یونسف: د افغانستان په لرې پرتو سیمو کې ماشومان له سخت ژمي او خوارځواکۍ سره مخ دي

دغه ادارې په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، ټول توکي د هراړخیزې څېړنې او د کیفیت د دقیق کنټرول له لارې معاینه شوي وو. چارواکي ټینګار کوي چې په ټولو بندرونو کې د ودانیزو توکو د کیفیت څارنه په شفافه، منظمه او جدي توګه ترسره کېږي او د خلکو روغتیا ته زیان رسوونکي توکي به هېڅکله اجازه نه شي چې کورني بازار ته ورننوځي.

په خبرپاڼه کې، د طالبانو معیار او کیفیت ادارې ندي ویلي چې یاد ګاډر له کوم هېواد راوړل کیدل.

په خپرپاڼه کې، د معیار او کیفیت ادارې له سوداګرو او واردوونکو غوښتي چې کورني معیارونه په بشپړ ډول رعایت کړي او د سالم، باکیفیته او خوندي بازار په رامنځته کولو کې خپله ټولنیز او دیني مسوولیت ادا کړي.

د ملي موزیم د یوې برخې امر عین‌الدین صداقت ویلي، چې د موزیم مسوولینو د تاریخي اثارو د پېژندنې، ثبت او ترمیم په برخه کې د پام وړ فعالیتونه ترسره کړي او همدا راز یې شمېر ولایتونو کې د تاریخي اثارو نندارتونونه جوړ کړي دي.

صداقت زیاته کړې چې هڅه کوي په هغو ولایتونو کې هم موزیمونه جوړ کړي چې تر اوسه موزیم نه لري.

طالبانو تر دې وړاندې ویلي وو چې د ۱۴۰۴ لمریز کال له پیل راهیسې تر اوسه څه باندې ۱۳ زره تاریخي اثار له بېلابېلو سرچینو څخه د افغانستان ملي موزیم ته لېږدول شوي دي.

د افغانستان د قومونو او قبایلو چارو وزارت پخوانی سرپرست وزیر عبدالغفور لېوال وایي، ماشومان په مورنۍ ژبه د زده‌کړو حق لري او که له دې حق څخه محروم وي؛ نو دا له ښوونځي څخه د شړلو په معنا ده. همدا راز د پښتو ژبې یو شمېر پالونکي نیوکه کوي، چې په پښتونخوا کې د پاکستاني حکومت له لوري په قصدي توګه تعلیمي ادارو کې د پښتو ژبې مخه نیول شوې او دې ژبې ته په ښوونځیو او پوهنځیو کې هېڅ راز ونډه نه‌ده ورکړل شوې.

نیوکې کېږي، چې پښتونخوا کې له همدې کبله میلیونونه پښتانه ماشومان او ځوانان پر خپله مورنۍ ژبه له زده‌کړو محروم کړای شوي دي.

د کابل پوهنتون د ژبو او ادبیاتو پوهنځي د پښتو څانګې پخوانی استاد ډاکټر محبوب شاه محبوب د دې ورځې په مناسبت وایي، چې په تېرو شلو کلونو کې د پښتو ژبې د بډاینې لپاره د افغانستان دننه خورا ډېر زیات کار شوی وو او د ظرفیتونو تر څنګ د ژبې بډاینې لپاره زرګونه ټوکه کتابونه ولیکل شول. هغه وویل: «هم د کمیت او هم د کیفیت له اړخه په تېرو شلو کلونو کې د پښتو ژبې لپاره ډېر کار شوی دی».

د نوموړي په خبره، د پښتنو په ټولو سیمو کې نږدې ۶۰سلنه وګړي لا هم په خپله مورنۍ ژبه له زده‌کړو محروم دي.

فرانسه کې د‌ پوهنتون یوه استاده بیا وایي، د ټولنیز رسنیو په دودېدو او رامنځته کېدو سره هم پښتو ژبې ډېره وده کړې او خلک یې هڅولي چې په پښتو ژبې لیک و لوست وکړي.

یونېسکو بیا ویلي، چې په نړۍ کې ۴۰سلنه ماشومان په مورنۍ ژبو له زده‌کړو محروم دي.

د یادونې وړ ده، چې یونېسکو په ۱۹۹۹ کال کې له ژبو او کلتوري هویت څخه د ملاتړ په موخه د فبرورۍ ۲۱مه د مورنۍ ژبې د ورځې په توګه ونوموله.

دا څېړنه نږدې اته اوونۍ روانه وه او پايلې يې د امريکا د زړه ټولنې په علمي مجله کې خپرې شوې دي. په دې څېړنه کې لږ تر لږه د ۳۹ ګډونوالو معلومات وڅېړل شول چې عمرونه يې د ۳۶ او ۷۵ کلونو ترمنځ وو او زيات وزن یې درلود.

هغو کسانو چې لږ تر لږه درې ساعته مخکې له خوبه خوړل بند کړي وو، د هغو کسانو پرتله چې خپل عادي خوړنيز عادتونه يې دوامداره ساتلي وو، د پام وړ ښه‌والی وليد. په دې ښه‌والي کې د وينې فشار ۳.۵ سلنه راکمول او د زړه درزا ۵ سلنه کمېدل شامل وو. همدارنګه، د خوب پر مهال د دغو کچو طبيعي ټيټوالی هم وليدل شو، چې څېړونکو هغه د زړه او رګونو د روغتيا مهمه نښه وبلله.

د دغو کسانو د وينې د شکر کچه هم د ورځې په اوږدو کې په ښه حالت کې وه.

د نورس وېسټرن پوهنتون د فېنبرګ د طب پوهنځي د عصبي ناروغيو مرستيالې استادې ډاکټرې ډانيلا ګريمالدي ویلي: «د خوړو د وختونو سمون د بدن له طبيعي ويښتيا او خوب له بهير سره کولای شي د زړه، مېټابوليزم او خوب ترمنځ همغږي ښه کړي. دا ټول يو ځای د زړه او رګونو د روغتيا د ساتنې لپاره کار کوي».

هغې زياته کړه، چې څېړونکي د دغو منظم ښه‌والي پايلو په ليدلو «رښتيا هم ډېر خوښ او حيران» شول.

ګريمالدي فاکس نيوز ته وويل: «دا ډېره په زړه پورې وه، چې يو نسبتاً ساده بدلون، يعنې د خوړو د وخت بدلول، کولای شي په يوه وخت کې د شپې د خپلواکه عصبي سيسټم توازن، د وينې د فشار راکمول، د زړه د درزا سمون او د سهار د ګلوکوز مېټابوليزم ښه‌والی، پرته له دې چې کالوري محدوده شي يا وزن کم شي، رامنځته کړي».

هغې ټينګار وکړ، چې له خوبه مخکې درې ساعته موده «ډېره حياتي» ده، ځکه په همدې وخت کې د مېلاټونين هورمون زياتېږي او بدن د خوب پر لور روانېږي. په دې پړاو کې خواړه خوړل کولای شي د مېټابوليزم بهير ګډوډ کړي.

ډاکټره وينډي ټروکسل، چې د خوب د ناروغيو متخصصه ده، وويل: «د دې تګلارې د پلي کېدو لوړه کچه ښيي چې دا لاره په ورځني ژوند کې عملي او دوامداره کېدای شي او د زړه او مېټابوليزم پر روغتيا د اندازه کېدونکي ښه‌والي اغېز لري».

هغې زياته کړه، چې د امريکا د زړه ټولنې د څېړنې په اساس اوس سالم خوب د زړه د روغتيا لپاره د «ژوند اته بنسټيزو اصلونو» له ډلې يو اصل بلل کېږي.

نورس وېسټرن پوهنتون راپور ورکړی، چې د ۲۰۱۷ او ۲۰۱۸ کلونو تر منځ په متحده ايالاتو کې يوازې ۶.۸ سلنه لويان د زړه او مېټابوليزم له پلوه په ښه او مطلوب حالت کې وو. دا ډول روغتيايي ستونزې کولای شي د مزمنو ناروغيو لامل شي، لکه د شکر دویم ډول، د زړه او رګونو ناروغۍ او د ځيګر د غوړوالي ناروغي.

د امريکا د ناروغيو د کنټرول او مخنيوي مرکز د څرګندونو له‌مخې، د زړه ناروغي لا هم په ټوله نړۍ کې د مړينې لومړی لامل ګڼل کېږي.

د پاکستان جیونیوز د جمعې په ورځ (د کب لومړۍ) راپور ورکړی، چې د یاد هېواد په پلازمېنه اسلام‌اباد او پنځو ولسوالیو کې له ۱۰۰ څخه ډېر هغه افغانان او مشکوک کسان نیول شوي چې په غیرقانوني ډول یې په یاد هېواد کې ژوند کاوه.

د راپور له‌مخې، پاکستان د غیرقانوني مېشت افغان کډوالو د نیولو عملیاتو لپاره د پولیسو، رینجر، تروریزم ضد او استخباراتو ګډه ۲۰۰۰ کسیزه قطعه جوړه کړې او د غیرقانوني افغان کډوالو د لټون عملیاتو په لومړۍ ورځ یې ۴۴۹ جوماتونو، هټیو، کورونو او د اوسېدو په نورو ځایونونه کې لټون ترسره کړی دی.

یادې قطعي د خپلو عملیاتو په لومړۍ ورځ، له ۱۰۰ څخه ډېر غیرقانوني افغانان او مشکوک کسان نیولي دي.

مسوولو چارواکو ویلي، چې یاد عملیات یې د غیرقانوني افغانانو پر ضد پیل کړي، خو هغه کسان چې قانوني اسناد لري، د هغوی د اوسېدو لپاره هېڅ ستونزه نه‌شته.

په ورته مهال بیا په پاکستان کې مېشت ګڼ افغانان د پاکستان له حکومت څخه د ویزو د پروسس په برخه کې د اسانتیاوو او د ویزو د تمدید غوښتنه کوي او وايي، که پاکستان د ویزو بند شوی تمدید پیل کړي، ټول غیر قانوني افغانان به په یاد هېواد کې د اوسېدو لپاره خپل اړین او قانوني اسناد بشپړ کړي.

د یادونې وړ ده، چې د پاکستان حکومت له څو میاشتو راهیسې په دغه هېواد کې د افغانانو د ویزو د تمدید بهیر په ټپه درولی دی.