افغانستان انټرنشنل له یو شمېر هغو کسانو سره خبرې کړې دي چې په «ګولډ بياېس» کې یې پانګونه کړې وه. دوی وایي چې دغه د پانګونې پلاټفورم بند شوی او د دوی زرګونه ډالره پانګه هم په کې بنده پاتې ده، چې اوس یې د ایستلو امکان نه شته.
ګولډ بياېس چې په افغانستان کې د «توماس» په نوم هم پېژندل کېده، د لوړو او چټکو ګټو په ژمنو خلکو ته د پانګونې او د نویو غړو د جذبولو بلنه ورکوله.
په ورته وخت کې ګڼ شمېر هغو کاروونکو چې د حسابونو پر مخ یې له څو سوه تر څو زرو ډالرو پورې ګټه لیدله، ونه توانېدل چې دغه پیسې وباسي. ګولډ بياېس خپل فعالیت د ۲۰۲۴ کال په اکټوبر میاشت کې پیل کړی و او په لومړیو میاشتو کې د ځینو کاروونکو حسابونو د پام وړ زیاتوالی درلود، داسې چې ځینو یې په ظاهري ډول زرګونه ډالره ګټه ترلاسه کړې وه.
که څه هم د دې شبکې د کاروونکو کره شمېر نه دی خپور شوی، خو افغانستان انټرنشنل د هېواد په بېلابېلو سیمو کې له خلکو سره د خبرو پر بنسټ موندلې چې لسګونه زره کسانو په دې شبکه کې پانګونه کړې او میلیونونه ډالره پانګه ورته داخله شوې ده.
علیرضا بینش چې د دې پلاټفورم له کاروونکو څخه دی، افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې خپله یې ۵۰۰ زره افغانۍ په ګولډ بياېس کې پانګونه کړې ده.
هغه زیاته کړه چې داسې کسان پېژني چې په دې پلاټفورم کې د پانګونې لپاره یې خپل کورونه، ځمکې، دوکانونه او حتی د ژوند لومړني اړتیايي توکي پلورلي دي.
افغانستان انټرنشنل له یوه بل کس سره هم خبرې کړې دي چې وایي ۲۱ زره امریکایي ډالره یې په دغه پلاټفورم کې بند پاتې دي او تر اوسه یې د ایستلو توان نه دی موندلی.
دغه پلاټفورم څنګه کار کاوه؟
ګولډ بياېس د هرمي شبکو په څېر جوړښت درلود او کاروونکي یې د چټکو او لوړو ګټو په ژمنه پانګونې ته هڅول. په داسې شبکو کې د پخوانیو غړو ګټې معمولاً د هغو پیسو له لارې ورکول کېږي چې نوي غړي دې سیستم ته راوړي.
کاروونکي وایي چې په ګولډ بياېس کې هر غړی دې ته هڅول کېده چې نور کسان هم جذب کړي. څومره چې د یوه کاروونکي تر لاس لاندې غړي ډېرېدل، همغومره یې د لوړې ګټې هیله هم ډېره کېده.
د دوی په وینا، د دې پلاتفورم د فعالیت په لومړیو پړاوونو کې یو شمېر کسانو د پام وړ ګټې ترلاسه کړې وې. همدې چارې د نورو خلکو باور هم جلب کړ او د نوې پانګې د ورتګ لامل شوه.
د کاناډا د بریټیش کولمبیا د ارزښتلرونکو اسنادو کمېسیون د روان کال د وري په څلورمه نېټه د ګولډ بياېس د مشکوکو فعالیتونو په اړه خبرداری ورکړ. دغه اداره وایي چې شرکت ورسره راجستر نه دی او هغه کسان چې د دې شرکت لهخوا پانګونې ته رابلل کېږي، باید له بشپړ احتیاط څخه کار واخلي.
د کاناډا د ارزښتلرونکو اسنادو نورو څارونکو ادارو هم د ګولډ بياېس نوم د پانګونې د خبرداریو په لېست کې شامل کړی دی. همدارنګه د ارزښتلرونکو اسنادو د کمېسیونونو نړیوال سازمان هم دغه شرکت په خپل نړیوال خبرداريز لېست کې ثبت کړی دی.
له دې وړاندې هم په افغانستان کې ورته هرمي شبکې فعالې شوې وې چې خلکو ته یې درانه مالي زیانونه اړولي وو. له تر ټولو مشهورو بېلګو څخه یې «ګولډکوېسټ» وه چې شاوخوا شل کاله وړاندې په افغانستان او د سیمې په یو شمېر هېوادونو کې فعاله وه او د لوړو ګټو او شبکيز غړیتوب د ژمنو له لارې یې ګڼ کسان جذب کړي وو.
د درنو زیانونو ترخې کیسې
ګولډ بياېس د افغانستان له بېلابېلو ولایتونو څخه کاروونکي جذب کړي وو. خو ځینې کاروونکي وایي چې د هزاره مېشتو سیمو د لومړنیو پانګوالو د پراخ حضور له امله دې شبکې وکولای شول له کابل او د هېواد له مرکزي سیمو څخه زرګونه نور غړي هم جذب کړي.
د کاروونکو په وینا، د دې پلاټفورم زیانمن شوي کسان یوازې په افغانستان کې نه دي، بلکې یو شمېر یې په بهرنیو هېوادونو کې هم ژوند کوي.
دوی وایي چې د خلکو د باور اصلي لامل هغه د پام وړ ګټې وې چې ځینو پانګوالو د فعالیت په لومړیو میاشتو کې ترلاسه کړې وې. د دوی په خبره، ډېرو خلکو دغه تادیات له نږدې لیدلي وو او همدې چارې هغوی پانګونې ته وهڅول.
د دې شبکې یوه کاروونکي، چې نه یې غوښتل نوم یې خپور شي، افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې ۲۱ زره امریکایي ډالره یې په ګولډ بياېس کې پانګولي دي. هغه وویل چې په دې پلاټفورم کې د پانګونې لږ تر لږه اندازه ۵۰۰ افغانۍ وه، خو ځینو کسانو د لا زیاتې ګټې په تمه د دوو زرو ډالرو او یا تر دې هم لوړ ارزښت حسابونه جوړ کړي وو.
د هغه په وینا، د خپل اصلي دوه زره ډالري حساب تر څنګ یې څو نور فرعي حسابونه هم جوړ کړي وو، څو د هغو له لارې نور کسان جذب او خپله ګټه زیاته کړي.
دغه کاروونکی وایي چې یو شمېر پانګوالو په همدې طریقه ډېرې لویې پیسې سیستم ته داخلې کړې او د ځینو پانګه لسګونو زرو ډالرو ته ورسېده. هغه زیاتوي چې داسې ډېر کسان پېژني چې د لوړو ګټو د ترلاسه کولو په هیله یې د خپلې شتمنۍ لویه برخه په دې پلاټفورم کې پانګولې ده.
نذیر احمدي، چې د ګولډ بياېس بل کاروونکی دی، وایي ۵۰۰ ډالره یې له لاسه ورکړي دي.
هغه زیاتوي چې تر دې وړاندې هم ورته یو پلاټفورم فعال شوی و چې د لږې لومړنۍ پانګې په بدل کې یې لا ډېرې ګټې ورکولې، خو د شاوخوا ۱۵۰۰غړو تر جذب وروسته یې فعالیت ودرېد او ګڼ پانګوال زیانمن شول.
احمدي وایي، ګومان کوي چې هماغه کسان چې د ګولډ بياېس تر شا دي، پخوانی پلاتفورم یې هم جوړ کړی و، څو د خلکو باور ترلاسه او نوي غړي جذب کړي.
د هغه په وینا، ګولډ بياېس په بشپړه توګه له لاسرسي نه دی وتلی، خو د پیسو ایستل ترې ناشوني شوي او د کاروونکو پانګې کنګل شوې دي.
د پلاټفورم مسئولان څه وایي؟
د ګولډ بياېس کاروونکي وایي چې د دې پلاټفورم چلوونکو ورته ویلي چې د شرکت پر ضد د منفي راپورونو له امله د امریکا د مالي ادارو له خوا د پلاتفورم فعالیتونه او د کاروونکو شتمنۍ بندې شوې دي.
مشتاق، چې د دې پلاټفورم یو بل کاروونکی دی، افغانستان انټرنشنل ته ویلي چې له حسابونو څخه د پیسو ایستل ناشوني دي او یوازې د حسابونو ظاهري موجودي ښکاري.
هغه وایي، کاروونکو ته په استول شوي پیغام کې ویل شوي چې حسابونه د یوې امریکایي ادارې تر څېړنې لاندې راغلي او په موقتي ډول ځنډول شوي دي.
مشتاق دغه ادعا ردوي او وایي چې په پخوانیو ورته پېښو کې هم ورته ژمنې شوې وې، خو د خلکو پانګې هېڅکله بېرته ور ونه ګرځېدې. هغه زیاته کړه چې په دې پلاټفورم کې ډېرې لویې پیسې بندې پاتې دي او داسې ښکاري چې بیا به ورته لاسرسی ممکن نه وي.
مجید، چې د ګولډ بياېس بل کاروونکی دی، وایي د پلاتفورم مسئولانو ورته ویلي چې کاروونکي باید د خپلې موجودۍ شل سلنه په یوه نوي پلاتفورم کې پانګونه وکړي، څو شرکت له اوسني کړکېچ څخه ووځي او خپل فعالیت بېرته پیل کړي.
د هغه په وینا، د ګولډ بياېس چلوونکو ژمنه کړې چې که کاروونکي دغه اندازه پیسې ورکړي، نو اصلي پانګه او راټولې شوې ګټې به یې په نوي پلاتفورم کې حسابونو ته ولېږدول شي.
یو بل کاروونکي هغه پیغام افغانستان انټرنشنل ته سپارلی چې د ده په وینا د ګولډ بياېس د چلوونکو له خوا استول شوی دی.
په دغه پیغام کې له کاروونکو غوښتل شوي چې د خپلې حسابي موجودۍ شل سلنه د «سي اېچ زي بېټ» په نوم صرافۍ ته ولېږي، څو نوې ډلې ته انتقال شي.
په پیغام کې دا هم ویل شوي چې دغه پیسې د حساب د فعالولو فیس، جریمه یا د موجودۍ له کمښت سره تړاو نه لري، بلکې د امنیتي هویتپېژندنې د بهیر یوه برخه ده.
د پلاټفورم چلوونکي ادعا کوي چې د څېړنو له پای ته رسېدو وروسته به دغه پیسې د کاروونکو له پخوانۍ موجودۍ سره یو ځای په حسابونو کې پاتې شي او د کارولو یا ایستلو امکان به یې برابر شي.
د پیغام په پای کې راغلي چې شرکت له روانې څېړنې سره همکاري کوي او هغه کاروونکي چې د هویتپېژندنې ټول پړاوونه بشپړ کړي، د عادي فعالیتونو د بېرته پیل او خپلو حسابونو ته د لاسرسي په برخه کې به لومړیتوب ولري.
په افغانستان کې د ازادې نړۍ لپاره یو لوی طبیعي متحد شته، چې که یووالی او همغږي رامنځته شي، دا وړتیا لري چې د هېواد سیاسي بهیر د توازن، ګډ ژوند او ثبات پر لور بوځي.
د افغانستان ځوان نسل چې د نړیوالې ټولنې د شل کلن حضور او د اړیکو له برکته یې له بهر نړۍ سره بلدتیا پیدا کړې او له نوې ټیکنالوژۍ سره اشنا شوي، ځان ته یې یو متفاوت لیدلوری جوړ کړی دی. خو د سیاسي پرېکړو په مهمو مسایلو کې یې رول دومره څرګند نه دی.
دا ځوانان چې د طالبانو په اداره کې دننه، د افغانستان د مدني ټولنې بنسټونو او یا هم د سیمې او لویدیځو هیوادونو د کډوالۍ په نړۍ کې ژوند کوي له شته وضعیت څخه ستړي شوي دي.
د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت یو ځوان چارواکی، چې د یوې مهم ریاست مشري ور تر غاړې ده، افغانستان انټرنشنل ته وایي: «کله چې له کندهاره فرمان صادر شي، زه لومړیتوب ورکوم چې خپل پلرني ټاټوبي کندوز ته لاړ شم، هلته د وزارت پر ځای د اوبو غاړې ته کښېنم او کتاب ولولم».
د موضوع د حساسیت له امله افغانستان انټرنشنل د دې چارواکي نوم او مقام نه افشا کوي، خو هغه وایي چې د طالبانو د زړو او محافظهکارو مشرانو د ناسم چلند له امله «په کابل کې ساه اخیستل سخت شوي دي».
دا چارواکی د طالبانو د پاڅون پر مهال د دې ډلې د کلتور او تبلیغاتو په برخه کې فعال و، خو اوس منځلاریتوب ته مایل شوی، د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر باور پرې لري او د طالبانو په ډېری داخلي او بهرنیو ناستو کې ګډون کوي.
په زرګونه کسان چې د رسنیو، معلوماتو او ټولنیزو شبکو له برکته واک ته رسېدلي، اوس ځانونه منزوي احساسوي او د هیواد له سیاسي بهیر څخه خوښ نه دي.
هغو ځوانونو ته چې د طالبانو له لیکو څخه بهر دي ساه اخیستل ورته خورا ستونزمن شوي دي. دوی ځانونه په لکه په تش میدان کې یوازې شوي ګڼي.
په بهر کې مېشت افغان ځوانان ظاهراً د کډوالۍ له ورځني ژوند سره لاس او ګرېوان دي، خو زړونه یې لا هم د وطن لپاره درزېږي او د یو فرصت په هیله دي، چې بېرته ستانه شي او په ټولنه کې بدلون راولي.
افغانستان د نړۍ له هغو هیوادونو څخه دی، چې تر ټولو زیات ځوان نفوس لري. د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې د افغانستان له ۴۰ میلیونه نفوس څخه ۶۳ سلنه یې تر ۲۵ کلنۍ لاندې عمر لري چې ډېری یې د یوه غیر افراطي، پرمختللي او ښه ژوند هیله لري.دا ځوانان په کلیو او ښارونو کې ژوند کوي او له مجبوریته د بېبرخلیکۍ، کډوالۍ او سیاسي ډلو سره د یوځای کېدو لوري ته هڅول شوي دي.
نجیب پیکان چې د امریکا د IVLP پروګرام برخهوال و وایي: «دا ځوانان په زور د افراطیت، تعصب او فقر قرباني شوي او د ژغورنې په هیله یو فرصت ته انتظار باسي. افغان ځوانان له ایران نه مایوسه دي. روسیه په خپلو ستونزو کې غرقه ده. چین پر هغو ځوانانو باور نه لري چې د لویدیځ د حضور پر مهال لوی شوي دي. پاکستان خپلې اندېښنې لري. نو یوازې آزادې نړۍ ته چې مشري یې امریکا کوي، د ژغورونکي په سترګه ګوري. امریکا ته اړتیا نشته چې بیا افغانستان ته راشي، خو له دې نسل سره په ګډه کار کولی شي چې د ټولنې دننه بدلون راولي».
فریما نوابيد ښځو د حقونو فعاله چې په ۲۰۰۸ او ۲۰۰۹ کلونو کې یې په امریکا کې زدهکړې کړي وایي: «د امریکا د نوي نسل سیاستوال له افغانستان سره مستقیمه آشنایي لري او دا ظرفیت درک کولی شي. د ټرمپ په کابینه کې شپږ وزیران د افغانستان له وضعیت سره اشنا دي. امریکاييتحصیلکړي افغانان هم کولی شي د بدلون رول ولوبوي. خو اړتیا دا ده، چې یو منظم انسجام رامنځته شي او داسې یو ګډ هدف تعریف شي، چې هم افغانستان ته ګټه وکړي او هم نړیوالې ټولنې ته. دوی باید خپلې ګټې د امریکا له اوږدمهاله ګټو سره وتړي. یوه داسې شبکه جوړه کړي، چې دننه افغانستان او له لویدیځ سره همغږي رامنځته کړي. دا یو ارزښتناک فرصت دی».
د روښانه راتلونکي لپاره اړینه ده چې ځوانان د پرېکړو مرکزونو ته لاره ومومي. په اسلامي ټولنو ټولنو کې داسې ډېر بېلګې شته چې یوه هوښیار مش ټولنه راویښه کړې ده.
طالبانو له واک ته رسېدو وروسته یو پراخ کمپاین پیل کړی چې د افغانستان ځوانان د طالباني تفکر پر لور جذب کړي، خو دې هڅو سره له دې چې د هېواد ستونزې نه دي اوارې کړي بلکې وضعیت یې لا نور ترینګلی کړی دی.
په تېرو دریو کلونو کې د دیني مدرسو شمېر د تېرو شلو کلونو پرتله پنځه برابره زیات شوی، چې اوس یې شمېر نږدې ۷۰۰۰ ته رسېدلی او لا هم زیاتېږي. افغانان اړ دي چې خپل اولادونه ښوونځي ته ولېږي، آن که دا ښوونځی مدرسه هم وي.
د طالبانو د پوهنې وزارت د مدرسو او دارالحفاظونو مشر عبدالرزاق صدیق رسنیو ته ویلي و: «افغانستان یوه مذهبي ټولنه ده او هر کس باید لومړنۍ او د لوړې کچې دیني زدهکړې ولري. له همدې امله موږ د دیني مدرسو وده ضروري بولو».
خو دا فکر آن د طالبانو دننه هم پراخ ملاتړ نه لري. ځینې طالب چارواکي وایي چې افغانستان یوازې طالب او ملا ته اړتیا نه لري بلکې انجینرانو او ډاکټرانو ته هم اړتیا ده. دا وضعیت نړۍ ته یو انزوا طلبه او افراطي افغانستان معرفي کوي چې نه یوازې کولتوري ستونزې لري، بلکې سیمه او نړۍ ته قوي امنیتي ګواښ هم پېښولی شي.
که څه هم افراطي فکرونه پراخېږي، خو ټکنالوژي دا وړتیا لري چې له افراطیت سره مبارزه وکړي. انټرنټ او رسنۍ هغه څه دي چې په اوسني عصر کې ورسره ځوانان په بېلابېلو ډولونو نښلول شوي دي. د شمېرو له مخې، د افغانستان ۶۷ سلنه وګړي لږ تر لږه میاشت کې یو ځل ټلوېزیون ګوري، چې دا ۱۲ میلیونه ماشومان او ۱۴ میلیونه ځوانان رانغاړي.
نجیب پیکان زیاتوي، چې تر ټولو مهمه مسئله له دې ځوانانو سره د اړیکو جوړول دي: «افغان ځوانان په دوو برخو وېشل کېدای شي. لومړی، تحصیلکرده او ناراضه ځوانان دي چې په میدان یوازې پرېښودل شوي او د بدلون ځواک یې له لاسه ورکړی. دا هغه ځوانان دي، چې که څه هم ناهیلې دي، خو د ځان ژغورلو یوازینۍ لاره د آزادې نړۍ سره همکاري ګڼي.دویم، هغه ځوانان دي چې د طالبانو په اداره کې دي؛ هغوی افراطي شوي. هر کال نیم میلیون طالبان له مدرسو فارغېږي او د افراطیت پر لور ګام اخلي.»
د حالاتو د بدلون لپاره باید له دواړو ډلو سره کار وشي. تر ټولو مهمه لاره دا ده چې د رسنیو، خبرو اترو، کنفرانسونو او مشورو له لارې د ځوانانو ترمنځ پل جوړ شي، ترڅو هغوی انتقادي فکر ته وهڅول شي او خپل بحثونه له دین او آخرت څخه ور هاخوا هم وغځوي.
دا ځوانان کار غواړي، او د کار موندلو لپاره اړیکو ته اړتیا لري. له هغو هېوادونو درس اخیستل کېدای شي، چې د ځوانانو کچه پکې لوړه ده، او دغه ځوانان د سمې لارې پر لور هڅول کېدای شي.