ملګري ملتونه: د ښځو رواني او ټولنیز ملاتړ د طبیعي پېښو د اغېزو په کمولو کې مهم رول لري

د سوداګرۍ او پانګونې خونې د یکشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، د دغې خونې مشرتابه پلاوي د روسیې فدراسیون او قزاقستان له ګډ سوداګریز پلاوي سره په کتنه کې د افغانستان د مسو، اوسپنې، سرو زرو، کرومایټ، قیمتي ډبرو او د نادرو عناصرو د سترو زېرمو یادونه وکړه او له روسي او قزاقي شرکتونو یې وغوښتل: «نه یوازې د کان کيندنې، بلکې د اوسپنې د وېلي کولو او پروسس فابریکو په جوړولو کې هم پانګونې وکړي».

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې رييس سید کریم هاشمي زیاته کړه، چې په لومړي ګام کې باید د دواړو لورو ترمنځ دوه اړخیزه سوداګري پراخه شي او د سوداګرۍ د حجم زیاتوالي، د سوداګریزو خنډونو کمولو، سوداګرو ته د ویزو د اسانتیا، د (B2B) غونډو د جوړولو او د شرکتونو ترمنځ د مستقیمو اړیکو د رامنځته کولو لپاره عملي ګامونه واخیستل شي.

هاشمي څرګنده کړه: «افغانستان چمتو دی خپل لوړ کیفیت لرونکي محصولات، لکه تازه او وچه مېوه، زعفران، ځڼغوځي، طبي بوټي، غالۍ او قیمتي ډبرې د روسیې او قزاقستان بازارونو ته صادر کړي. نوموړي همدارنګه د روسیې او قزاقستان څخه د نفتي توکو، غلو دانو، نباتي غوړیو، خوراکي موادو، صنعتي ماشین‌الاتو، ودانییزو تجهیزاتو، فولادو، کیمیاوي سرې، ټکنالوجۍ او خامو موادو د واردولو په برخه کې د افغانستان لېوالتیا څرګنده کړه».

د روسیې د داغستان د صادراتو رييس ارسین غمزه توف او نورو روسي سوداګرو او پانګوالو وویل، چې په دې وروستیو کې یې په افغانستان کې د پانګونې لپاره لېوالتیا لا زیاته شوې او د دغه پلاوي په وینا، له سلو ډېرو روسي سوداګرو او پانګوالو افغانستان ته د سفر لېوالتیا ښودلې، څو له افغان سوداګرو او پانګوالو سره د لویو سوداګریزو همکاریو په اړه خبرې وکړي.

د یوناما د مرکزي زون مشرې تبیتا بوګوا او مل پلاوي یې د کابل لپاره د طالبانو له والي امین الله عبید سره په کتنه کې وویل: «د خلکو د واقعي اړتیاوو پر بنسټ به خپلو همکاریو ته دوام ورکړو».

هغې همداراز ډاډ څرګند کړې، چې په شفافه توګه د مستحقو کسانو ملاتړ به د خپلو فعالیتونو اساسي اصل وګرځوي.

د کابل ولایت لپاره د طالبانو د رسنیو دفتر د یکشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۱مه) د یوې خبرپاڼې په خپرولو سره ویلي، امین‌الله عبید په دې کتنه کې وویل، چې د ولسونو د اساسي اړتیاوو د پوره کولو لپاره د یوناما، سکتوري ریاستونو او ولایتي ادارې ترمنځ اغېزناکه همکاري او همغږي اړینه ده، څو «خدمات په عادلانه او اغېزناک ډول خلکو ته وړاندې شي».

هغه همداراز ټینګار وکړ، چې د خلکو خدمت، د اساسي او بنسټیزو پروژو پلي کول او د ولسونو اړتیاوو ته رسېدنه د ولایت مقام له مهمو لومړیتوبونو څخه دي او په دې برخه کې «د دواړو لورو ګډه همکاري او ګډ مسوولیت د غوره پایلو لامل ګرځي».

دغه ادارې د یکشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۲۱مه، په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي چې د دوشنبې په ورځ په بدخشان، نورستان، کونړ او پکتیکا ولایتونو کې د زورورو ورښتونو او تالندې برېښنا اټکل شوی دی.

د خبرپاڼې له مخې، په دغو ولایتونو کې د ورښت کچه د ۱۰ تر ۱۵ میلی‌مترو پورې اټکل شوې ده.

هوا پوهنې ادارې همداراز ویلي چې په مرکزي، سوېل ختیځو، سوېلي او لوېدیځو ولایتونو کې د چټکو بادونو د لګېدو احتمال هم شته.

د یادې ادارې د اټکل له مخې، د دغو سیمو د بادونو چټکتیا به په ساعت کې د ۵۰ او ۱۰۰ کیلومترو ترمنځ وي.

چارواکو له خلکو غوښتي چې د احتمالي ورښتونو، سیلابونو او چټکو بادونو پر مهال لازم احتیاطي تدابیر ونیسي او د طبیعي پېښو له احتمالي زیانونو څخه د ځان ساتنې لپاره چمتووالی ولري.

د یونیسف د «ډېر لږ، ډېر ناوخته؛ په افغانستان کې د کوچنیانو د خوړو بحران» تر نوم لاندې راپور کې د لومړي ځل لپاره په پراخه کچه د ماشومانو خوارځواکي او د هغوی د لومړني ژوند د خوړو وضعیت په ګډه ارزول شوی دی.

راپور ښيي چې د خوړو د تنوع کمېدل، د خوړو د وختونو بدلېدل، ماشومانو ته له اړتیا کمه غذا ورکول او لوږه هغه نښې دي چې د ماشومانو د تغذیې د خرابېدو خبرداری ورکوي.

یونیسف ویلي، افغانستان اوس د خوارځواکۍ د زیاتېدو له موسم سره مخ دی او د تغذیې د څارنې وروستي معلومات ښيي چې د ۲۰۲۵ کال په پرتله د هېواد په ۳۴ ولایتونو کې په ۲۶ ولایتونو کې د ماشومانو د خوارځواکۍ وضعیت خراب شوی دی.

د معلوماتو له مخې، له دوو کلونو کم عمره ماشومان تر ټولو ډېر زیانمن شوي؛ د شدیدې حادې خوارځواکۍ ۸۳سلنه پېښې او د منځنۍ کچې حادې خوارځواکۍ ۷۷سلنه پېښې له همدې عمر ډلې سره تړاو لري.

په افغانستان کې د یونیسف استازي تاج‌الدین اویوال ویلي: «افغان ماشومان لا له دې مخکې چې د خوارځواکۍ د لوړې کچې موسم پیل شي، د خوارځواکۍ پر لور ټېل وهل کېږي. دا نوي معلومات موږ ته فرصت راکوي چې له دې مخکې اقدام وکړو چې ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ حالت ته ورسېږي».

یونیسف ویلي، د افغانستان د خوارځواکۍ بحران یوازې د تغذیې په خدمتونو سره نه شي حل کېدای، بلکې ناروغۍ، د واکسین ټیټه کچه، د پاکو اوبو، حفظ ‌الصحې او روغتیايي خدمتونو کمښت او د مرستو د تمویل او اکمالاتو ستونزې هم د ماشومانو د زیانمنېدو لاملونه دي.

یونیسف له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د ماشومانو د خوړو د ساتنې او د خوارځواکۍ د مخنیوي لپاره بېړنۍ پانګونه زیاته کړي. دغه اداره ټینګار کوي چې د ۶ تر ۲۳ میاشتو ماشومانو ته باید ځانګړې پاملرنه وشي، د مخنیوي تغذیوي خدمتونه پراخ شي او د روغتیا، اوبو، حفظ‌الصحې، زده‌کړو او ټولنیز ملاتړ برخې باید د ماشومانو د تغذیې اړتیاوو لپاره په ګډه کار وکړي.

یونیسف خبرداری ورکړی چې د خوارځواکۍ د زیاتېدو موسم د رارسېدو په حال کې دی او د اقدام لپاره وخت محدود دی؛ له همدې امله انعطاف منونکې او بېړنۍ مرستې اړینې دي، څو ماشومان له دې وړاندې چې وضعیت یې ژوند ګواښونکی شي، لازم ملاتړ ترلاسه کړي.

اسحق ډار چې د اسلامي همکاریو سازمان د ښځو وزیرانو نهم کنفرانس څنډه کې خبرې کولې ویلي چې د ښځو او نجونو د زده کړې، کار او په ملي ژوند کې د اغېزناک ګډون حقونه د اسلام له اصیلو لارښوونو سره بشپړ سمون لري.

دغه کنفرانس د یکشنبې په ورځ د پاکستان په پلازمېنه اسلام اباد کې پیل شو، چې د اسلامي هېوادونو د استازو او چارواکو په ګډون د ښځو د پیاوړتیا، ټولنیز رول، اقتصادي ونډې او سیاسي مشارکت د پراختیا پر لارو چارو بحث کوي.

خو د طالبانو ادارې د دغه کنفرانس د بلنې په ځواب کې هېڅ افغانه ښځه د افغانستان د استازې په توګه نه ده ورپېژندلې. طالبانو دا هم نه ده روښانه کړې، چې دوی کنفرانس ته بلل شوي او که نه، خو د کنفرانس په تالار کې د نورو بیرغونو ترڅنګ د افغانستان ملي بیرغ هم درول شوی دی.

د پاکستان مرستیال لومړي وزیر د هېوادونو په پرمختګ کې د ښځو پر رول ټینګار وکړ او ویې ویل: «ملتونه د خپلو ښځو د پرمختګ پر بنسټ جوړېږي.»

د پاکستاني چارواکو دا څرګندونې داسې مهال دي، چې طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې واک ته له بیا رسېدو وروسته د ښځو او نجونو پر زده‌کړو، کار او عامه ژوند کې پر ګډون پراخ محدودیتونه لګولي دي.

دغه محدودیتونه د اسلامي همکاریو سازمان، ملګرو ملتونو او ګڼو هېوادونو له پرله‌پسې نیوکو او د ښځو د حقونو د بېرته تامینولو له غوښتنو سره مخ شوي، خو طالبانو دغو غوښتنو ته تر دې مهاله مثبت ځواب نه دی ویلی.