جرمني او اوکراین د دفاعي همکارۍ او د بې‌پيلوټه الوتکو د تولید تړونونه لاسلیک کړل

دغه سازمان خبرداری ورکړی، نړۍ له «درې ګوني کړکېچ» سره مخ ده چې انرژي، خوراکي توکي او اقتصادي وده په‌کې شامله ده. د ملګرو ملتونو په وینا؛ روانه جګړه په منځني ختیځ کې د نړۍوال پرمختیايي لاسته راوړنو د بېرته شاتګ لامل ګرځي او اغېزې به یې په بېلابېلو سیمو کې په نا انډوله توګه محسوسې شي.

د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام مشر الکساندر ډې کرو ویلي: «تاسو به دوامداره اغېزې ووینئ، په ځانګړي ډول په بې‌وزلو هېوادونو کې چېرې چې خلک بیا بې‌وزلۍ ته ټېل وهل کېږي. دا د موضوع تر ټولو دردوونکې برخه ده. هغه کسان چې بې‌وزلۍ ته ستنېږي، اکثره هغه خلک دي چې مخکې ترې وتلي وو او اوس بیا هماغه حالت ته ګرځي».

له هغې وروسته چې امریکا او اسراییل پر تهران هوایي بریدونه وکړل، په تېرو شپږو اونیو کې د انرژۍ بیې لوړې شوې دي. د پیسو نړۍوال صندوق مشر ویلي، که په منځني ختیځ کې تلپاتې سوله هم ټینګه شي، دغه جګړه به نړۍوال اقتصاد ته دوامداره زیان ورسوي.

په داسې حال کې چې د نړۍ مشران د پیسو نړۍوال صندوق د پسرلنیو غونډو لپاره په واشنګټن کې راټول شوي، د ملګرو ملتونو د پراختیا پروګرام ویلي په پرمختللو هېوادونو کې د زیانمنو کورنیو د ملاتړ لپاره د نغدو پیسو مرستې اړینې دي چې شاوخوا ۶ مېلیارده ډالر لګښت لري.

د یادې ادارې مشر ویلي، چې نړۍوال بنسټونه او پراختیایي بانکونه کولای شي دغه مالي ملاتړ برابر کړي. هغه زیاته کړه: «لنډمهاله نغدي مرستې د دې مخه نیسي، چې خلک بېرته بې‌وزلۍ ته ستانه شي او دغه اقتصادي ګټه هم لري».

د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام ویلي، چې شتمن هېوادونه د جګړې د اقتصادي اغېزو د کمولو لپاره ډېر امکانات لري؛ خو سوېلي هېوادونه له جدي مالي محدودیتونو سره مخ دي او په کمزوري حالت کې دي.

دغه راپور په داسې حال کې خپور شوی، چې لوېدیځ هېوادونه لکه امریکا، جرمني، فرانسه او برېتانیا د پورونو د زیاتېدو او د دفاعي لګښتونو د فشار له امله د بهرنیو مرستو بودجه کموي.

په راپور کې راغلي، د دوبۍ په «مال اف امارات» چې د یاد ښار له لویو سوداګریزو مرکزونو څخه دی،؛د مارچ په میاشت کې د تېر کال د همدې میاشتې پرتله د لوکسو برانډونو پلور له ۳۰ تر ۵۰ سلنې پورې کم شوی دی.

همدارنګه ویل شوي، چې د همدې مرکز د لیدونکو شمېر هم په مارچ میاشت کې ۱۵ سلنه راکم شوی دی. په راپور کې دا هم راغلي، په «دوبۍ مال» کې چې د سېلانیانو لپاره ډېر مشهور ځای دی؛ د تګ‌‌راتګ کچه نږدې ۵۰ سلنه راټیټه شوې، چې دا د پلور د لا زیاتو کمېدو احتمال ښيي.

د لوکسو توکو بازار تر ۲۰۲۲کال وروسته کله چې د کووید-۱۹ (کرونا) د اغېزو له امله د چین اقتصادي وده ورو شوه، د کمېدو سره مخ شو او له هغه وخت راهیسې د دغه صنعت د لویو شرکتونو ارزښت شاوخوا ۱۰۰ مېلیارده یورو کم شوی دی.

رویټرز لیکلي، که د ډیپلوماټیکو هڅو له لارې په لنډمهالي توګه شخړه پای ته هم ورسېږي؛ د اماراتو د سوداګریزو مرکزونو لپاره بېرته عادي حالت ته ستنېدل به څو میاشتې وخت ونیسي.

نوموړي زیاته کړې، که څه هم په اسلام‌اباد کې د پاکستان په کوربه‌توب د امریکا او ایران ترمنځ خبرې وروستۍ هوکړې ته ونه رسېدلې، خو دا خبرې د دواړو خواوو د جدي تعامل څرګندونه کوي او د بیا خبرو اترو پر لور یو مهم او مثبت ګام بلل کېږي.

د هغه په خبره، د دواړو لورو ترمنځ ژور اختلافات موجود دي او یوې هوکړې ته رسېدل په لنډ مهال کې اسانه نه دي، خو سرمنشي ټینګار کړی چې خبرې باید په رغنده ډول دوام ومومي تر څو یوې پایلې ته ورسېږي.

ملګرو ملتونو همدارنګه د اوربند پر ساتلو ټینګار کړی او ویلي یې دي چې ټولې سرغړونې باید سمدستي ودرول شي.

ویاند د منځګړو هېوادونو، په ځانګړې توګه د پاکستان، سعودي عربستان، مصر او ترکیې، مننه کړې او له نړیوالې ټولنې یې غوښتي چې د دغو هڅو ملاتړ وکړي.

هغه ټینګار کړی چې د شخړې ټول اړخونه باید د نړیوالو قوانینو له مخې د تګ راتګ ازادي رعایت کړي، په ځانګړې توګه د هرمز تنګي کې.

د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، شاوخوا ۲۰ زره سمندري کارکوونکي په دې کړکېچ کې بند پاتې دي او هره ورځ له زیاتو ستونزو سره مخ دي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د هرمز تنګي له لارې د سمندري سوداګرۍ ګډوډي نه یوازې سیمه، بلکې نړیوال اقتصاد هم اغېزمن کړی، چې له امله یې اقتصادي کمزوري او ناامنۍ زیاتې شوې دي.

همدارنګه د سرې (کود) او اړوندو توکو د رسولو ګډوډي د نړۍ په کچه د میلیونونو زیان‌منو خلکو لپاره د خوړو ناامنۍ لا پسې زیاتوي، او د سون‌توکو، ترانسپورت او عرضې ځنځیر د ستونزو له امله د ژوند لګښتونه لوړ شوي دي.

بل خوا، د سرمنشي ځانګړی استازی ژان ارنو هم په سیمه کې فعال دی او له مهمو اړخونو سره په نږدې اړیکه کې دی، تر څو د یوه هر اړخیز او دوامدار توافق ملاتړ وکړي

ټاکل شوې ده چې نوموړې به د جولای له میاشتې څخه په رسمي ډول خپله دنده پیل کړي.

د اسټرالیا د دفاع وزیر دغه ګومارنه «یو تاریخي شېبه» وبلله او مېرمن کویل ته یې د بریا هیله څرګنده کړه. هغه وویل: «زه ډاډه یم چې د هغې لاسته راوړنې به ډېرو ښځو ته الهام وبخښي».

جنراله سوزن کویل چې اوس مهال د پوځ د ګډو وړتیاوو د څانګې مشري پر غاړه لري، ټاکل شوې ده چې د جنرال سایمون سټوارټ پر ځای دغه مهم مسوولیت په غاړه واخلي. نوموړې ۵۵ کاله عمر لري او له ۱۹۸۷ کال راهیسې د اسټرالیا له پوځ سره یوځای شوې ده او نږدې څلور لسیزې یې په بېلابېلو پوځي برخو کې خدمت کړی دی.

مېرمن کویل په دې موده کې د قومندانۍ مهم مسوولیتونه په عملیاتي او اداري کچو ترسره کړي او د پوځي عملیاتو، ستراتیژیک پلان جوړونې او سایبري جګړې په برخو کې یې پراخه تجربه ترلاسه کړې ده.

همدارنګه، هغې په څو نړیوالو ماموریتونو کې، له هغې ډلې په افغانستان او د منځني ختیځ په یو شمېر هېوادونو کې، برخه اخیستې او خپلې دندې یې ترسره کړې دي.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان وویل چې انقره باور لري ټرمپ به د ناټو په سرمشریزه کې چې د جولای پر اوومه او اتمه نېټه کېږي، ګډون وکړي، ځکه دده په وینا، ولسمشر رجب طیب اردوغان ته د ټرمپ د «شخصي درناوي» له امله به نوموړی غونډې ته احتمالا ورشي.

خو هغه زیاته کړه چې پوهېږي ټرمپ په عمومي ډول دې غونډې ته ډېر لېواله نه دی.

ټرمپ له کلونو راهیسې پر ناټو نیوکې کوي او تېره اونۍ یې خبرداری ورکړ چې واشنګټن به له دغه ایتلافه ووځي، ځکه اروپایي غړو د هرمز تنګي د پرانېستلو لپاره د سمندري ځواکونو له لېږلو ډډه کړې ده.

فیدان له دولتي خبري اژانس اناتولو سره په خبرو کې وویل چې متحدین تر ډېره د ټرمپ نیوکې یوازې سیاسي خبرې بولي، خو اوس د دې احتمال له مخې پلانونه جوړوي چې امریکا ښايي خپل ګډون کم کړي او په همدې اساس خپلې دفاعي وړتیاوې پیاوړې کوي.