په افغانستان کې د جایکا مشر: جاپان به له افغان ولس سره خپلو بشري همکاریو ته دوام ورکړي

جي ډي وینس زیاته کړه چې دغو نیوکه کوونکو هېڅکله دا روښانه نه کړه چې په افغانستان کې یې د کوم هدف لپاره بمبارۍ کولې. د هغه په وینا، د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ نن په ۲۰۲۶ کال کې د پرېکړو او اقداماتو لپاره ډېر انتخابونه په واک کې لري.

د امریکا د ولسمشر مرستیال د هغو کسانو پر بې‌هدفه پوځي مداخلو نیوکه وکړه چې تل یې د ډیپلوماسۍ پر ځای پر جګړې ټینګار کړی دی. هغه ټینګار وکړ چې د ټرمپ اداره په بهرني سیاست کې له تېرو تېروتنو څخه په زده کړه، د خپلو ملي ګټو د خوندیتوب لپاره له ټولو ډیپلوماټیکو او پوځي وسیلو څخه کار اخلي.

د وېنس په وینا، د هغو کسانو مشورې چې په تېرو وختونو کې یې امریکا په بې‌هدفه جګړو کې ښکېل کړې وه، نور د کابل او تهران په څېر قضیو کې د منلو وړ نه دي. هغه وویل چې اوسنی حکومت د تېرو ناکامو ستراتیژیو پر ځای په هوښیارۍ او د شته انتخابونو په پام کې نیولو سره خپل بهرنی سیاست پر مخ وړي.

دا په داسې حال کې ده چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرامپ په تازه څرګندونو کې ویلي، چې د اسلامي جمهوریت د اټومي بې‌وسلې کولو بهیر په ښه توګه پرمخ روان دی. ټرامپ زیاته کړې چې په قطر کې د دواړو لورو ترمنځ وروستۍ ناستې په ډېره ښه فضا کې ترسره شوې دي او دوی باید وګوري چې په راتلونکي کې څه پېښېږي.

یونیسف د چهارشنبې په ورځ (د چنګاښ ۱۰مه) پر ایکس خواله رسنۍ کې لیکلي چې د افغانستان لرې پرتو او سختو سیمو ته د واکسین رسول لا هم له جدي لوژستیکي او عملیاتي ستونزو سره مل دي، خو د واکسینولو بهیر نه دی درېدلی.

د دغه بنسټ د معلوماتو له مخې، له هغو کسانو چې د کووېډ-۱۹ پر وړاندې یې بشپړ واکسین ترلاسه کړی، تر نیمايي ډېرې ښځې دي، چې د ښځو د ګډون له پلوه یو مهم پرمختګ بلل کېږي.

یونیسف همدارنګه ویلي چې د واکسین نړیوال ائتلاف(جي ای وي اې) په همکارۍ به په افغانستان کې د کووېډ-۱۹ واکسینولو پروګرام ته دوام ورکړي، څو د ناروغۍ پر وړاندې د خلکو خوندیتوب نور هم پیاوړی شي.

افغانستان په وروستیو کلونو کې د روغتیايي خدمتونو، بودجې او لرې پرتو سیمو ته د لاسرسي له ستونزو سره مخ دی، خو نړیوال روغتیايي بنسټونه هڅه کوي د واکسینولو پروګرامونه روان وساتي.

د ننګرهار د امنیه قومندانۍ ویاند سید طیب حماد وویل چې دغه تورن کس د کشفي معلوماتو پر بنسټ د کابل کمپ په سیمه کې نیول شوی دی.

د امنیه قومندانۍ د ویاند د څرګندونو له مخې، نیول شوي کس د پولیسو د لومړنیو څېړنو پر مهال پر خپل جرم اعتراف کړی دی. د طالبانو امنیتي مسوولینو ویلي چې دغه کس په سیمه کې د موټرونو په غلا کولو کې لاس درلود او د کشفي ارګانونو تر تعقیب لاندې و.

سید طیب حماد زیاته کړه چې د نیول شوي کس دوسیه به د لومړنیو څېړنو او قانوني پړاوونو له بشپړېدو وروسته ډېر ژر د دوی اړوندو عدلي او قضایي ارګانونو ته وسپارل شي. د چارواکو په وینا، د دغه کس دوسیه به په شفافه توګه وڅېړل شي.

د ننګرهار امنیه قومندانۍ په خپل بیان کې ټینګار کړی چې په جلال‌اباد ښار او اړوندو سیمو کې به د غلاوو، جنايي جرمونو او نورو ناقانونه فعالیتونو پر وړاندې کشفي او امنیتي اقدامات لا پیاوړي کړي. دغې قومندانۍ زیاته کړې چې د خلکو د سر او مال د خوندیتوب لپاره به له قانون څخه سرغړوونکو سره جدي او قانوني چلند وشي. دوی داسې مهال دغه ادعا کوي چې په جلال اباد ښار او ولسوالیو کې جنایي پېښې تر پخوا ډېرې شوې دي.

همدا راز انسان تښتوونکي هم تر پخوا ډېر فعال شوي او تازه په دغه ولایت کې یو شمېر ماشومان او ان ځنې شتمن کسان تښتول شوې دي.

همدا راز وسله‌والې غلاوې هم د خلکو پر وړاندې یو بل سرخوږی دی چې ننګرهاریان یې په مخنیوي کې طالبان پاتې بولي. ویل کېږي په پراخه کچه بې روزګاري او د کاري فرصتونو د نشتوالي له کبله نه یوازې په ننګرهار بلکې د کابل په شمول د هېواد په ټولو ولایتونو کې جنایي پېښې او غلاوې په بې سارې توګه ډېرې شوې دي.

د امریکا د ځمک‌پوهنې سازمان یا یو‌اېس‌جي‌اېس د معلوماتو له‌مخې، دغه زلزله نن شپه په سیمه‌ییز وخت ۱۰ او ۲۷ دقیقې رامنځته شوې ده.

د ورکړل شویو معلوماتو له‌مخې، دغه زلزله د ځمکې په ۲۱۶ اعشاریه ۷ کیلومترۍ تل کې رامنځته شوې او مرکز یې هم د بدخشان د جُرم ولسوالۍ د سویل لویدیځ په ۵۰ کیلومترۍ کې موقعیت درلود.

لا تر اوسه د دغې زلزلې له امله د احتمالي اوښتو زیانونو په تړاو څه نه‌دي ویل شوي.

له دې سره سم، دغه زلزله په پاکستان کې هم احساس شوې، خو هلته هم د احتمالي اوښتو زیانونو په تړاو څه معلومات نه‌دي ورکړل شوي.

اغلې اکبر زیاته کړې چې په ټولګي کې د لوست د تشرېح کولو پر مهال د ښوونکي غږ، د زده کوونکو پوښتنې او پر توره تخته د تباشیر غږ هغه څه دي چې د زده کړو برخه کې مهم تمامېږي. د هغې په وینا، دا ځانګړتیاوې او درسي فضا یوازې په حقیقي ټولګي کې شتون لري او له لیرې لارې نه شي رامنځته کېدای.

د بشري حقونو دغه پخوانۍ چارواکې په افغانستان کې د نجونو د زده کړو پر وړاندې روان وضعیت د پنځه کلن ظلم په توګه یاد کړی دی. د طالبانو له خوا پر نجونو او ښځو د لګول شویو بندیزونو له امله له تېرو څو کلونو راهیسې په میلیونونو افغان نجونې له خپلو بنسټیزو حقونو بې برخې شوې دي.

که څه هم په تېرو کلونو کې د نجونو لپاره د راډیو، تلویزیون او آنلاین لارو د زده کړو ځینې هڅې شوې دي، خو فعالان او کورنۍ وایي چې دغه لارې د ښوونځیو او پوهنتونونو بدیل نه شي کېدای. هغوی له نړیوالې ټولنې غواړي چې د افغان نجونو د تعلیمي حقونو د بیا ترلاسه کولو لپاره پر طالبانو فشارونه زیات کړي.