د پاکستان د ولسمشر ویاند: کابل د طالبانو له واکمنۍ وړاندې د کلتور او موسیقۍ مرکز و
د پاکستان د ولسمشر ویاند، مرتضی سولنګي ویلي، چې یو وخت د کابل ښار د کلتور او موسیقۍ مهم مرکز و او دغه ښار هنرمندانو ته یو ځانګړی ارزښت درلود.
سولنګي دا څرګندونې وروسته له هغه وکړې، چې د پاکستان د مشهور غزلویونکي مهدی حسن د یوه پخواني کنسرت یوه برخه یې خپره کړه. هغه پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي، چې کابل پخوا د هنر او کلتور یو مهم مرکز و، خو د مجاهدینو او طالبانو له واکمنېدو وروسته دا وضعیت بدل شو.
مهدی حسن، چې د «غزل پاچا» په نوم هم پېژندل کېږي، د پاکستان له نامتو سندرغاړو څخه و او د خپل هېواد ترڅنګ یې په هند او افغانستان کې هم ډېر شهرت درلود. نوموړي په ۱۹۶۰م کال کې د افغانستان د پخواني پاچا محمد ظاهر شاه د واکمنۍ پر مهال، په کابل کې کنسرت ترسره کړی و.
د هغه مهال کابل د سیمې د مشهورو هنرمندانو د راټولېدو مهم مرکز بلل کېده، او ګڼو هندي او پاکستاني هنرمندانو پکې هنري پروګرامونه وړاندې کول. مهدی حسن په فارسي ژبه هم سندرې ویلې دي، چې له دې ډلې یې «دیشب که تو از مهر به بام آمده بودی» سندره په کابل کې اجرا شوې وه.
د پاکستان د ولسمشر ویاند زیاته کړې، چې دا کنسرتونه د هغه وخت اړوند دي، چې د هغه په وینا، افغانستان لا د جګړو او سیاسي بدلونونو له اغېزو لرې و.
بل لور ته، طالبان موسیقي حرامه ګڼي او په رسنیو او عامه ځایونو کې یې د موسیقۍ خپرول منع کړي دي. د راپورونو له مخې، د طالبانو د واکمنۍ په وروستیو کلونو کې د موسیقۍ زرګونه الات له منځه وړل شوي او د موسیقۍ فعالیتونه سخت محدود شوي دي.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.
