• العربية
  • فارسی
  • English
Brand
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
  • پوښ
  • ژبه
    • العربية
    • فارسی
    • English
  • پروګرامونه
  • افغانستان
  • نړۍ
  • ښځې
  • کلتور او ټولنه
  • معلومات او ټېکنالوژي
  • سپورت
د دې وېبپاڼې ټول قانوني حقونه د وولنټ میډیا دي
volant media logo

پوتین ته پرانیستی لیک؛ د اوکراین ولسمشر د جګړې پای ته رسولو لپاره د مذاکراتو وړاندیز کړی

۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۲۲:۵۱ GMT+۱تازه شوی: ۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۲۳:۵۵ GMT+۱

د اوکراین ولسمشر ولادیمیر زیلنسکي د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین ته په یوه پرانیستي لیک کې د څلور کلنې جګړې د پای ته رسولو لپاره د مستقیمو خبرو اترو وړاندیز کړی او خبرداری یې ورکړی چې که داسې ونه شي، کېیف مبارزې ته چمتو دی.

د اوکراین د ولسمشرۍ دفتر ویلي چې دغه لیک د امریکا په ګډون یو شمېر نورو هېوادونو ته هم استول شوی دی.

ولادیمیر زیلنسکي په خپل لیک کې لیکلي چې د روسیې اکثریت خلک د اوکراین د توغندیزو او ډرون بریدونو، انفلاسیون او د تېلو له کمښت څخه ستړي شوي او سولې ته چمتو دي. هغه زیاته کړې، دا چې د امریکا متحده ایالات دا مهال په ایران کې پر روانې جګړې تمرکز کوي، نو دا به لویه تېروتنه وي چې دوی یوازې په اروپا کې جګړې ته د واشنګټن د پاملرنې بېرته راګرځېدو ته انتظار وباسي.

د اوکراین ولسمشر ټینګار کړی چې د سولې لاره باید له لومړۍ کرښې څخه پیل شي او د خبرو اترو د جریان لپاره یې د بشپړ اوربند غوښتنه کړې ده. نوموړي د دغې لیدنې لپاره د مشخصې نېټې د ټاکلو وړاندیز کړی او د سویس، ترکیې او یو شمېر عربي هېوادونو نومونه یې د احتمالي کوربه په توګه یاد کړي دي.

زیلنسکي د روسیې ولسمشر ته په خطاب کې لیکلي چې له دې جګړې څخه د وتلو لپاره له ګام اخیستلو مه وېرېږئ او که چېرې پوتین په شخصي توګه د جګړې د پای ته رسولو پرېکړه ونه کړي، اوکراین به د خپلې بقا لپاره جګړې ته دوام ورکړي. په مسکو کې کرملین ماڼۍ اعلان کړی چې د زیلنسکي لیک یې لیدلی او په دې اړه به ولادیمیر پوتین ته معلومات ورکړل شي.

دا پرانیستی لیک په داسې حال کې خپرېږي چې د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین په تازه څرګندونو کې ویلي چې د اوکراین په اړه د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرامپ د سولې وړاندیزونه کولای شي روانې جګړې ته د پای ټکی کېږدي، خو په ورته وخت کې یې ټینګار کړی چې کېیف هم باید په دې برخه کې یو لړ جوړجاړیو ته غاړه کېږدي.

ترویج لرونکی

د جګړې له ډګره تر بښنې؛ امریکايي پخوانی سرتېری له طالب قوماندان سره مخ شو
۱

د جګړې له ډګره تر بښنې؛ امریکايي پخوانی سرتېری له طالب قوماندان سره مخ شو

۲

طالبانو کابل ښار کې څه باندې ۲۵ جریبه ځمکه دولتي اعلان کړه

۳

د ښځو حقونو د پراخو محدودیتونو تر څنګ؛ طالبان په یوه میاشت کې د ۳۸۸ قضیو د حل ادعا کوي

۴

سرچینې: بدخشان کې د طالبانو د تازه دمو ځواکونو لېږدونکې چورلکې د راکټي برید موخه ګرځېدلي

۵
د محبوب شاه محبوب لیکنه

له پاچاهۍ تر جلاوطنۍ؛ د پاچا محمد ظاهر شاه د ژوند کیسه

•
•
•

نور کیسې

د روغتیا نړیوال سازمان: ناامنه خوراکي توکي هر کال ۱،۵ میلیونه انسانان وژني

۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۲۱:۵۲ GMT+۱
100%

د روغتیا نړیوال سازمان (ډبلیو ایچ او) وایي، چې ناامنه خوراکي توکي هر کال په نړۍ کې د شاوخوا ۸۶۶ میلیونه ناروغیو او نږدې ۱،۵ میلیونه مړینو لامل ګرځي. افغانستان هم یو له هغو هېوادونو څخه دی چې د دې ستونزې له جدي اغېزو سره مخ دی.

دغه سازمان په خپل تازه راپور کې ویلي چې ماشومان تر ټولو زیانمنه ډله ده، او له پنځه کلونو کم عمره ماشومان د خوړو له لارې د انتقالېدونکو ناروغیو نږدې درېیمه برخه پېښې زغمي، سره له دې چې د نړۍ یوازې ۹ سلنه نفوس جوړوي.

راپور زیاتوي، چې دا ناروغۍ په ځانګړي ډول د نس ناستې په څېر حالتونو کې د ماشومانو لپاره ډېرې مرګونې تمامېدای شي، په داسې حال کې چې په بېلابېلو هېوادونو، په ځانګړي ډول کم‌عاید سیمو کې، د روغتیايي خدماتو محدودیت دا ستونزه لا پسې جدي کړې ده.

د راپور له مخې، د خوړو له لارې رامنځته کېدونکې ناروغۍ نه یوازې د مکروبونو او ویروسونو له امله خپرېږي، بلکې په خوړو کې موجود کیمیاوي مواد لکه زهرجن فلزي عنصر او مېتیل‌مرکري هم د ماشومانو د دماغي ودې، اعصابو او اوږدمهالو ناروغیو خطر زیاتوي.

د روغتیا نړیوال سازمان عمومي مشر ډاکټر تدروس ادهانوم ګیبریسوس ویلي: «د خوړو خوندیتوب یوازې یو تخنیکي موضوع نه ده، بلکې د هرې ورځې د ژوند برخه ده. ناامنه خوراک د عامې روغتیا یوه جدي ستونزه ده چې تر اوسه یې بشپړ انځور نه و څرګند.»

هغه زیاته کړې: «دا نوي شمېرې هېوادونو ته دا امکان ورکوي چې وپوهېږي د ناروغیو اصلي بار چیرته ډېر دی او خپلې پالیسۍ د هغې پر بنسټ جوړې کړي.»

د راپور له مخې، په ۲۰۲۱ کال کې د خوړو له لارې رامنځته کېدونکو ناروغیو تر ټولو لویه برخه د مکروبي عواملو لکه باکتریاوو او ویروسونو له امله وه، چې شاوخوا ۸۶۰ میلیونه پېښې یې جوړولې. خو د مړینو لویه برخه بیا د کیمیاوي زهرجنو موادو له امله ثبت شوې، چې د ټولو مړینو نږدې ۷۳ سلنه جوړوي.

دغه سازمان وایي چې یوازې نیمه فلزي ماده او زهرجن کمیاوي عنصر د یو کال په ترڅ کې د یو میلیون څخه ډېرو مړینو سبب شوي، چې د زړه ناروغیو او سرطانونو خطر څو چنده لوړوي.

په راپور کې همداراز راغلي چې په ۲۰۲۱ کال کې د ناامنه خوراک له امله نړۍ ته شاوخوا ۳۱۰ میلیارده ډالر اقتصادي زیان اوښتی، چې د ژوند د لګښتونو له توپیرونو سره سم دا اندازه تر ۶۴۷ میلیارده ډالرو هم رسېږي.

د روغتیا نړیوال سازمان ټینګار کړی چې د خوړو د خوندیتوب لپاره باید حکومتونه د اوبو او حفظ‌الصحې سیستمونه ښه کړي، د خوړو د تولید او پروسس معیارونه سخت کړي او خلکو ته روغتیايي خدمات پراخ کړي.

دغه سازمان خبرداری ورکړی چې د اقلیم بدلون، نړیوالې سوداګرۍ او ټولنیزې نابرابرۍ له امله د ناامنه خوراک ستونزه لا هم په زیاتېدو ده، او افغانستان په ځانګړي ډول له هغو هېوادونو څخه دی چې د دې ستونزې له جدي اغېزو سره مخ دی.

د روغتیا نړیوال سازمان ویلي چې د دې ستونزې د کمولو لپاره باید د «یو روغتیا» (One Health) تګلاره عملي شي، څو د انسان، حیوان او چاپېریال روغتیا په ګډه خوندي شي.

د ایستل‌شویو افغانانو د الوتنې لغوه؛ طالبان جرمني کې د نورو ډیپلوماتانو د ملنو غوښتنه کوي

۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۲۱:۰۰ GMT+۱
100%

طالبانو هغه الوتنه لغوه کړې چې ټاکل شوې وه، له جرمني څخه ایستل شوي افغان کډوال کابل ته ولېږدوي. د جرمني «اېن‌ډي‌ار» په نوم خبري اژانس د رسمي سرچینو له قوله راپور ورکړی چې دا اقدام په جرمني کې د طالبانو د ډیپلوماتیک حضور د پراخولو لپاره د دغې ډلې د هڅو یوه برخه ده.

د راپور له مخې، ټاکل شوې وه تېره اوونۍ یوه الوتکه چې افغان ایستل شوي کډوال یې لېږدول، له جرمني څخه کابل ته ولاړه شي، خو طالبانو د الوتنې له ترسره کېدو لږ مخکې د هغې جواز لغوه کړ. ډیپلوماتیکو سرچینو اېن‌ډي‌ار ته ویلي چې د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د دې پرېکړې لامل په جرمني کې د خپلو ډیپلوماتانو کموالی بللی دی.

طالبانو استدلال کړی چې له جرمني څخه د افغان وګړو د منظم ایستلو په بهیر کې د همکارۍ لپاره په دغه هېواد کې لا ډېرو کارکوونکو او استازو ته اړتیا لري. دا مهال یوازې دوه طالب استازي په جرمني کې رسمي اعتبارلیکونه لري.

د افغانستان یو شمېر پخوانیو ډیپلوماتانو اېن‌ډي‌ار سره خبرو کې وایي چې د جرمني حکومت په دې موضوع کې د طالبانو له فشار سره مخ دی. د جرمني د بهرنیو چارو او کورنیو چارو وزارتونو تر اوسه د دې رسنۍ پوښتنو ته ځواب نه دی ویلی، خو راپور یې هم نه دی رد کړی.

اېن‌ډي‌ار همدارنګه د طالبانو په اړه د جرمني د بهرنیو چارو او کورنیو چارو وزارتونو ترمنځ د نظر اختلاف ته اشاره کړې ده. د راپور له مخې، د جرمني د بهرنیو چارو وزارت غواړي چې د طالبانو پر وړاندې سخت دریځ غوره شي، خو د جرمني د کورنیو چارو وزیر الیکسانډر ډوربینټ اندېښنه لري چې پر طالبانو د فشار زیاتېدل به د افغان کډوالو د ایستلو بهیر له ستونزو سره مخ کړي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت ویاند یادې رسنۍ ته ویلي چې حکومت افغانستان ته د منظمې بېرته ستنولو د زمینې برابرولو لپاره د اړوندو ادارو ترمنځ نږدې او د باور وړ همغږي لري. هغه په ورته وخت کې د حکومت دننه د احتمالي اختلافونو په اړه له څرګندونو ډډه کړې ده.

طالبانو له ۲۰۲۴ کال راهیسې په جرمني کې د افغانستان د پخواني حکومت د ټاکل شویو ډیپلوماتانو د لرې کولو بهیر پیل کړی او هڅه یې کړې چې د افغانستان پر ډیپلوماتیکو استازولیو بشپړ کنټرول ترلاسه کړي. د افغانستان سفارت په برلېن او د افغانستان کونسلګرۍ په بون کې اوس د طالبانو د استازو له‌خوا اداره کېږي.

راپور زیاتوي چې طالبان د افغان کډوالو د ایستلو موضوع د یوې سیاسي او ډیپلوماتیکې وسیلې په توګه کاروي، څو په جرمني کې خپل ډیپلوماتیک دریځ پیاوړی کړي او د افغانستان پر استازولیو خپل نفوذ نور هم پراخ کړي.

اوکراین د سویډني جنګي الوتکو «ګریپن» د پېرلو تړون لاسلیک کړ

۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۲۰:۲۱ GMT+۱
100%

اوکراین د سویډن له حکومت سره د «ګریپن» جنګي الوتکو د پېرلو لوی تړون لاسلیک کړی او اعلان یې کړی چې دا الوتکې به د دغه هېواد د هوايي ځواک د ملا تیر جوړ کړي. چې تمه ده ګریپن به د روسیې پر وړاندې جګړه کې د لومړی ځل لپاره وازمویل شي.

د اوکراین حکومت د اروپايي ټولنې له ۹۰ میلیارده یورويي پور څخه ۲،۵ میلیارده یورو د ۲۰ نوو ګریپن جنګي الوتکو د پېرلو لپاره ځانګړي کړي دي. سربېره پر دې، ټاکل شوې چې سویډن اوکراین ته د دغو الوتکو ۱۶ پخوانۍ نمونې هم وسپاري، څو د اوکراین د ښارونو او حیاتي تاسیساتو هوايي دفاع نوره هم پیاوړې شي.

د اوکراین ولسمشر ولودیمیر زلنسکي تېره اوونۍ د سویډن له لومړي وزیر اولف کریسټرسن سره د تړون د لاسلیک پر مهال وویل: «موږ دغو الوتکو ته اړتیا لرو او دا زموږ لپاره د اوکراین په دفاعي تاریخ کې یوه نوې پاڼه ده.»

د راپور له مخې، که د تړون ټول پړاوونه عملي شي، نو د اخیستل کېدونکو الوتکو شمېر ښايي ۱۵۰ ته ورسېږي. پوځي شنونکي باور لري چې ګریپن به په راتلونکو میاشتو کې د روسیې د هوايي او دفاعي سیسټمونو پر وړاندې خپلې وړتیاوې وازمويي.

د سویډن د دفاعي پوهنتون استاد او پوځي کارپوه یوهان هووینن ویلي: «دا به د هغو سیسټمونو پر وړاندې ازموینه وي چې دغه الوتکه په اصل کې د مقابلې لپاره جوړه شوې ده؛ یعنې د روسیې پر وړاندې.»

ګریپن که څه هم د امریکا د «اېف-۳۵» پرمختللې جنګي الوتکې په څېر د پټې الوتنې وړتیا نه لري، خو د جګړې په سختو شرایطو کې د عملیاتو ځانګړې وړتیاوې لري. دغه الوتکه کولای شي له لویو لارو، لنډمهاله هوايي ډګرونو او حتا له عادي سړکونو الوتنه او ناسته وکړي، هغه ځانګړنه چې د اوکراین د جګړې له شرایطو سره مناسبه بلل کېږي.

د اوکراین د دفاع وزارت د نړیوالو همکاریو مسؤول اولیکسي انتونیوک ویلي چې د اوکراین هوايي ځواک د ناټو د معیاري او خوندي هوايي اډو پر ځای له بېلابېلو لنډمهاله ځایونو څخه کار اخلي او ګریپن په دقیق ډول د همدې ډول عملیاتو لپاره طرحه شوې ده.

هغه زیاته کړې: «یوازې شپږ کسیزه ډله کولای شي الوتکه تر لسو دقیقو په کم وخت کې د بل ماموریت لپاره چمتو کړي، چې دا د جګړې په شرایطو کې یوه مهمه ګټه ده.»

د اوکراین چارواکي وايي، د ګریپن د عملیاتو لګښت هم د اېف-۳۵ په پرتله خورا کم دی او د اوږدې جګړې په شرایطو کې دا اقتصادي برتري ځانګړی اهمیت لري.

ولادیمیر پوتین: روسیه به اوکراین ته ماتې ورکړي

۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۱۹:۵۳ GMT+۱
100%

د روسیې ولسمشر ولادیمیر پوتین د پنجشنبې په ورځ اعلان وکړ چې هېواد به یې که اړتیا شوه په جګړه کې اوکراین ته ماتې ورکړي، خو په ورته وخت کې چمتو دی چې د ډیپلوماسۍ له لارې دغه جګړه پای ته ورسوي او له خپل امریکایي سیال ډونالډ ټرمپ سره پر شویو هوکړو او جوړجاړي عمل وکړي.

پوتین چې د روسیې د کلني اقتصادي فورم په څنډه کې د بهرنیو رسنیو له مدیرانو سره خبرې کولې، داسې هېڅ نښه ونه ښودله چې ګواکې د اوکراین د ختیځ ډونباس سیمې د پاتې برخو د لاندې کولو په اړه یې په خپل دریځ کې بدلون راوستی وي.

هغه وویل چې اوسمهال روسي ځواکونو د لوهانسک سیمه سل سلنه او د ډونېڅک د سیمې څه باندې ۸۵ سلنه خاوره تر خپل کنټرول لاندې راوستې ده او د دوی پوځي عملیات هره ورځ دوام لري.

د روسیې ولسمشر زیاته کړه چې مسکو په بشپړ ډول چمتو او لېواله دی چې له اوکراین سره د سولې له لارې هوکړې ته ورسېږي، خو ټینګار یې وکړ چې دا هوکړه باید د هغو روغو جوړو پر بنسټ وي چې په اینچوریج کې د امریکا له ولسمشر ډونالډ ټرمپ سره په لیدنه کې ورباندې خبرې شوې وې. د پوتین په وینا، که اوکرایني لوری هم دغو جوړجاړیو ته غاړه کېږدي، نو روانه جګړه به په ډېرې اسانۍ او طبیعي توګه پای ته ورسېږي.

ولادیمیر پوتین همدارنګه په خپلو خبرو کې یادونه وکړه چې هېواد یې تراوسه د اوکراین پر وړاندې په حقیقي جګړه کې د خپل «اورېشنیک» په نوم نوی هایپرسونیک توغندی نه دی کارولی او یوازې د دغه توغندي ازموینې یې کړې دي. هغه وویل چې دا ازموینې د پایلو د ارزولو او په راتلونکي کې د ښاري اهدافو په ګډون د دغه توغندي د بشپړ کارولو په اړه د پرېکړې کولو په موخه ترسره شوې دي.

د اورېشنیک په نوم دا توغندی چې روسیه یې د اټومي سروکو د لېږدولو وړتیا لري، څه باندې ۵ زره کیلومتره واټن ویشتلی شي او لومړی ځل په ۲۰۲۴ کال کې د اوکراین پر وړاندې وکارول شو. پوتین تر دې وړاندې ادعا کړې وه چې د دغه توغندي شنډول او مخنیوی ناممکن دی، خو لوېدیځو کارپوهانو د روسیې دغه ادعا تر پوښتنې لاندې راوستې ده.

هغه توغندی چې افغانستان کې یې د شوروي هوايي ځواک کمزوری کړ اوس په اوکراین کې هم اغېزمن دی

۱۴ غبرگولی ۱۴۰۵ - ۴ جون ۲۰۲۶، ۱۷:۴۸ GMT+۱
100%

د «اېف‌آی‌اېم-۹۲ سټېنګر» په نوم له اوږې توغول کېدونکی امریکايي هوايي دفاعي توغندی، چې شاوخوا څلور لسیزې وړاندې یې د افغانستان په جګړه کې د شوروي هوايي ځواک پر عملیاتو ژور اغېز کړی و، اوس په اوکراین کې هم د روسیې د هوايي ځواک پر فعالیتونو ورته اغېز ښودلی دی.

د «نشنل سیکیورټي» ژورنال د راپور له مخې، سي‌ای‌اې په ۱۹۸۶ کال کې افغان مجاهدینو ته د سټېنګر توغندیو ورکول پیل کړل. د دغو توغندیو د لومړۍ کارونې پر مهال پنځه توغندي وتوغول شول او شوروي درې «اېم‌ای-۲۴ هاینډ» جنګي چورلکې یې راوغورځولې. له دې وروسته شوروي هوايي ځواک د پخوا په څېر د افغانستان په فضا کې د ازاد فعالیت وړتیا له لاسه ورکړه.

ویل کېږي چې د ۱۹۸۷ کال تر نیمایي پورې د افغانستان د هوايي حریم نږدې نیمایي برخه د شوروي الوتکو له حضور څخه پاکه شوې وه. ځینې اټکلونه ښيي چې د جګړې پر مهال سلګونه شوروي چورلکې د سټېنګر توغندیو له امله له منځه ولاړې.

له سړې جګړې وروسته ګڼو پوځي شنونکو سټېنګر زوړ او له کاره لوېدلی سیستم باله، خو امریکا په وروستیو کلونو کې دا توغندی پرمختللی کړ او د کوچنیو بې‌پیلوټه الوتکو د ویشتلو وړتیا یې هم ورزیاته کړه.

کله چې روسیې په ۲۰۲۲ کال کې پر اوکراین یرغل وکړ، اوکرایني ځواکونو په زرګونو لوېدیځ ورکړل شوي سټېنګر توغندي وکارول. دغو توغندیو د روسیې چورلکې او ټیټ الوتونکې الوتکې اړې کړې چې په لوړو ارتفاعاتو کې الوتنې وکړي او یا د جګړې له لومړۍ کرښې لرې پاتې شي.

سټېنګر یو سپک او د یوه سرتېري له خوا د کارونې وړ توغندی دی چې د ټیټ ارتفاع الوتکو، چورلکو او بې‌پیلوټه الوتکو د ویشتلو لپاره جوړ شوی. دا توغندی د حرارتي نښو پر بنسټ هدف تعقیبوي او له توغولو وروسته د کاروونکي له لوري نورې لارښوونې ته اړتیا نه لري.

پوځي کارپوهان وايي، سره له دې چې د سټېنګر بنسټیزه ټکنالوژي د ۱۹۶۰مې لسیزې ده، خو د پرله‌پسې پرمختګونو له امله لا هم د هوايي ګواښونو پر وړاندې یوه اغېزناکه وسله بلل کېږي او په دوو بېلابېلو جګړو کې یې د روسي ځواکونو پر هوايي عملیاتو د پام وړ اغېز کړی دی.