د برېتانیا پخوانی لومړی وزیر: افغانستان کې د لوېدیځ ماتې پوتین د اوکراین پروړاندې زړور کړ

د هند مشهور شاعر او لیکوال جاوېد اختر د طالبانو نوې اصول‌نامې ته په غبرګون د هند پر دیني او مذهبي مشرانو غږ کړی، چې د افغان طالبانو نوي قوانان باید د سیاسي محصلحتونو په پام کې نیولو پرته وغندي.

نوموړي پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي: «طالبانو په خپل نوي قانون کې د ښځو وهل په داسې شرط قانوني کړي چې هډوکي یې باید مات نه‌شي. د طالبانو په حکم که یوه ښځه د مېره له اجازې پرته د پلار کورته لاړه شي، په درې میاشتیني بند محکومېږي».

نوموړړي ویلي، چې د هند دیني او مذهبي مشران باید طالبانو ته هېڅ ډول اعتبار او درناوی ورنه‌کړي.

نوموړي همداراز زیاته کړې، چې د طالبانو یادې کړنې د اسلام په نوم ترسره کېږي او عالمان باید په دې اړه چوپ پاتې نه‌شي.

جاوېد اختر طالبان «ظالمان» بللي او د هغوی پر وړاندې یې د نړۍوالو پر جدي دریځ ټینګار کړی دی.

دا په داسې حال کې ده، چې څه موده وړاندې د طالبانو د مشر هبت‌الله اخوندزاده له‌خوا یوه ۹۰ مخیزه جزايي اصول‌نامه توشیح شوه. په دغه اصول‌نامه کې داسې زاړه حکمونه شامل دي چې د جرم سزا د مجرم د "ازاد" یا "مريي" (غلام) توب پر بنسټ ټاکي.

جاوېد اختر پر داسې مهال له هندي عالمانو څخه د طالبانو د نویو قوانینو د غندلو غوښتنه کړې، چې څه موده وړاندې د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي هند ته په خپل سفر کې د یاد هېواد د ستر دیوبند له دیني مدرسې څخه لیدنه وکړه او ګڼو هندي دیني عالمانو د یاد طالب وزیر تود هرکلی وکړ.

د پاکستان د اطلاعاتو وزارت د شنبې په شپه ناوخته د یوې اعلامیه په خپرولو سره په افغانستان کې د هوايي بریدونو ترسره کول تایید کړل.

په خبرپاڼه کې راغلي، چې د یاد هېواد هوايي ځواکونو د کره استخباراتي معلوماتو پر بنسټ ډیورنډ کرښې ته څېرمه د «ترهګرو» پر ۷ پټنځایونو باندې هوايي بمبارۍ کړې دي.

پاکستان ویلي، چې یاد بریدونه یې د ټي‌ټي‌پي او داعش پر پټنځاینو کړې دي.

پاکستان ویلي، یاد بریدونه یې د هغو شواهدو پر بنسټ کړي چې ښیي په اسلام‌اباد، باجوړ او بنو کې د وروستیو بریدونو طراحان او ریښې په افغانستان کې وې.

په اعلامیه کې راغلي: «پاکستان په یو غچ اخیستونکي ځواب کې د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ د پاکستاني طالبانو او داعش پر اوو ترهګریزو کمپونو او پټنځایونو چې د پاکستان او افغانستان په سرحدي سیمو کې موقعیت لري، دقیق او هدفمند بریدونه کړي دي».

د پاکستان د اطلاعاتو وزارت له‌خوا په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې د خپلو وګړو خوندیتوب او امنیت ورته لومړیتوب لري او یاد بریدونه یې د غچ اخېستو په موخه کړې دي.

پاکستان ویلي، چې په افغانستان کې د «ترهګرو» د شتون او د افغانستان له خاورې څخه پر پاکستان د بریدونو د مخنیوي په موخه یې په ځلونو له افغان طالبانو څخه غوښتنې کړې، خو طالبان د یادو ډلو په محار کې پاتې راغلي دي.

پاکستان یوځل په ټینګار سره له افغان طالبانو غوښتنه کړې، چې د پاکستان پر ضد ډلو ته دې د افغانستان د خاورې استفاده کولو اجازه نه ورکوي.

طالبانو تر اوسه د پاکستان د هوايي بریدونو په تړاو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

د دغې ادارې ویاند د شنبې په ورځ (د کب ۲مه) ویلي، په تېره سلواغې میاشت کې یې د خلکو له لوري د معلوماتو له ورکړې وروسته ۶۹۰ ماینونه او ناچاودي توکي هم کشف او له‌منځه وړي دي.

د نوموړي په وینا، په دې موده کې څه باندې ۱۳۴ زره کسانو ته د ماینونو او ناچاودو توکو په تړاو معلومات ورکړل شوي او همداراز د ماینونو او ناچاودو توکو پيغام لرونکي څه باندې ۱۱۲ زره قرطاسیې هم وېشلې دي.

د ځايي خلکو په وینا، په هېواد کې د ماینونو پر تله د طالبانو په لاس جوړ شوي بوشکه‌يي ماینونه ډېر دي. طالبانو له ۲۰۰۱ تر ۲۰۲۱ کال پورې د جمهوري نظام او بهرنیو ځواکونو پر وړاندې په لاس له جوړو شویو بوشکه‌يي ماینونو ډېره استفاده کوله او اوس د ماین پاکۍ موسسې تر ډېره د دغو بوشکه‌يي (زېړو بوشکو) ماینونو پر موندلو او شنډولو بوخت دي.

د ناچاودو ماینونو پېښې نږدې د افغانستان په ټولو ولایتونو کې ثبت شوې دي، خو د افغانستان انټرنشنل د پلټنو له‌مخې، تر ټولو ډېرې پېښې په هغو ولایتونو کې دي چې د طالبانو د جګړو اصلي مرکزونه پاتې شوې دي. پکتیا، ننګرهار، کونړ، لغمان، سمنګان، میدان وردګ، غزني، هلمند، کندهار، ارزګان، زابل، فراه، فاریاب، کندز، بدخشان او بادغیس په دې وروستیو کې د ناچاودو مرمیو تر ټولو ډېرې پېښې لري.

دا هغه سیمې دي چې یا په‌کې له پخوانیو جګړو کارېدلې مرمۍ پاتې دي یا د طالبانو د جګړې سیمې وې او یا هم غرني او لرې پراته کلي لري، چې د ماین پاکانو لاسرسی ورته سخت دی.

د افغانستان انټرنشنل-پښتو د څېړنو او پلټنو له‌مخې، د ماین چاودنو او ناچاودو مرمیو د چاودېدو د قربانیانو تر ټولو ستره برخه ماشومان په ځانګړې توګه هلکان جوړوي.

د ډېرو ماشومانو عمرونه د شپږو او څوارلسو کلونو ترمنځ دي. هغوی یا له ناچاودو مرمیو سره د لوبو پر مهال یا د څارويو څرولو، کباړ ټولولو، بوټو راټولولو او یا هم کور ته د مهماتو د انتقال پر وخت د چاودنو ښکار شوي دي.

سرچینو ویلي، چې د پاکستان هوايي ځواکونو د شنبې په شپه د افغانستان په ختیځ کې د پکتیکا په برمل او ارګون ولسوالیو کې بریدونه وکړل او له یادو بریدونو وروسته د پاکستان هوايي ځواکونو د ننګرهار د خوګياڼو ولسوالۍ د کوز بیار، مارکو شاوخوا سیمو تر څنګ د بهسودو ولسوالۍ په ګردي کڅ سیمه کې هم هوايي بریدونه کړې دي.

سرچینو ویلي، چې پاکستاني ځواکونو تر ډېره په یادو بریدونو کې دیني مدرسي او د طالبانو نظامي پوستې په نښه کړې دي.

طالبانو تر اوسه د پاکستان د یادو هوايي بریدونو په تړاو کوم غبرګون نه دی ښودلی.

په یادو بریدونو کې د مرګ‌ژوبله اړه هم تر اوسه له رسنیو سره کوم معلومات نه دي شریک شوي.

دا په داسې حال کې ده، چې د خېبرپښتونخوا په بنو کې د پاکستان د دوو امنیتي سرتېرو له وژل کېدو وروسته، د پاکستان پوځ په یوه اعلایمه کې ویلي چې د خپلو هغو دوو امنیتي سرتېرو د وژل کېدو غچ به واخلي، چې نن د شنبې په ورځ په بنو کې د وسله‌والو په یوه برید کې وژل شوي دي.

د پوځ د عامه اړیکو ځانګې په خپره شوې اعلامیه کې راغلي، چې دا برید «د افغانستان له خاورې څخه په ګته اخیستنې» ترسره شوی او ټینګار یې کړی، چې پاکستان به په دې اړه هېڅ ډول زغم ونه ښيي او د پېښې له عاملانو به «هر چېرې چې وي» غچ واخلي.

سرچینو افغاستان انټرنشنل ـ پښتو ته ویلي، چې د شنبې په ورځ ناوخته د خېبرپښتونخوا په تیرا دره کې له نامعلوم لوري څخه د هاوان څو مرمۍ د ملکي کسانو پر کورونو او د خلکو په ګڼه ګوڼه کې لګېدلي دي، چې له امله یې ۱۲ کسانو ته مرګ‌ژوبله اوښتې ده.

سرچینو ویلي، چې د هاوان یوه مرمۍ پر یوه موټر لګېدلې چې له امله یې پنځه کسان مړه شوي او ۷ تنه نور ټپیان شوي دي.

د دغې پېښې په غبرګون کې د سیمې اوسېدونکو پراخ لاریون پیل کړی او د هاوان مرمۍ د لګېدو له امله د یوه وژل شوي کس مړی یې د اعتراض په توګه په باړه بازار کې پر سړک اېښی دی.

لاریون کووونکي وايي، حکومت دې په خېبرپښتونخوا کې د ثبات او خلکو ساتنې په برخه کې خپل مسوولیت په سمه توګه ترسره کړي او په یاده سیمه کې دې د ملکي بې‌ګناه کسانو د وژلو مخه ونیسي.

د خېبرپښتونخوا حکومت تر اوسه د یادې پیښې په تړاو په رسمي ډول څه نه دي ویلي.