه ده.
په افغانستان باندې د طالبانو د واکمنۍ په څلور نیمو کلونو کې په مختلفو ولایتونو کې خلکو په مکرر ډول د ناپیژندل شویو ډرون الوتکو ګزمې لیدلي دي.
د راپورونو له مخې په دې موده کې د امریکا د څارنې ډرون او جنګي جټ الوتکې د افغانستان په مختلفو برخو کې الوتنې کړې دي.
پاکستان هم د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د امریکا په اجازې او همغږۍ سره د افغانستان په اسمان کې جنګي جیټ او بې پیلوټه الوتکو الوتنې کړې دي.
د طالبانو ستره محکمه وایي، چې د روانې اوونۍ په څلورو ورځو کې یې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پر ۱۲ کسانو د بند تر څنګ په دُرو د وهلو سزاوې عملي کړې دي.
د یادې محکمې لهخوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دغه سزاوې د شنبې، دوشنبې،چهارشنبې او پنجشنبې په ورځو کې د هېواد په څو ولایتونو کې تطبیق شوې دي.
د خبر پاڼې له مخې د چارشنبې په ورځ کابل کې پنځه کسانو ته، بلخ کې درې کسانو ته، پروان او غور کې دوه- دوه کسانو ته په دُرو وهلو سزا ورکړل شوې ده.
د یادونې وړ ده چې تېره اوونۍ د طالبانو سترې محکمې اعلان کړی و چې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پر ۷۲ کسانو د بند تر څنګ په دُرو د وهلو سزاوې عملي کړې دي.
په انقره کې د طالبانو سفارت وایي، چې طالب سفیر سنیع الله فرهمند ددې هېواد لپاره د قزاقستان له سفیر، ساپیوف یرکیبولان اونالبیکولي، سره کتلي او د دوه اړخیزو سیاسي او اقتصادي اړیکو پر پیاوړتیا غږېدلي دي.
له یاد سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د کلتوري اړیکو پر پیاوړتیا هم هر اړخیزې خبرې کړې دي. د دواړو لوریو استازو ټینګار کړی، چې د اقتصادي همکاریو پراختیا، پانګونه او سوداګریز تعامل کولی شي د سیمې د ثبات او پرمختګ لپاره مهم رول ولوبوي.
ویل کېږي چې د لیدنې پر مهال د سوداګرۍ د کچې د لوړولو، د پانګونې فرصتونو، ترانزیټي همکاریو او د سیمهییزو پروژو د پراختیا موضوعات هم مطرح شوي دي.
خبرپاڼه زیاتوي، دواړو لوریو ژمنه کړې، چې د سوداګریزو پلاوو تبادله، د نندارتونونو جوړول او د ګډو اقتصادي کمېټو فعالول به د اړیکو د لا پیاوړتیا لپاره مهم ګامونه وي.
همداراز قزاق سفیر د سیمهییزو همکاریو، ترانزیټي دهلیزونو او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د افغانستان د نښلولو پر ارزښت ټینګار کړی دی.
د یادولو وړ ده، چې قزاقستان په دې وروستیو کې له طالبانو سره د سوداګرۍ او بشري مرستو په برخه کې همکاري زیاته کړې او هڅه کوي، چې د منځنۍ اسیا او جنوبي اسیا ترمنځ د اقتصادي اړیکو په پراختیا کې رغنده رول ولوبوي.