ریچارډ لېنډسي: ټولنیز عدالت هغه وخت ټینګېږي چې د ښځو او نجونو حقونه خوندي شي

د کابل یوه اوسېدونکي له خوا افغانستان انټرنشنل ته په رالېږل شوې ویډیو کې ښکاري، چې د کابل په اسمان کې یوه بې پیلوټه الوتکه ګزمې کوي.

د هغه په ​​وینا، ډرون د ساعتونو لپاره د پلازمېنې په اسمان کې ګزمې کولې.

دا لا څرګنده نه ده، چې یاده بې پیلوټه الوتکه د کوم هیواد پورې اړه لري.

طالبانو په رسمي ډول د کابل په اسمان کې د ډرون الوتکې د ګزمې په اړه کومه تبصره نه ده کړې.

د طالبانو په افغانستان کې له بیا ځلې واک ترلاسه کولو راهیسې د هیواد هوايي حریم نه دی کنټرول کړی.

طالب چارواکو دا منلې چې د افغانستان فضا لاهم ددوی په کنټرول کې نه ده.

په افغانستان باندې د طالبانو د واکمنۍ په څلور نیمو کلونو کې په مختلفو ولایتونو کې خلکو په مکرر ډول د ناپیژندل شویو ډرون الوتکو ګزمې لیدلي دي.

د راپورونو له مخې په دې موده کې د امریکا د څارنې ډرون او جنګي جټ الوتکې د افغانستان په مختلفو برخو کې الوتنې کړې دي.

پاکستان هم د طالبانو د واکمنۍ پر مهال د امریکا په اجازې او همغږۍ سره د افغانستان په اسمان کې جنګي جیټ او بې پیلوټه الوتکو الوتنې کړې دي.

د یادې محکمې له‌خوا په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي چې دغه سزاوې د شنبې، دوشنبې،چهارشنبې او پنجشنبې په ورځو کې د هېواد په څو ولایتونو کې تطبیق شوې دي.

د خبر پاڼې له مخې د چارشنبې په ورځ کابل کې پنځه کسانو ته، بلخ کې درې کسانو ته، پروان او غور کې دوه- دوه کسانو ته په دُرو وهلو سزا ورکړل شوې ده.

د یادونې وړ ده چې تېره اوونۍ د طالبانو سترې محکمې اعلان کړی و چې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې پر ۷۲ کسانو د بند تر څنګ په دُرو د وهلو سزاوې عملي کړې دي.

له یاد سفارت څخه په خپره شوې خبرپاڼه کې راغلي، چې په دې کتنه کې دواړو لوریو د افغانستان او قزاقستان ترمنځ د کلتوري اړیکو پر پیاوړتیا هم هر اړخیزې خبرې کړې دي. د دواړو لوریو استازو ټینګار کړی، چې د اقتصادي همکاریو پراختیا، پانګونه او سوداګریز تعامل کولی شي د سیمې د ثبات او پرمختګ لپاره مهم رول ولوبوي.

ویل کېږي چې د لیدنې پر مهال د سوداګرۍ د کچې د لوړولو، د پانګونې فرصتونو، ترانزیټي همکاریو او د سیمه‌ییزو پروژو د پراختیا موضوعات هم مطرح شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي، دواړو لوریو ژمنه کړې، چې د سوداګریزو پلاوو تبادله، د نندارتونونو جوړول او د ګډو اقتصادي کمېټو فعالول به د اړیکو د لا پیاوړتیا لپاره مهم ګامونه وي.

همداراز قزاق سفیر د سیمه‌ییزو همکاریو، ترانزیټي دهلیزونو او د منځنۍ اسیا له هېوادونو سره د افغانستان د نښلولو پر ارزښت ټینګار کړی دی.

د یادولو وړ ده، چې قزاقستان په دې وروستیو کې له طالبانو سره د سوداګرۍ او بشري مرستو په برخه کې همکاري زیاته کړې او هڅه کوي، چې د منځنۍ اسیا او جنوبي اسیا ترمنځ د اقتصادي اړیکو په پراختیا کې رغنده رول ولوبوي.

د هغه په وینا؛ دغه ولایت ۳۷۹ سړې خونې لرې او د مېوو په برخه کې ځان بساینې ته نږدې دی. سنګرمل جلالي وايي، چې په پکتیا کې سږ کال د مېوو او سبزیجاتو په تولیداتو کې د تېرکال پرتله د پام وړ زیاتوالی راغلی.

نوموړي زیاته کړې، چې دغه ولایت د سړوخونو په لرلو د مېوې او سبزیجاتو په برخه کې پرځان بسیا شوی او دامهال یوازې په یوه سړه خونه کې شاوخوا ۷۰۰ ټنه مڼې ساتل کېږي.

هغه ویلي: «خوشبختانه موږ پکتیا کې دومره سړې خونې لرو او هیڅ اړتیا نه‌شته، چې په بېړني ډول یې نورو هېوادونو ته ولېږو. اوس یې دلته ساتلای و. یوازې په یوه سړه خونه کې تقریبا ۷سوه ټنه مڼې موجودې دی».

جلالي دا هم ویلي، چې د کرنیزو محصولاتو د ساتنې او بازار موندنې په موخه یې د سړوخونو جوړولو ته پاملرنه کړې او سږ کال په دغه ولایت کې ۶۱ د سبزیجاتو او مېوو سړې خونې لري. نوموړی وايي: «موږ پکتیا کې ۳۷۹ سړې خونې جوړې کړې. سږ کال ۶۱ د سبزیجاتو او مېوه جاتو سړې خونې لرو په هر موسم کې چې دوی وغواړي موږ مېوه ورته لېږلای شو».

خو د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ وزارت د تولیداتو خونه وایي، چې روان لمریز کال کې په افغانستان کې ۱۵۰ معیاري سړې خونې جوړې شوې دي. د یاد وزارت په وینا؛ دغه سړې خونې له ۲۰ څخه تر ۵زره ټنو پورې د ساتنې ظرفیت لري.

د سړو خونو په اړه دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې افغان بزګران او بڼ‌وال بیا شکایت کوي چې د سړو خونو د نشتوالي له کبله یې توکي په کمه بیه پلورل کېږي. ځینې بزګرانو او بڼ‌والو له افغانستان انټرنشل-پښتو سره په خبرو کې ویلي، مجبور دي چې خپل کرنیز توکي په نشت بیه وپلوري ځکه چې د ساتنې لپاره امکانات نه‌لري.

نوموړي زیاته کړې، چې د دغه کسانو درملنه د افغانستان په شاوخوا ۳زره او ۲۰۰ مرکزونو کې شوې ده. هغه وایي، په یاده موده کې له دې ډلې ورسره په سختې خوارځواکۍ اخته ۷۰۰زره ناروغان ثبت شوي دي.

له بل پلوه د ملګرو ملتونو د خوړو نړۍوال پروګرام مشر جان ایلیف په افغانستان کې د خوارځواکۍ ناورین په اړه خبرداری ورکړی. هغه د مرستو د کمښت ویجاړونکو پایلو ته په اشارې ویلي:« د څلور مېلیونه ماشومانو ژوند له ګواښ سره مخ دی».

جان ایلیف اسوشیټېډ پرېس ته وویل: «موږ اوس اړ یو، چې د هرو څلورو کسانو له ډلې یوازې له یوه سره مرسته وکړو؛ ځکه چې کافي بودجه نه‌لرو». هغه زیاته کړه: «دغه شمېرې بې‌سارې دي او ما د بشري فعال په توګه د خپلې ۳۰کلنې کاري تجربې پرمهال هیڅکله داسې څه نه‌و لیدلي».