د افغانستان انټرنشنل - پښتو مشر ایډیټر
د ۲۰۲۱ کال په اګست کې پر کابل د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د افغانستان او پاکستان ترمنځ سیاسي او امنیتي اړیکوپام وړ بدلون موندلی او پر ډېورنډ کرښه د نظامي ترینګلتیاوو کچه لوړه شوې ده.
د شته شمېرو له مخې، په دې موده کې د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ لږ تر لږه اته ځله مستقیمې نښتې او هوايي بریدونه ثبت شوي دي. د دغو پېښو ټولیز انساني لګښت دروند و. په مجموع کې د افغانستان اړخ ته۱۴۲ ملکي وګړي وژل شوي او تر ۵۰۰ پورې نور ټپیان شوي دي.
په ورته وخت کې، د ۲۰۲۵ کال شمېرې ښيي چې په پاکستان کې هم له وسلهوالو شخړو سره تړلې مرګ ژوبله ۷۳ سلنه لوړه شوې ده، چې د بېثباتۍ او د تاوتریخوالي د تصاعد ښکارندويي کوي. په یاده موده کې ۲۱۱۵ وسلهوال، ۶۶۴ امنیتي سرتېري او ۵۸۰ ملکي وګړي وژل شوي دي.
د همدې امنیتي کړکېچ په پایله کې، د طالبانو او پاکستان ترمنځ د ډېورنډ پر کرښه درې ځله اوږدمهالې او نسبتا پراخې نښتې شوې دي، چې څو ورځې یې دوام کړی او درنې وسلې پکې کارول شوې دي. سربېره پر دې، څلور ځله یوازې متقابلې ډزې شوې دي، چې که څه هم لنډمهالې وې، خو د سرحدي مدیریت د میکانېزمونو د نشتوالي او د باور د کچې د ټیټوالي له امله یې دوام کړی دی.
په تېرو څه باندې څلورو کلونو کې د کابل او اسلاماباد ترمنځ امنیتي اړیکې څو ځله له کړکېچ سره مخ شوې دي.
د دواړو خواوو د اړیکو د ترینګلتیا یو مهم لامل ټي ټي پي او نور پاکستاني وسله وال ګڼل کیږي، چې له ۲۰۲۱ کال وروسته یې په خیبر پښتونخوا ایالت کې د پاکستان پر امنیتي ځواکونو بریدونه او چاودنې چټک کړي دي.
پاکستان د ټي ټي پي د بریدونو په غبرګون کې څو ځله د افغانستان پر ختیزو او سوېل ختیزو ولایتونو هوايي بریدونه کړي، چې د ملکي وګړو د مرګ ژوبلې راپورونه ورسره مل وو.
اسلاماباد ټینګار کوي چې هدف یې د تحریک طالبان پاکستان وسلهوال دي، چې له دې سیمو نه په پاکستان کې بریدونه کوي، خو د طالبانو اداره دا بریدونه د افغانستان د حریم او حاکمیت سرغړونه بولي او وايي، چې ټي ټي پي د پاکستان کورنۍ مساله ده.
پاکستان په یو شمېر هوايي بریدونو کې د ټي ټي پي د وسله والو او قوماندانانو د وژل کېدو ادعاوې هم کړې دي، خو طالبانو دغه ادعاوې رد کړې دي.
د بریدونو لړۍ
د ۲۰۲۲ کال د اپرېل په ۱۶مه، د خوست سپېره او د کونړ شلټن سیمې د شپې ناوخته د هوايي بریدونو هدف وګرځېدې.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې اعلان وکړ، چې د پاکستان هوايي ځواک په خوست کې د څلورو کلیو استوګنیزې سیمې په نښه کړې، چې لږ تر لږه ۴۱ ملکي وګړي پکې ووژل شول او ۲۲ نور ټپیان شول. وژل شوي او ټپیان شوي کسان ډېری وزیرستاني کډوال ګڼل کېدل. په کونړ ولایت کې هم د بریدونو له امله ۶ ملکي وګړي ووژل شول. په همدې حال کې، د کونړ څو ولسوالۍ له دې وړاندې د درنو توپچي بریدونو لاندې وې چې درې ورځې یې دوام کړی و.
دا هوايي بریدونه وروسته له هغه و شول چې د پاکستان صدراعظم شهباز شریف خبرداری ورکړ چې په شمالي وزیرستان کې د کمین په برید کې د اوو سرتېرو له وژل کېدو وروسته به غچ اخیستل کېږي.
د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت له طالبانو وغوښتل چې د هغو وسلهوالو پر وړاندې «جدي اقدامات» وکړي چې د افغانستان له خاورې څخه پر پاکستان بریدونه کوي، او ادعا یې وکړه چې «ترهګر له افغان خاورې په ازاد ډول د پاکستان دننه فعالیتونه کوي.»
په ۲۰۲۴ کال کې د «طالب لیکس» په نامه هېکرانو د یورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستانې نظامیانو د بریدونو د جزئياتو یو مکتوب خپور کړ. د مکتوب له مخې، د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې پاکستان د افغانستان په ۶ ولایتونو کې د بې پيلوټه الوتکو ۱۶ ګزمې او له ډيورنډ کرښې دې خوا په څلور ولایتونو کې ۱۴ توغنديز بریدونه کړي.
دغه ۶۴۲ ګڼه مکتوب د طالبانو امنیتی همکاريو او سرحدي چارو ادارې په پاکستان کې د طالبانو سفارت ته لېږلی او له هغوی یې غوښتي وو، چې د کوربه هېواد اړوند وزارت ته يې وليږي.
په مکتوب کې د ۲۰۲۴ کال د ډسمبر مياشتې له ۲۵مې څخه بیا د ۲۰۲۵ کال د جنوري تر ۳ مې پورې د پاکستاني ځواکونو د بې پيلوټه الوتکو او د ډیورنډ کرښې څخه پر افغان خاوره د وسله والو بريدونو مکمل جزئيات او د سیمو (کوردینات) لیکل شوي وو.
په مکتوب کې په ډاګه شوې وه، چې په همدې جريان کې د پاکستان نظامي ځواکونو په پکتیا، پکتیکا، خوست، غزني، کندهار او هلمند ولایتونو کې د بې پيلوټه او جټ الوتکو ۱۶ هوايي ګزمې کړې دي. طالبانو په خپل دې ۶ مخیز مکتوب کې په بشپړو جزئياتو سره ليکلي، چې د پاکستان پوځيانو له ډيورنډ کرښې دې خوا د پکتیا، پکتیکا، خوست او کونړ بيلابيلو سيمو ته توغندي توغولي او د طالبانو پر تاسیساتو يې هم وسله وال بريدونه کړي دي.
دغه مکتوب افغانستان انټرنشنل خپور کړی و، خو پاکستاني چارواکو د طالبانو ددغو ادعاوو په اړه غبرګون ونه ښود.
د ۲۰۲۴ کال د مارچ په ۱۸مه د پاکستان هوايي بریدونو په خوست ولایت (د سپېره ولسوالۍ، افغان دوبۍ سیمه) کې ملکي وګړو ته مرګ ژوبله واړوله، چې له امله یې یو بالغ نارینه ملکي وګړی ووژل شو او دوه نور ټپیان شول.
همداراز په پکتیکا ولایت (د برمل ولسوالۍ، لمن سیمه) کې اووه ملکي وګړي ووژل شول چې دوه ښځې، درې نجونې او دوه هلکان پکې شامل وو.په همدې ورځ وروسته، د پکتیا ولایت (د ډنډې پټان ولسوالۍ په خرلاڅي سیمه) کې د طالبانو د سرحدي ځواکونو او د پاکستاني ځواکونو ترمنځ وسلهوالې نښتې وشوې چې له امله یې څلور افغان ملکي وګړي (درې ماشومان او یو بالغ نارینه) ووژل شول او اووه نور افغان ملکي وګړي (دوه ماشومان، څلور بالغې ښځې او یو بالغ نارینه) ټپیان شول.
د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد دغه پېښې په کلکه وغندلې، خو د پاکستان د بهرنیو چارو وزارت د مارچ د ۱۸مې د پېښو په اړه ملګرو ملتونو ته وویل چې دوی دا تورونه ردوي، چې ګواکې د پاکستان پوځ په افغانستان کې ملکي وګړي په نښه کړي دي.
یاد وزارت وویل، چې«پر پاکستاني ملکي وګړو او وسلهوالو ځواکونو د بریدونو پلان جوړېده او داسې ښکاري هغه کسان چې د مارچ پر۱۸مه له منځه وړل شوي، د ملکي وګړو په توګه شمېرل کېږي».
۲۰۲۵ کال د طالبانو او پاکستاني ځواکونو ترمنځ په مختلفو سیمو کې ډزې تبادله شوې.
د ملګرو ملتونو د افغانستان مرستندویه ماموریت (یوناما) د ۲۰۲۵ کال د اکتوبر له لومړۍ تر ډسمبر ۳۱مې پورې په خپل رپوټ کې وویل، چې د پاکستاني ځواکونو او د طالبانو د سرحدي ځواکونو ترمنځ په نښتو او بریدونو کې لږ تر لږه ۷۰ ملکي وګړي وژل شوي او ۴۷۸ نور ټپیان شوي دي.
یوناما وویل، یوازې د اکتوبر له ۱۰مې تر ۱۷مې پورې د ترینګلتیاوو د چټک زیاتوالي په ترڅ کې تر ۵۰۰ ډېرې ملکي مرګ ژوبلې ثبت شوې چې ۴۷ تنه پکې وژل شوي او ۴۵۶ نور ټپیان شوي دي.
د اکتوبر په ۱۱مه ماښام د پکتیا او کونړ ولایتونو په بېلابېلو سرحدي سیمو کې درنې نښتې پیل شوې چې تر بل سهاره یې دوام وکړ. په پکتیا، ډنډ پټان ولسوالۍ، نري کنډو سیمه کې د هاوان مرمیو له امله ۶ ملکي وګړي (۴ سړي او ۲ ښځې) ټپیان شول. دغه راز د کونړ په ناړۍ ولسوالۍ کې لږ تر لږه ۱۱ ملکي وګړي، چې ښځې او ماشومان هم پکې شامل وو، ټپیان شول.
د اکتوبر پر ۱۲مه د هلمند په دېشو ولسوالۍ کې د هاوان مرمۍ له امله یو ملکي کس ووژل شو او یو بل ټپي شو.
د یوناما د رپوټ له مخې، د اکتوبر ۱۵مه د ملکي مرګ ژوبلې له پلوه تر ټولو سخته ورځ وه.
په همدې ورځ ۴۵۷ ملکي کسانو ته مرګ ژوبله واوښته (۳۵ وژل شوي، ۴۲۲ ټپیان)، چې نږدې ۹۰ سلنه یې د کندهار سپین بولدک ولسوالۍ کې وو. دغه ملکي کسان د پاکستان په هوايي بریدونو او د هاوان مرمیو د توغولو په پایله کې ووژل شول او ټپيان شول. په یوه جلا هوايي برید کې د ماشومانو او ښځو په ګډون۷ تنه ووژل شول او ۳۰ نور ټپیان شول. د قربانیانو له ډلې ۲۷ تنه د یوې کورنۍ غړي وو.
د طالبانو په متقابلو بریدونو کې د ډیورنډ کرښې پورې غاړې ته هم ملکي کسان په نښه شول.
په همدې ورځ د کابل ښار څلورمې حوزې اړوند پروژه تایمني کې دوې چاودنې وشوې چې لږ تر لږه ۹ تنه پکې ووژل شول او ۳۷ نور ټپیان شول. د استوګنې کورونه او دوکانونه سخت زیانمن شول. طالبانو لومړی دا د ټانکر د چاودېدو پېښه وګڼله، خو وروسته یې ومنله، چې دا برید و. دا لومړی ځل و چې پاکستان پر پلازمېنې کابل برید وکړ او دلیل یې دا باله، چې د ټي ټي پي غړي یې په نښه کړي دي.
دغه راز په خوست کې د ډزو په تبادله کې یو خبریال ووژل شو او بل ټپي شو.په پکتیکا کې هم د هاوان مرمیو له امله ماشومان ټپیان شول.
که څه هم د اکتوبر ۱۵مې ماښام دواړو لوریو د اوربند اعلان وکړ، خو له اوربند وروسته هم مرګ ژوبلې دوام درلود.
د اکتوبر ۱۷مه په پکتیکا کې د هوايي برید له امله ۱۱ ملکي وګړي ووژل شول او ۱۴ نور ټپیان شول.
د نومبر په ۶مه په سپین بولدک کې ۵ ملکي وګړي ووژل شول او ۵ نور ټپیان شول. دغه راز د نومبر په ۲۴مه په خوست کې د هوايي برید له امله ۱۰ ملکي وګړي (۵ هلکان، ۴ نجونې او یوه ښځه) ووژل شول او ۳ نور ټپیان شول.په همدې شپه په پکتیکا او کونړ کې نور بریدونه وشول چې ماشومان او ښځې پکې ټپیان شول.
د ۲۰۲۵ کال د نومبر پر۲۵مه ، په خوست کې ۱۰ کسان ووژل شول او شپږ نور ټپیان شول. ځايي اوسېدونکو د ملګرو ملتونو د استازځي دفتر ته وویل چې کورونه او ملکي تاسیسات زیانمن شوي دي.
طالبانو ددغه برید مسوول د پاکستان پوځ وباله، خو د پاکستان د پوځ ویاند ډګر جنرال احمد شریف چوهدري په راولپنډۍ کې خبریالانو ته وویل چې د طالبانو د ادارې له لوري لګول شوي تورونه «بېاساسه» دي. چوهدري وویل: «هر کله چې پاکستان برید کوي، په ښکاره یې کوي»، او زیاته یې کړه چې د اسلاماباد «جګړه له ترهګرو سره ده، نه له افغانانو سره».
هغه ټینګار وکړ چې تر هغه به له کابل سره خبرې ونه شي څو طالبان د افغانستان له خاورې د فعالیت کوونکو وسلهوالو پر ضد «د تایید وړ» اقدام ونه کړي.
د ډسمبر په ۴مه په پکتیکا کې ۳ مزدوران ووژل شول او ۳ نور ټپیان شول. د ډسمبر په ۵مه په سپین بولدک کې ۵ ملکي وګړي ووژل شول او ۵ نور ټپیان شول. ۱۵ ورځې وروسته په کونړ کې یو ۱۵ کلن هلک د هاوان مرمۍ له امله ټپي شو او وروسته یې ساه ورکړه.
له اوربند وروسته د دواړو خواوو ترمنځ په قطر او ورپسې په ترکیه او سعودي عربستان کې خبرې اترې وشوې، خو دې خبرو اترو پایله نه درلوده، ځکه د ډیورنډ کرښې پورې غاړې ته پر پاکستاني ځواکونو بریدونو دوام وکړ او پاکستاني چارواکو ددې بریدونو سرچینه په افغانستان کې میشت پاکستان ضد وسله وال ګڼل.
طالبانو د روژې په پیل کې د سعودي عربستان یوه پلاوي ته درې پاکستاني سرتېري چې د اکتوبر پر ۱۲مه نیول شوي وو، وسپارل، خو پاکستان یوځل بیا د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ پر۲۲مه په ننګرهار او پکتیکا کې هوايي بریدونه وکړل، چې د راپورونو له مخې شاوخوا ۱۳ کسان پکې ووژل شول او تر شلو ډېر نور ټپیان شول. پاکستان یو ځل بیا وویل چې هدف یې د تحریک طالبان پاکستان وسلهوال وو، خو ځايي اوسېدونکو او د ملګرو ملتونو استازځي وویل چې په بریدونو کې۱۳ وژل شوي کسان ملکي وګړي دي.
دغه بریدونه په اسلام اباد کې پر یوه جومات او په بنو او باجوړ کې له بریدونو وروسته وشول.
پاکستاني چارواکو اعلان وکړ، چې د اسلام اباد ځانمرګي بریدګر افغانستان ته سفر کړی و او په نورو بریدونو کې افغان وګړي ښکیل وو.
د پاکستان کړکېچن امنیتي وضعیت
د پاکستان د شخړو او امنیت د مطالعاتو انسټیټیوټ په ۲۰۲۵ کال کې رپوټ ورکړ، چې له وسله والو شخړو سره تړلې مړینې ۷۳ سلنه زیاتې شوې. د رپوټ لهمخې، په دې موده کې ۲۱۱۵ وسلهوال، ۶۶۴ امنیتي سرتېري او ۵۸۰ ملکي وګړي وژل شوي دي.
په دې رپوټ کې ویل شوي، چې یاد کال له ۲۰۱۵ راهیسې د وسلهوالو لپاره تر ټولو خونړی او له ۲۰۱۱ کال راهیسې د امنیتي ځواکونو لپاره تر ټولو وژونکی او په وروستۍ لسیزه کې د ملکي تلفاتو له پلوه تر ټولو بد کال و. دغه انسټیټیوټ وویل، چې په یاده موده کې د دولتپلوه سولې د کمېټو ۲۸ غړي هم په بېلابېلو بریدونو کې وژل شوي دي. د دې ادارې د ۲۰۲۴ کال په رپوټ کې له ترهګرۍ سره تړلي ۱۹۵۰ مړینې ثبت شوې وې.
د پاکستان د شخړو او امنیت د مطالعاتو انسټیټیوټ د رپوټ له مخې، دغه هېواد په ۲۰۲۵ کال کې د تاوتریخوالي له "بېساري زیاتوالي" سره مخ و، هم د شدت او هم د پېښو له اړخه چې په وروستیو کلونو کې تر ټولو لوړې کچې ته رسېدلی دی.
په ۲۰۲۵ کال کې د پاکستان د امنیتي ځواکونو د تلفاتو شمېر هم د ۲۰۲۴ کال په پرتله ۲۶ سلنه زیات شوی و او د ملکي وګړو مرګژوبله هم د ۲۰۲۴ کال په پرتله ۲۴ سلنه لوړه شوې وه.
ډرون څرخکې د پاکستاني طالبانو په جګړه ییز تاکتیک کې نوی اړخ دی، چې په ۲۰۲۶ کال کې یې د استعمال کچه لوړه شوې ده.
افغانستان انټرنشنل د روان کال په لومړیو کې رپوټ ورکړی و، چې وسله وال جنګیالي د ډرون څرخکو په لټه کې دي او لومړنۍ ازموینې یې په لمن سرحدي سیمه کې ترسره کړې دي. ددغه رپوټ له خپرېدو وروسته د ډرون څرخکو د بریدونو پېښې ډېرې شوې، چې اوس د پاکستان د امنیتي ځواکونو، په ځانګړې توګه د پولیسو لپاره یوه ستره ننګونه ده.
پاکستاني ځواکونو هم په خپلو لیکو کې د ډرون څرخکو او جمر تجهیزاتو استعمال ډېر کړی او په دې وروستیو کې یې پولیس هم په دې تجهیزاتو سمبال کړي دي.
د کړکېچ د پراخېدو اندېښنې
د ۲۰۲۱ کال له اګست وروسته د یادو امنیتي پېښو په رڼا کې وضعیت د ټیټ شدت شخړې له پړاوه د محدودسرحدي تقابل پر لور د تدریجي خوځښت نښې ښيي. ثبت شوي هوايي بریدونه، متقابلې نښتې، د هاوان او درنو وسلو استعمال او دواړو خواوو ته د ملکي او نظامي مرګ ژوبلې لوړ ارقام ښيي چې له بریدونو او خبرو اترو سره سره تر اوسه د وضعیت په ښه والي کې هیڅ راز تغییر نه دی راغلی.
د ټي ټي پي مساله د دواړو لوریو ترمنځ لاهم د شخړې اوبېباورۍ اصلي محور دی.
اسلاماباد دا ګواښ د افغانستان له خاورې سره تړي، خو طالبان یې د پاکستان داخلي موضوع بولي. د همدې اختلاف له امله سیاسي ډیالوګ له بنبست سره مخ دی، اوربند دوام نه کوي او د منځګړیتوب هڅې مخ پر پیکه کېدو دي.
د شنونکو په باور، وضعیت ته په پام، که د طالبانو او پاکستان ترمنځ د اعتماد جوړونې تدابیر، د شخړې د حل ډیپلوماټیک کانالونه او پر کرښه د همغږۍ تخنیکي چوکاټونه فعال نه شي، د شخړې د لا پراخېدو او د ملکي تلفاتو د زیاتېدو احتمال ښايي لوړ پاتې شي.
په افغانستان کې د ازادې نړۍ لپاره یو لوی طبیعي متحد شته، چې که یووالی او همغږي رامنځته شي، دا وړتیا لري چې د هېواد سیاسي بهیر د توازن، ګډ ژوند او ثبات پر لور بوځي.
د افغانستان ځوان نسل چې د نړیوالې ټولنې د شل کلن حضور او د اړیکو له برکته یې له بهر نړۍ سره بلدتیا پیدا کړې او له نوې ټیکنالوژۍ سره اشنا شوي، ځان ته یې یو متفاوت لیدلوری جوړ کړی دی. خو د سیاسي پرېکړو په مهمو مسایلو کې یې رول دومره څرګند نه دی.
دا ځوانان چې د طالبانو په اداره کې دننه، د افغانستان د مدني ټولنې بنسټونو او یا هم د سیمې او لویدیځو هیوادونو د کډوالۍ په نړۍ کې ژوند کوي له شته وضعیت څخه ستړي شوي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یو ځوان چارواکی، چې د یوې مهم ریاست مشري ور تر غاړې ده، افغانستان انټرنشنل ته وایي: «کله چې له کندهاره فرمان صادر شي، زه لومړیتوب ورکوم چې خپل پلرني ټاټوبي کندوز ته لاړ شم، هلته د وزارت پر ځای د اوبو غاړې ته کښېنم او کتاب ولولم».
د موضوع د حساسیت له امله افغانستان انټرنشنل د دې چارواکي نوم او مقام نه افشا کوي، خو هغه وایي چې د طالبانو د زړو او محافظهکارو مشرانو د ناسم چلند له امله «په کابل کې ساه اخیستل سخت شوي دي».
دا چارواکی د طالبانو د پاڅون پر مهال د دې ډلې د کلتور او تبلیغاتو په برخه کې فعال و، خو اوس منځلاریتوب ته مایل شوی، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر باور پرې لري او د طالبانو په ډېری داخلي او بهرنیو ناستو کې ګډون کوي.
په زرګونه کسان چې د رسنیو، معلوماتو او ټولنیزو شبکو له برکته واک ته رسېدلي، اوس ځانونه منزوي احساسوي او د هیواد له سیاسي بهیر څخه خوښ نه دي.
هغو ځوانونو ته چې د طالبانو له لیکو څخه بهر دي ساه اخیستل ورته خورا ستونزمن شوي دي. دوی ځانونه په لکه په تش میدان کې یوازې شوي ګڼي.
په بهر کې مېشت افغان ځوانان ظاهراً د کډوالۍ له ورځني ژوند سره لاس او ګرېوان دي، خو زړونه یې لا هم د وطن لپاره درزېږي او د یو فرصت په هیله دي، چې بېرته ستانه شي او په ټولنه کې بدلون راولي.
افغانستان د نړۍ له هغو هیوادونو څخه دی، چې تر ټولو زیات ځوان نفوس لري. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې د افغانستان له ۴۰ میلیونه نفوس څخه ۶۳ سلنه یې تر ۲۵ کلنۍ لاندې عمر لري چې ډېری یې د یوه غیر افراطي، پرمختللي او ښه ژوند هیله لري.دا ځوانان په کلیو او ښارونو کې ژوند کوي او له مجبوریته د بېبرخلیکۍ، کډوالۍ او سیاسي ډلو سره د یوځای کېدو لوري ته هڅول شوي دي.
نجیب پیکان چې د امریکا د IVLP پروګرام برخهوال و وایي: «دا ځوانان په زور د افراطیت، تعصب او فقر قرباني شوي او د ژغورنې په هیله یو فرصت ته انتظار باسي. افغان ځوانان له ایران نه مایوسه دي. روسیه په خپلو ستونزو کې غرقه ده. چین پر هغو ځوانانو باور نه لري چې د لویدیځ د حضور پر مهال لوی شوي دي. پاکستان خپلې اندېښنې لري. نو یوازې آزادې نړۍ ته چې مشري یې امریکا کوي، د ژغورونکي په سترګه ګوري. امریکا ته اړتیا نشته چې بیا افغانستان ته راشي، خو له دې نسل سره په ګډه کار کولی شي چې د ټولنې دننه بدلون راولي».
فریما نوابيد ښځو د حقونو فعاله چې په ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو کې یې په امریکا کې زدهکړې کړي وایي: «د امریکا د نوي نسل سیاستوال له افغانستان سره مستقیمه آشنایي لري او دا ظرفیت درک کولی شي. د ټرمپ په کابینه کې شپږ وزیران د افغانستان له وضعیت سره اشنا دي. امریکاييتحصیلکړي افغانان هم کولی شي د بدلون رول ولوبوي. خو اړتیا دا ده، چې یو منظم انسجام رامنځته شي او داسې یو ګډ هدف تعریف شي، چې هم افغانستان ته ګټه وکړي او هم نړیوالې ټولنې ته. دوی باید خپلې ګټې د امریکا له اوږدمهاله ګټو سره وتړي. یوه داسې شبکه جوړه کړي، چې دننه افغانستان او له لویدیځ سره همغږي رامنځته کړي. دا یو ارزښتناک فرصت دی».
د روښانه راتلونکي لپاره اړینه ده چې ځوانان د پرېکړو مرکزونو ته لاره ومومي. په اسلامي ټولنو ټولنو کې داسې ډېر بېلګې شته چې یوه هوښیار مش ټولنه راویښه کړې ده.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.