برېتانیا کې ۷ افغانان د ماشومانو پروړاندې د جنسي ځورونو په تور نیول شوي

عاصم منیر ایران ته دا سفر پر داسې مهال کړی، چې د پاکستان د کورنیو چارو وزیر محسن نقوي د دریمې پرله پسې ورځې لپاره په تهران کې دی او له بېلالېو لوړپوړو ایراني چارواکو سره یې کتلي دي.

پاکستان د امریکا او ایران په خبرو اترو کې منځګړیتوب کوي او څارونکي په دې باور دي چې د پاکستان د پوځ مشر او د کورنیو چارو وزیر د دې سفر په جریان کې تهران ته د واشنګټن د پیغام په رسولو کې بوخت دي.

دا په تیرو پنځو اونیو کې تهران ته د پاکستان د پوځ مشر دوهم سفر دی.

د اروپايي اتحادیې شورا ټینګار کړی چې د هرمز تنګي کې د ایران اقدامات د نړیوالو قوانینو خلاف دي.

هرمز تنګی د نړۍ له مهمو سمندري لارو ګڼل کېږي چې د نړیوالې انرژۍ د لېږد لویه برخه ترې ترسره کېږي. د دې سیمې هر ډول کړکېچ د نړیوالو بازارونو او د تېلو پر بیو مستقیم اغېز کوي.

په کیف کې د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ استازې برناډیټ کاسټل هولینګورټ له پولنډ څخه د ویډیويي اړیکې له لارې وویل، دغه ګودام چې د بېړنیو پناه ځایونو توکي، د خوب توشکونه او روغتیایي کڅوړې پکې اېښودل شوې وې، د چهارشنبې په ورځ په «دنیپرو» سیمه کې ویجاړ شوی او په پېښه کې دوه کسان هم وژل شوي دي.

د دغې ادارې په وینا، دا توکي د اوکراین په لومړیو کرښو کې جګړه ځپلو او بې‌ځایه شویو خلکو ته د وېشلو لپاره چمتو شوي وو.

دغه برید اړمن خلک په داسې حساس وخت کې له حیاتي مرستو بې‌برخې کړل چې د جګړې له لومړیو کرښو څخه د خلکو جبري بې‌ځایه کېدل او د سیمو خالي کول لا هم دوام لري.

د ملګرو ملتونو د کډوالو د عالي کمېشنرۍ د معلوماتو له مخې، تېره اونۍ هم د ملګرو ملتونو دوه کاروانونه چې د بشري مرستو نښې پرې په څرګند ډول لګول شوې وې، د بې‌پیلوټه الوتکو له خوا په نښه شول؛ په دغو بریدونو کې یوې لارۍ د «دنیپروپتروفسک» په سیمه کې مرستې لېږدولې او بل کاروان د «خیرسون» سیمې د اوستریف په لور روان و، چې برید پرې وشو.

په کندهار کې د فرمان له صادریدو راهیسې تر اوسه، افغانستان لږ تر لږه ۹۰ زره روزل شوې ښځینه کدرونه له لاسه ورکړي دي؛ هغه نجونې چې کولی شول په بازار، دولتي ادارو، روغتونونو، ښوونځیو، رسنیو او پراختیایي بنسټونو کې مهم رول ولوبوي.

دا بندیز د یوې پراخې سلسلې برخه ګڼل کېږي؛ د مضامینو حذف، د سلګونو پوهنتوني کتابونو بندیز، پر زده‌کوونکو فشار، د غیر مسلکي کسانو ګومارنه او د تجربه لرونکو استادانو وتل د دې ټولو پایله دا شوه چې لوړې زده‌کړې له پرمختګ څخه د یوې ایډیولوژۍ وسیلې ته واوښتې.

هغه فرمان چې د افغانستان راتلونکی یې له پوهنتونه حذف کړ

په ۱۴۰۰ هجري لمریز کال کې د طالبانو تر بیا واکمنېدو وروسته، په دولتي او خصوصي پوهنتونونو کې د محصلانو شمېر ۳۴۸۸۱۰ ته رسېده له دې ډلې ۲۴۶۱۸۰ هلکان او ۱۰۲۶۳۰ نجونې وې.

خو د نجونو پر پوهنتوني زده‌کړو د بندیز له فرمان وروسته، وضعیت په څرګند ډول بدل شو. د طالبانو د لوړو زده‌کړو وزارت او د احصایې او معلوماتو ادارې د معلوماتو له مخې، ۵۶۸۸۶ نجونې په دولتي او ۳۲۵۷۰ نورې په خصوصي پوهنتونونو کې زده‌کړې کولې.

د پوهنتونونو د بندېدو له امله، لږ تر لږه ۸۹۴۵۶ نجونې چې په بېلابېلو څانګو کې محصلې وې، له زده‌کړو بې‌برخې شوې.

خو دا یوازې یوه برخه ده، د ښوونځیو او پوهنتونونو د بندیز له امله، نږدې ۱۰۰ زره نورې نجونې چې کولی یې شوای په تېرو څلورو کلونو کې د لیسې له فراغت وروسته پوهنتونونو ته لاړې شي، هم له دې لارې محرومې شوې دي.

راپورونه ښيي چې د لوړو زده‌کړو کړکیچ یوازې د نجونو تر زده‌کړو محدود نه دی، بلکې د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، د پوهنتونونو د محصلانو ټول شمېر له ۴۵ سلنې څخه ډېر کم شوی دی.

د نجونو ترڅنګ د هلکانو شمېر هم د ۲۰۲۱ او ۲۰۲۵ کلونو ترمنځ شاوخوا ۵۵ زره راکم شوی دی.

په لویو پوهنتونونو کې دا کموالی لا ډېر روښانه ښکاري، کابل پوهنتون شاوخوا ۳۰٪، ننګرهار ۳۴٪، بلخ ۵۰٪، هرات ۶۲٪، بدخشان ۳۱٪، کندهار ۳۶٪، بامیان ۲۸٪ او دایکنډي نږدې ۷۰٪ د محصلانو کمښت تجربه کړی دی.

مهمه دا ده چې د محصلانو د شمېر کمښت حتی د نجونو د رسمي بندیز له اعلان مخکې هم پیل شوی و؛ دا د هغه ژور تعلیمي کړکیچ نښه ده چې د طالبانو د واکمنۍ له لومړیو میاشتو راهیسې یې لوړې زده‌کړې اغېزمنې کړې دي.

له دې وړاندې هم د پولنډ سرحدي چارواکو ویلي وو، چې دوی د دغه هېواد په بېلابېلو سرحدي سیمو کې د افغان وګړو په ګډون ۸۴ نور پناه غوښتونکي نیولي دي.

په وروستیو کلونو کې، افغان کډوالو په ځانګړي توګه جرمني او نورو لوېدیځو اروپایي هېوادونو ته د رسېدو لپاره د پولنډ لاره کاروي؛ دا لاره اوسمهال د اروپا د کډوالۍ په تګلاره کې یو له خورا حساسو او کړکېچنو ټکو څخه ګرځېدلې ده. په همدې حال کې، د دغو کډوالو د تېرېدو مسله د اروپایي هېوادونو او روسیې ترمنځ د سیاسي اختلافاتو یوه لویه برخه ده.

اسوشیټیډ پریس خبري اژانس مخکې په خپل یوه راپور کې ویلي وو، د پولنډ چارواکي ادعا کوي چې دغه کډوال د روسیې او د هغې د متحد بیلاروس له خوا د اروپایي هېوادونو پولو ته بېول کېږي، ترڅو په پولنډ او نورو لوېدیځو هېوادونو کې سیاسي او ټولنیزه بې‌ثباتي رامنځته کړي.