طالبان وايي د مورنیو ژبو د بډاینې لپاره ۱۱ زره جلده کتابونه چاپ شوي

د فبرورۍ ۲۱مه، چې د کب له دویمې نېټې سره برابره ده، د «مورنۍ ژبې نړیواله ورځ» بلل کېږي. یونسکو دا ورځ په ۱۹۹۹م کال کې په رسمي ډول ونوموله او له هغه وخت راهیسې هر کال په بېلابېلو هېوادونو کې نمانځل کېږي.

یونسکو په خپله خپره کړې اعلامیه کې ټینګار کړی، چې کلتوري او ژبنۍ تنوع د دوامدارو ټولنو د جوړېدو لپاره مهمه ده. دغه سازمان وایي، د خپلو موخو په چوکاټ کې هڅه کوي هغه ژبې او کلتورونه وساتي، چې د زغم، درناوي او متقابل تفاهم فضا پیاوړې کوي.

په افغانستان کې له ۳۰څخه ډېرې بومي او اصلي ژبې شتون لري، خو یونسکو له دې وړاندې خبرداری ورکړی و، چې د دې هېواد ګڼې ژبې د ورکېدو له ګواښ سره مخ دي. د دې سازمان د معلوماتو له مخې، لږ تر لږه ۲۳ژبې په افغانستان کې د له منځه تلو له ګواښ سره مخ دي، او شاوخوا ۱۲ژبې یوازې په همدې هېواد پورې ځانګړې دي.

بل خوا طالبانو وایي، چې پښتو او دري د افغانستان رسمي ژبې دي، خو په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې دغه ډله د هېواد د نورو ژبو پر وړاندې د تبعیضي سیاستونو په عملي کولو هم تورنه شوې ده.

د دغه کمېسیون د راپور له مخې؛ دغه کډوال د ننګرهار تورخم، د کندهار سپین بولدک، د هرات اسلام‌کلا او د نیمروز د ورېښمو پله له لارې ستانه شوي دي.

راپور زیاتوي، له یادو کورنیو څخه ۸۵۳ کورنۍ چې شمیر یې ۴۵۶۷تنه و، د تورخم له لارې، ۱۲۴کورنۍ چې ۷۰۸تنه و، د سپین بولدک له لارې،۱۰۹ کورنۍ چې ۴۵۹تنه و، د ورېښمو پله له لارې، او ۱۷کورنۍ چې ۶۵تنه و، د اسلام‌کلا له لارېافغانستان ته ستنې شوې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې په دې وروستیو کې له پاکستان او ایران نه د افغان کډوالو د جبري ستنولو لړۍ پراخه شوې. بلخوا په جلاوطنۍ کې د کډوالو د بشري حقونو د مدافعانو نړۍوال فدراسیون شهباز شریف ته په یوه لېږلي لیک کې له اسلام‌اباد نه غوښتنه کړې، چې د روژې او اختر په ورځو کې دې د افغان کډوالو د ستنولو لړۍ وځنډوي.

ورته مهال د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ خبر ورکړی، چې د روان زېږدیز کال له پیل راهیسې تر دې دمه له پاکستان او ایران نه ۱۵۰زره کډوال افغانستان ته ستانه شوي. دغه ادارې په افغانستان کې بشري وضعیت د اندېښنې وړ ګڼلی.

بېنټ دغه څرګندونې په خپل ایکس پوسټ کې د ملګرو ملتونو د ځانګړو کارپوهانو د هغې اعلامیې په تړاو کړي، چې پکې په ایران کې د سراسري اعتراضونو پر مهال د تاوتریخوالي د کچې په اړه د شفافیت او حساب ورکونې غوښتنه شوې ده.

بېنټ ټینګار کړی چې د ایران په اعتراضونو کې د نیول شویو او وژل شویو کسانو زیاتره عادي وګړي دي، چې پکې د ماشومانو ترڅنګ د افغانستان بېلابېلو قومونو وګړي هم شامل دي. د نوموړي په وینا، د دې کسانو قومونه او مذهبي پس منظرونه بېلابېل دي.

نوموړي ویلي، اوس مهال شاوخوا ۵ میلیونه افغانان په ایران کې ژوند کوي.

د ملګرو ملتونو د بشري حقونو کارپوهانو په یوه تازه اعلامیه کې ویلي، د ایران رسمي شمېرې د واقعیت سره سمون نه خوري او د کورنیو اندېښنې زیاتوي، ځکه کورنۍ تر اوسه پورې نه شي کولی خپل خپلوان ومومي.

بېنټ ټینګار کړی چې نیول شوي او وژل شوي کسان د افغانستان د ټولو ولایتونو دي او د ټولنې له بېلابېلو قومونو او مذهبونو سره تړاو لري، چې د بشري حقونو د وضعیت په اړه جدي اندېښنې راپاروي.

طالبانو واک ته له بېرته رسېدو وروسته خپل ډېر تمرکز پر دیني مدرسو، جوماتونو او مذهبي بنسټونو کړی دی.

خو له دې سره هم‌مهاله، نړیوالو او د بشري حقونو یو شمېر بنسټونو د دیني مدرسو د پراختیا په اړه اندېښنه ښودلې ده. د هغوی په باور، د دغو مدرسو بې‌کچې پراختیا کولای شي افراطیت ته زمینه برابره کړي.

دا په داسې حال کې ده چې څه موده وړاندې د طالبانو ویاند، ذبیح‌الله مجاهد، ویلي وو چې د پوهنې وزارت تر چتر لاندې دا مهال په افغانستان کې له ۲۰ زرو ډېرې دیني مدرسې فعالې دي. د هغه په وینا، شاوخوا دوه نیم میلیونه زده‌کوونکي په دغو مدرسو کې دیني زده کړې کوي.

یونسف په ایکس لیکلي، په نوریستان ولایت کې ژمي د ښکلا له پلوه بې‌ساری دي، خو د ډېرو کورنیو لپاره ژوند د ژغورنې په مبارزه بدل شوی دی.

د ملګرو ملتونو دغه اداره وايي: «موږ غواړو ټول ماشومان دلته دومره قوي شي چې د دې سخت ژمي له ستونزو سر پورته کړي. د دې لپاره یونسف نوره نړیواله مرسته غواړي.»

اداره زیاتوي چې په لرې پرتو سیمو کې ماشومان او کورنۍ د ژمي سختیو او سختې لوږې سره مخ دي او ډېر ماشومان د شدید کم‌خوراکۍ له ګواښ سره مخامخ دي.

د ایکس په دغه پوسټ کې راغلي چې، یونسف هڅه کوي چې د دغو ماشومانو د روغتیا او ژوند ژغورنې لپاره عاجلې مرستې برابرې کړي، خو د دې لپاره نړیوال ملاتړ ته اړتیا لري.