ملګرو ملتونو یو ځل بیا د منځني ختیځ کړکېچ د سیاسي حل پر موندلو ټینګار کړی
د ملګرو ملتونو سرمنشي ویاند وایي، د منځني ختیځ روان کړکېچ پوځي حل نه لري او باید د خبرو اترو له لارې ورته حل وموندل شي.
د سرمنشي ویاند سټیفان دوجاریک ویلي، له څو اوونیو ویجاړۍ او کړاو وروسته دا څرګنده شوې چې د دې شخړې لپاره نظامي حل نشته.
نوموړي زیاته کړې، که څه هم په اسلاماباد کې د پاکستان په کوربهتوب د امریکا او ایران ترمنځ خبرې وروستۍ هوکړې ته ونه رسېدلې، خو دا خبرې د دواړو خواوو د جدي تعامل څرګندونه کوي او د بیا خبرو اترو پر لور یو مهم او مثبت ګام بلل کېږي.
د هغه په خبره، د دواړو لورو ترمنځ ژور اختلافات موجود دي او یوې هوکړې ته رسېدل په لنډ مهال کې اسانه نه دي، خو سرمنشي ټینګار کړی چې خبرې باید په رغنده ډول دوام ومومي تر څو یوې پایلې ته ورسېږي.
ملګرو ملتونو همدارنګه د اوربند پر ساتلو ټینګار کړی او ویلي یې دي چې ټولې سرغړونې باید سمدستي ودرول شي.
ویاند د منځګړو هېوادونو، په ځانګړې توګه د پاکستان، سعودي عربستان، مصر او ترکیې، مننه کړې او له نړیوالې ټولنې یې غوښتي چې د دغو هڅو ملاتړ وکړي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۲۰ زره سمندري کارکوونکي په دې کړکېچ کې بند پاتې دي او هره ورځ له زیاتو ستونزو سره مخ دي.
دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د هرمز تنګي له لارې د سمندري سوداګرۍ ګډوډي نه یوازې سیمه، بلکې نړیوال اقتصاد هم اغېزمن کړی، چې له امله یې اقتصادي کمزوري او ناامنۍ زیاتې شوې دي.
همدارنګه د سرې (کود) او اړوندو توکو د رسولو ګډوډي د نړۍ په کچه د میلیونونو زیانمنو خلکو لپاره د خوړو ناامنۍ لا پسې زیاتوي، او د سونتوکو، ترانسپورت او عرضې ځنځیر د ستونزو له امله د ژوند لګښتونه لوړ شوي دي.
بل خوا، د سرمنشي ځانګړی استازی ژان ارنو هم په سیمه کې فعال دی او له مهمو اړخونو سره په نږدې اړیکه کې دی، تر څو د یوه هر اړخیز او دوامدار توافق ملاتړ وکړي
ترکیې د دوشنبې په ورځ وویل چې د ناټو متحدین باید په انقره کې د جولای میاشتې له سرمشریزې ګټه واخلي او د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره دې اړیکې له سره تنظیم کړي او په ایتلاف کې د امریکا د حضور کمېدو ته هم باید چمتو و اوسي.
د پاکستان د ګلګت بلتستان ایالت د دیامر ولسوالۍ اړوند چېلاس سیمه کې وسله والو د پولیسو پر موټر ډزې کړې دي او درې پولیس یې وژلي او څلور نور یې ټپیان کړي دي.
د لومړنیو راپورونو له مخې، ناپېژاندو وسلهوالو د پولیسو پر هغه ټیم ډزې وکړې چې د نیول شویو نشهیي توکو د له منځه وړلو په عملیاتو بوخت وو.
د پاکستاني رسنیو د رپوټونو له مخې، په برید کې درې تنه پولیس وژل شوي او څلور نور ټپیان دي.
په دې کې ۴۸ ښځې هم شاملې دي چې اعدام شوې دي. رپوټ وايي چې دا شمېر ښايي تر دې هم لوړ وي، ځکه ډېر اعدامونه په رسمي رسنیو کې نه خپرېږي او د معلوماتو ترلاسه کول ستونزمن وي.
د رپوټ له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې هره ورځ په منځني ډول له څلورو څخه تر پنځو کسانو پورې اعدام شوي دي.
دا هم ویل شوي چې دا په ۲۰۰۸ کال کې د اعدامونو د ثبت له پیلولو راهیسې تر ټولو ستر شمېر دی او همدارنګه له ۱۹۸۹ کال وروسته تر ټولو ډېر رپوټ شوي اعدامونه دي.
رپوټ دا اندېښنه هم څرګندوي چې د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ له اعتراضونو وروسته نیول شوي سلګونه کسان لا هم د مرګ له سزا سره مخ دي.
دغه اعتراضونه د حکومت له ځپونکو اقداماتو سره مخ شول، چې د بشري حقونو د ډلو په وینا، زرګونه کسان پکې ووژل شول او لسګونه زره نور ونیول شول.
د رپوټ له مخې، د اسلامي جمهوریت حکومت هڅه کړې چې د پرله پسې اعدامونو له لارې ویره خپره کړي، څو د نورو اعتراضونو مخه ونیسي او خپل واک وغځوي.
همدارنګه ویل شوي چې حتا د هغو شخړو پر مهال چې د فبرورۍ له ۲۸مې نېټې پیل شوې او ایران له بهرنیو هېوادونو سره په جګړه کې ښکېل شوی، بیا هم څو کسان اعدام شوي دي. په دغو کسانو کې هغه افراد هم شامل دي چې د حکومت له مخالفو ډلو سره د تړاو او یا د جاسوسۍ په تورونو محکوم شوي وو.
رپوټ زیاتوي چې د اعدام سزا ډېری وخت د سیاسي فشار د وسیلې په توګه کارول کېږي او قومي لږکي، په ځانګړي ډول کردان او بلوچان، تر ټولو ډېر هدف ګرځي.
د فرانس پرېس د رپوټ له مخې، دا ډلې چې اکثره د سني مذهب پیروان دي، د هېواد په لوېدیځ او سوېل ختیزو سیمو کې ژوند کوي او له تبعیض او سخت چلند سره مخ دي.
دا پېښه به په ټوله نړۍ کې د سخت دریځو ښي اړخو خوځښتونو ترمنځ هم انعکاس ولري. دې ډلو، د امریکا په ګډون، اوربان ته د یوې داسې بېلګې په توګه کتل چې څنګه کېدای شي له مليپال پاپولیزم څخه په کلتوري شخړو کې کار واخیستل شي او د دولتي ځواک له لارې مخالفین کمزوري شي.
د «تیسا» ګوند مشر، چې یو وخت د اوربان له وفادارو کسانو څخه وو، ژمنه کړې چې له فساد سره به مبارزه وکړي او د قضاییه قوې او نورو بنسټونو خپلواکي به بېرته احیا کړي.
اوربان چې د ښي اړخو سیاستونو د ملاتړ او له اوکراین څخه د اروپا پر ملاتړ د نیوکو له امله د پوتین او ټرمپ د حکومتونو د پام وړ ګرځېدلی وو، په دې وروستیو کلونو کې د اقتصادي رکود او د ژوند د لګښتونو د زیاتوالي له امله له کورنیو نیوکو سره مخ وو. پیټر مادیار وتوانېد چې دا عامه ناخوښي د ځان په ګټه وکاروي.
په هنګري کې دا سیاسي بدلون نه یوازې د دغه هېواد د کورني قدرت جوړښت بدل کړی، بلکې له اروپایي ټولنې سره به یې پر مناسباتو او ان د روسیې او امریکا پر اړیکو هم اغېز ولري.