د جبري ستنولو دوام؛ د خیبر بښتونخوا له کوهاټ نه تر ۱۲زره ډېر کډوال افغانستان ته ستانه شوي

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند اسماعیل بقایي ددوشنبې په ورځ په اونیزه خبري ناسته کې ټینګار وکړ چې د ایران او طالبانو ترمنځ همکاري د رسمیت پېژندلو له موضوع سره نه ده تړلې.

نوموړي زیاته کړه چې د افغانستان او ایران ترمنځ له ۹۰۰ کیلومترو څخه زیاته ګډه پوله ده او په ایران کې د ګڼ شمېر افغان کډوالو حضور، سوداګریزې اړیکې او د پولو امنیت د دې غوښتنه کوي چې په بېلابېلو کچو عادي اړیکې دوام ولري.

بقایي په خپلو خبرو کې روښانه کړه چې د طالبانو د رسمیت پېژندلو پروسه به خپل سیاسي او حقوقي پړاوونه وهي، خو د کونسلي، اقتصادي او سوداګریزو همکاریو د پرمختګ لپاره به د رسميت پېژندنې انتظار ونه کړي او د دواړو لوریو د ګټو لپاره به خپل مناسبات روان وساتي.

د ایران او طالبانو ترمنځ اړیکې په دې وروستیو کې نږدې شوې دي.

حنفي چې د دوشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۲مه) هرات ته سفر کړی، د لوېدیځو ولایتونو له دیني عالمانو او قومي مشرانو سره په ناسته کې ویلي: «استخباراتي کړیو افواهاتو ته مخه کړې او وایي، چې امر بالمعروف په هرات کې ښځې بندیانوي. تاسې د رسنیو مسوولینو، علمای کرامو او قومي مخورو د خویندو په حق کې داسې څه لیدلي دي؟»

هغه زیاته کړې، ولې په نړۍ کې د زرګونه ښځو او ماشومانو قصدي وژنې او ورسره شوی ظلم دومره نه مطرح کېږي؛ څومره چې په افغانستان کې د حجاب پلي کول د سیاسي موخو لپاره تحریف او تبلیغ کېږي.

د طالبانو د امر بالمعروف وزیر همداراز ادعا وکړه، چې په افغانستان کې د بشر حقونه د اسلامي اصولو له مخې ټینګېږي او نړۍواله ټولنه باید د هغو ملتونو پر وضعیت تمرکز وکړي چې بشري حقونه یې تر پښو لاندې شوي او له بنسټیزو حقونو ان د ژوند له حقه بې‌برخې دي.

دا په داسې حال کې ده، چې طالبانو تېره میاشت په هرات کې د حجاب نه مراعتولو په پلمه د ښځو نیول پیل کړل. وروسته د هرات د جبرییل سیمې یوشمېر اوسېدونکو د دغه اقداماتو پرضد لاریون وکړ، چې د راپورونو له مخې طالبانو پر لاریونوالو ډزې وکړې.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه پلاوي (یوناما) هم په هرات کې د ښځو نیول تایید کړي او په یوه اعلامیه کې یې ویلي و، چې طالبانو یوازې د غبرګولي په شپږمه او اوومه نېټه لږترلږه ۳۰ ښځې د حجاب نه مراعتولو په تور نیولې او سلګونه نورې ښځې یې په شفاهي ډول ګواښلې دي.

یادې چارې په هېواد دننه او بهر د بشري حقونو او نړۍوالو بنسټونو له‌خوا پراخ غبرګونونه له ځان سره لرل.

یاده غونډه د کاناډا د کلګري ښار په جینیسس کې د افغان مېشتو ځوانانو، قومي مشرانو، فرهنګ‌پالو، مېرمنو او زیات شمېر ګډونوالو له‌خوا ترسره شوه. د غونډې جوړونکي‌ وايي: «دغه غونډه د ملي یووالي، درناوي او خواخوږۍ په فضا کې د څلور واړو شخصیتونو د یاد او فاتحې لپاره جوړه شوې وه».

ویناوالو د ټولنې په وېښتیا کې د مولانا خانزېب پر رول، د ګېله‌من وزیر پر مبازرې، شاعرۍ او پښتنو ته پر حق غوښتلو، د عبدالاحد مومند پر علمي لاسته راوړنو، ستړیا او خدمتونو او د شاپور ځدراڼ پر لوبیز ژوند، ورزشي هڅو او خدمتونو خبرې وکړې.

د غونډې ویناوالو ټینګار کړی: «هېواد د دغه علمي، فرهنګي، ټولنیزو او ورزشي شخصیتونو خدمتونه به د افغان ولس په تاریخي حافظه کې د تل لپاره پاتې وي». هغوی د ملي یووالي، سولې، علم، عدالت او د هېواد پرمختګ پر ارزښتونو هم ټینګار وکړ.

په غونډه کې د یادو شخصیتونو قربانۍ او مبارزه هم وستایل شوه. په غونډه کې د دعا او فاتحې مراسم هم ترسره شول.

نوموړي دغه څرګندونې د دوشنبې په ورځ (د چنګاښ ۲۲مه) پر اېکس‌پاڼه په یوه خپور کړي پیغام کې کړې دي. فایق ویلي، یوازې د جګړې پای ته رسېدل د امنیت معنا نه‌لري؛ بلکې ریښتینی امنیت هغه دی چې خلک له وېرې پرته ژوند وکړي.

د هغه په وینا؛ افغانستان نن تر بل هر وخت له داسې امنیت څخه بې‌برخې دی او ښځې، ماشومان او نور بې‌دفاع وګړي ترټول ډېره د دغه وضعیت له امله زیانمن شوي. هغه زیاتوي، د مرموزو وژنو، جنسي تېریو، انسان‌تښتونو، خپل‌سرو اعدامونو، جبري ودونو او نورو جنایي جرمونو د پېښو زیاتوالی د قانون حاکمیت نشتوالي، د عدلي نظام کمزورتیا او د معافیت فرهنګ مستقیمه پایله ده.

فایق ټینګار کړی، چې ریښتینی امنیت یوازې د جګړو په نشتوالي نه ټینګېږي؛ بلکې هغه وخت رامنځته کېږي چې وګړي د قانون حاکمیت، عدالت او حساب‌ورکونې په رڼا کې د وژنې، جنسي تېري، انسان‌تښتونې او هر ډول تاوتریخوالي له وېرې پرته ژوند وکړای شي.

فطرت له یوې سیمه‌ییزې رسنۍ سره په مرکه کې هغه راپورونه رد کړي چې ګواکې فاتح له طالبانو سره په مخالفت کې دی. نوموړي دغه راپورونه تبلیغات بللي او ویلي یې دي، چې د مخالفو رسنیو له لوري خپرېږي.

دا په داسې حال کې ده، چې تر دې وړاندې افغانستان انټرنشنل ته باوري سرچینو د جمعه‌خان فاتح او د طالبانو د مشرۍ ترمنځ د اختلاف او کړکېچ خبر ورکړی و. د دغه سرچینو په وینا؛ فاتح د ملا هبت‌الله د فرمان له مخې له دندې ګوښه شوی و او له همدې امله له رهبرۍ ناراضي شوی و.

د وروستیو راپورونو له مخې؛ فاتح له څو اوونیو اختلافاتو وروسته د طالبانو د لوی درستیز فصیح‌الدین فطرت په تضمین فیض‌اباد ته تللی و او له طالب چارواکو سره تر خبرو وروسته بېرته نسۍ ولسوالۍ ته ستون شوی دی.

که څه هم طالبانو د جمعه‌خان فاتح او د یادې ډلې د رهبرۍ ترمنځ د اختلافاتو راپورونه رد کړي؛ خو افغانستان انټرنشنل ته باوري سرچینې لاهم د فاتح او د طالبانو ترمنځ د کړکېچ د زیاتېدو خبرونه ورکوي.