اکسیوس: امریکا او ایران د اوربند لپاره سخت شرطونه ټاکلي

بنیامین نتنیاهو پر اېکس پاڼه د روان وضعیت او د تېرې شپې په اړه ویلي، چې دا «د هېواد د راتلونکي لپاره یوه ډېره سخته شپه» ده. نوموړي زیاته کړه، چې د اراد له ښاروال سره یې خبرې کړې او د ټپیانو لپاره یې دعا کړې ده.

هغه ویلي: «اړوندو ادارو ته لارښوونه شوې، چې د ټولو حکومتي بنسټونو په همکارۍ اړینې مرستې برابرې کړي». نتنیاهو همداراز د بېړنیو خدمتونو او ژغورنې ځواکونو ستاینه کړې او ټینګار یې کړی، چې خلک باید د ملکي دفاع د لارښوونو پیروي وکړي.

نوموړي په پای کې ویلي: «موږ هوډ لرو چې په ټولو جبهو کې خپلو دښمنانو ته ضربه ورکړو».

نوموړي پر اېکس پاڼه د نوي کال او پسرلي په مناسبت په یوه پیغام کې لیکلي، چې هېوادونه د علم او زده‌کړې له لارې پرمختګ کوي او د همدې پربنسټ د خپل حاکمیت او عقیدې دفاع کوي.

هغه ټینګار کړی: «سلیم عقل او د اسلامي امت اجماع اجازه نه‌ورکوي، چې د هېواد نیمایي نفوس پرمخ د تعلیم دروازې تړلې پاتې شي». ستانکزي دارنګه د اطاعت په اړه د ملاهبت الله وروستیو څرګندونو ته په اشارې ویلي، اطاعت هغه وخت واجب دی چې مشرتابه د خلکو مشروع غوښتنې ومني او له هغوی سره مشوره وکړي.

د هغه دغه څرګندونې په داسې حال کې دي، چې په افغانستان کې د نوي ښوونیز کال له پیل سره لاهم د ښځو او نجونو پر زده‌کړو بندیزونه دوام لري.

د «خاتم الانبیا» مرکزي قرارګاه ویاند په یوه پیغام کې ویلي، چې د ایران پر حیاتي زېربناوو به هر ډول برید له سخت غبرګون سره مخ شي. نوموړي ټینګار کړی: «که زموږ د سون توکو او انرژۍ تاسیسات په نښه شي؛ نو د امریکا اړوند ټول د انرژۍ او د معلوماتي ټېکنالوژۍ بنسټونه به په سیمه کې په نښه کړو».

دغه خبرداری څو شېبې وروسته له هغې خپور شو، چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په یوه بې‌ساري ګواښ کې ایران ته یوازې دوه ورځې وخت ورکړی، چې د هرمز تنګي په اړه خپل دریځ روښانه کړي.

د امریکا پخواني ولسمشر ډونالډ ټرمپ ایران ته ویلي، چې باید د ۴۸ ساعتونو په موده کې د هرمز تنګي د تګ‌راتګ شرایط په بشپړ ډول برابر کړي؛ که نه امریکا به د ایران ټول برېښنا کوټونه په نښه کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم د جمعې په ورځ وویل، چې په ایران کې د جګړې پر «تدریجي کمولو» غور کوي. د ټرمپ سلاکاران هم غواړي چې د ډیپلوماسۍ لپاره لاره هواره کړي.

د اکسیوس د راپور له‌مخې، د جګړې د پای ته رسولو لپاره په هر ډول هوکړه کې باید د هرمز تنګي بیا پرانېستنه او په ایران کې د لوړې کچې غني شویویورانیمو زیرمو ته رسېدنهشامله وي او همدارازد اټومي پروګرام، بالستیک توغندیو او په سیمه کې د ایران له‌خوا د نیابتي ځواکونو د ملاتړ په اړه یوه اوږدمهاله هوکړه رامنځته شي.

په دې وروستیو ورځو کې د امریکا او ایران ترمنځ مستقیمه اړیکه نه‌ده رامنځته شوې، خو مصر، قطر او برېتانیا د دواړو لورو ترمنځ پیغامونه تبادله کړي دي.

یوه امریکايي چارواکي او دوو نورو سرچینو اکسیوس ته ویلي،مصر او قطر امریکا او اسراییل ته خبر ورکړی چې ایران مذاکراتو ته لېوالتیا لري، خو په خورا سختو شرایطو سره.

د ایران په غوښتنو کې اوربند، په راتلونکي کې د جګړې د نه‌پیلېدو تضمین او غرامت ورکړه شامل دي.

یوه امریکايي چارواکي وویل: «زموږ لیدلوری دا دی چې موږ د ایران د ودې مخه نیولې» او باور لري، چې ایران به د مذاکرې مېز ته راشي.

دغه چارواکي زیاته کړې، چې امریکا غواړي ایران شپږ ژمنې وکړي؛ په دې ژمنو کې د پنځو کلونو لپاره د توغندیز پروګرام نه لرل، صفر ته د یورانیمو د غني کولورسول، د نطنز، اصفهان او فردو د اټومي تاسیساتو د ریکټورونو له‌منځه وړل، د سنټرفیوژونو او اړوندو تجهیزاتو پر جوړولو او کارولو کلکه بهرنۍ څارنهاو په لبنان کې د حزب‌الله، په یمن کې د حوثیانو یا په غزه کې د حماس په څېر د نیابتي ځواکونو نه تمویل شامل دي.

ایران په تېر کې په ځلونو ځینې دغه ډول غوښتنې رد کړي او ایراني چارواکو ویلي، چې له هغه ولسمشر سره خبرې ستونزمنې دي، چې د پیل کړو خبرو پر مهال یې یو ناڅاپي نظامي برید وکړ.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي د شنبې په ورځ (د وري په لومړي) خپل هندي سیال ته وویل، چې په هرمز تنګي کې د وضعیت عادي کول د امریکا او اسراییل د بریدونو بندولو او په راتلونکي کې یې د نه تکرارېدو ژمنې ته اړتیا لري.

ټرمپ د جمعې په ورځ وویل، چې له خبرو اترو سره مخالف نه‌دی، خو دا مهال د اوربند لپاره د ایران د غوښتنې منلو ته لېوالتیا نه‌لري.

یوه امریکايي چارواکي ویلي، چې ټرمپ د غرامت غوښتنه «په بشپړ ډول د نه‌منلو وړ» بولي.

یوه بل چارواکي بیا ویلي، چې ښايي د ایران د کنګل شویو شتمنیو د بېرته ورکړې په اړه د خبرو لپاره زمینه برابره شي.

په داسې حال کې چې په روانه اوونۍ کې به په افغانستان کې تعلیمي کال په رسمي ډول پيل شي، خو په دې کال کې به د هغو نجونو زده‌کوونکو په شمېر کې ډېروالی راشي چې له زده‌کړو بې برخې کېږي.

د ښځو یاد غورځنګ د شنبې په ورځ (د وري لومړۍ) د یوې اعلامیې په خپرولو سره له نړۍوالې ټولنې او همداراز د بشري حقونو اړوندو نړۍوالو سازمانونو غوښتي: «چوپتیا ماته کړئ او په دې برخه کې ښکاره او غوڅ دریځ غوره کړئ، پر عاملینو یې واقعي او اغېزناک فشارونه اعمال کړئ او له قید و شرط پرته ټولو ته د زده‌کړو ته لاسرسی تضمین کړئ».

د یادونې وړ ده، چې طالبانو له بیا واکمنېدو شاوخوا یوه میاشت وروسته د ۲۰۲۱ کال په سپټمبر کې نجونې زده‌کوونکې له شپږم ټولګي پورته د «امر ثاني» په نوم له زده‌کړو منع کړې. دغې ډلې بیا شاوخوا یو کال وروسته د ۲۰۲۲ کال په ډسمبر کې په پوهنتونونو کې د نجونو پر زده‌کړو او همداراز یې پوره ۲ کاله وروسته یعنې د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې د نجونو د طب او قابلګۍ په څانګو کې پر زده‌کړې هم بندیز ولګاوه.

یونېسف ویلي، دمګړی په افغانستان کې څه باندې ۲ اعشاریه ۲ میلیونه نجونې د زده‌کړو له دوامه محرومې شوي او تر ۲۰۳۰ کال پورې به دغه شمېر ۴ میلیونو ته ورسېږي.

ملګرو ملتونو ویلي، په افغانستان کې د بې سوادانو شمېر مخ په لوړېدو دی او دمګړی شاوخوا ۷ میلیونه ماشومان د طالبانو او نورو محدودیتونو له امله له زده‌کړو بې برخې دي.