د افغانستان بانک د داوطلبۍ له لارې د ۱۶ میلیونه امریکايي ډالرو د لیلام خبر ورکړی

په کابل کې د ایران سفارت د دغه سفر پخلی کړی او ویلي یې دي چې وحید جلال‌زاده به د کابل د لیدنې پر مهال له طالب چارواکو سره وګوري.

د ایران د بهرنیو چارو وزارت ویاند بقایي په یوه خبري ناسته کې وویل چې کابل ته د جلال‌زاده د سفر هدف په کونسلي برخو کې د همکاریو پیاوړتیا او د دواړو هېوادونو د خلکو ترمنځ د اړیکو په اړه خبرې اترې دي.

په دغه سفر کې به د دواړو لوریو ترمنځ د ګډ کونسلي کمیسیون پنځمه ناسته په رسمي ډول پیل شي.

په دې ناسته کې به د کونسلي چارو د اسانتیاوو، د دواړو هېوادونو د وګړو د ستونزو د هواري او د قانوني تګ راتګ د تنظیم په اړه د نظرونو تبادله وشي.

ټاکل شوې چې د ایران د بهرنیو چارو وزارت مرستیال له بېلابېلو طالب چارواکو سره پر دوه اړخیزو ډیپلوماتیکو مسایلو هم وغږېږي.

دا سفر په داسې حال کې کېږي چې په وروستیو کې د دواړو هېوادونو ترمنځ په کونسلي او سرحدي برخو کې د همغږۍ د زیاتوالي هڅې روانې دي.

د کندهار ښار یو شمېر اوسېدونکو افغانستان انټرنشنل ته وویل، چې په روانه اونۍ کې د ګازو بیې له ۵۸ افغانیو څخه په تدریجي ډول تر ۷۰ افغانیو پورې لوړې شوې دي.

د کندهار د اوسېدونکو په وینا، یوازې تېره ورځ د ګازو بیې ۴ افغانۍ لوړې شوې دي.

د کندهار ښار اوسېدونکي سید محمد افغانستان انټرنشنل ته وویل:« تېره هفته یو کیلو ګاز په ۵۶ تر ۵۸ افغانیو و، بیا هره ورځ یې قیمتونه یوه افغانۍ لوړېدل او پرون د یو کیلو ګازو قیمت ۷۰ افغانیو ته لوړ شو».

د کندهار ښار اوسېدونکي وايي، معمولا به د کال په دې موسم کې د ګازو بیې مناسبې او‌ ټيټې وې، خو دا لومړی ځل دی چې د ګرمۍ په موسم کې د ګازو بیې دومره لوړیږي.

د کندهار ښار اوسېدونکی صالح محمد وايي:« په دوبي کې خو خلک له ګازو ډېره استفاده هم نه کوي خو بیا هم ګران شول. مخکې به په ژمي کې ګرانیدل، ځکه خلکو به د بخارۍ لپاره ورڅخه استفاده کوله، اما اوس حیران یم».

یو ګاز نه بلکي په دغه ولایت کې د تېلو بیې هم په تېرو دوو اونیو کې خورا لوړې شوې دي او ښاریان وايي، اوس اړ شوي چې له نقلیه وسایلو څخه ډېره کمه استفاده وکړي.

د کندهار ښار اوسېدونکي وايي، طالبان دې د نفتي توکو د بیو د کنټرول په اړه اقدام وکړي.

په ورته مهال په کابل او هرات کې هم د نفتي توکو بیې لوړې شوې دي او په دغه ولایت کې نن د یو لیټر روسي تیلو بیه ۸۱ افغانۍ وه، یو لیټر ایراني تېل په ۷۷ افغانۍ، یو لیټر ډیزل په ۷۲ افغانۍ او اوبلن ګاز یو کیلو په ۶۵ افغانۍ پلورل کېدل.

د معلوماتو له مخې، دمګړی په کابل کې د یوه لیټر پټرول بیه له ۶۶ څخه ۷۷ افغانیو ته، د ډېزل بیه له ۶۵ څخه ۷۳ ته او د یو کیلو ګاز بیه له ۵۶ څخه ۶۴ افغانیو ته لوړه شوې ده.

د پاکستاني رسنیو د راپور له مخې، افغانستان له اوږدې مودې راهیسې د پاکستان د مېوو او سبزیو له مهمو صادراتي بازارونو څخه و، ځکه صادرات ورته د نورو نړیوالو بازارونو په پرتله اسانه او ارزانه کېدل او د منځنۍ اسیا هېوادونو ته د پاکستان د کرنیزو محصولاتو لپاره د ترانزیټ مهمه لار هم ګڼل کېده.

پاکستان په ۲۰۲۵ کال کې شاوخوا ۱۰۹ زره او ۶۰۰ ټنه ام صادر کړي وو، چې له دې ډلې نږدې ۲۲ زره او ۵۰۰ ټنه یې افغانستان ته تللي وو، چې د ټولو پاکستاني امونو څه باندې ۲۰ سلنه برخه جوړوي. د ۲۰۲۴ کال په فصل کې بیا افغانستان ته د پاکستان د امو صادرات ۲۸ زره او ۷۰۰ ټنه وو.

خو سږ کال، سره له دې چې پاکستان د نړۍ نورو هېوادونو ته د امو سلګونه بارونه صادر کړي، افغانستان ته یې صادرات د اسلام اباد او کابل د اړیکو د ترینګلتیا او لارې بندېدو له امله، صفر پاتې شوي دي.

د راپور له مخې، د افغانستان ترڅنګ د سیمې جیوپولیټیک وضعیت او د ایران جګړې هم د پاکستان د امو سوداګري اغېزمنه کړې ده. د لېږد د لارو ستونزو، د کښتیو کمښت او د بار وړلو د لګښتونو زیاتوالي د خلیج بازارونو ته صادرات کم کړي دي.

د پاکستان د امو تر ټولو لوی بازار متحده عربي امارات دی، خو دغه هېواد ته صادرات هم د تېر کال د همدې مودې په پرتله پام وړ کم شوي دي. د ۲۰۲۶ کال د جولای تر ۶مې نېټې پورې پاکستان یوازې ۴۲ زره او ۳۴۳ ټنه ام صادر کړی، حال دا چې د تېر کال په همدې موده کې دا کچه ۵۵ زره او ۶۸۴ ټنه وه.

پاکستاني کروندګر یوازې د صادراتو له کمښت سره نه، بلکې د اقلیمي بدلون له امله هم له ستونزو سره مخ دي. د تودوخې زیاتوالی، بې وخته بارانونه، بادونه او د افتونو خپرېدل د امو پر حاصل او کیفیت منفي اغېز کړی دی.

د ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، سږ کال د لوړ کیفیت امو کچه کمه شوې او د بي او سي درجې امو ونډه زیاته شوې ده. ځینې متخصصین اټکل کوي چې اقلیمي ستونزو د امو تولید له ۲۰ تر ۳۰ سلنې پورې کم کړی دی.

پاکستاني بزګران وايي، د صادراتو کمښت، د خراب کیفیت مېوو زیاتوالی او د لګښتونو لوړېدل د دې لامل شوي چې د امو بیې دومره راټیټې شي چې حتا د تولید لګښتونه هم نه شي پوره کولای.

د هنګاو د بشري حقونو سازمان د معلوماتو له مخې، حمیرا شریفي د ۲۰۲۶ کال د جولای د ۱۰مې نېټې په ماښام د اوین زندان د ښځو په بند کې د پاکولو سوځوونکې مایع وڅښله.

د روغتیايي وضعیت له خرابېدو وروسته، نوموړې لومړی لقمان روغتون او وروسته د تهران طالقاني روغتون ته ولېږدول شوه، چې لا هم هلته تر جدي طبي پاملرنې لاندې ده.

د دې قضیې له جزییاتو باخبره سرچینو ویلي، نورو بندیانو شریفي د ښځو د بند په دهلېز کې وموندله، په داسې حال کې چې کانګې یې کولې.

د سرچینو په وینا، شریفي د نیول کېدو له وخت راهیسې د سخت رواني کړاو او د اغېزناکې رواني درملنې د نشتوالي له امله لږ تر لږه شپږ ځله د ځان وژنې هڅه کړې ده. ویل شوي، د زندان چارواکو له پخوانیو هڅو وروسته هغه بېرته زندان ته ستنه کړې، خو د هغې بنسټیزو رواني ستونزو ته یې رسېدنه نه ده کړې.

حمیرا شریفي په دې وروستیو کې د ایران د قضايي ادارې له خوا په پنځه کاله بند محکومه شوې ده. پر هغې لګېدلي تورونه او هغه محکمه چې حکم یې صادر کړی، نه دي افشا شوي.

راپور زیاتوي، چې نوموړې د بند پر مهال د پوستکي په ناروغۍ هم اخته شوې ده او د زندان چارواکو تر دې مخکې د ځانګړې طبي درملنې لپاره له زندان نه بهر روغتیايي مرکز ته د هغې د لېږد غوښتنه رد کړې وه.

هغه د ۲۰۲۶ کال د جنورۍ میاشتې د اعتراضونو پر مهال په تهران کې ونیول شوه. نوموړې په لومړي سر کې قرچک زندان ته ولېږدول شوه او وروسته د ۲۰۲۶ کال د فبرورۍ په ۱۶مه د اوین زندان د ښځو بند ته انتقال شوه. د راپور له مخې، هغه د نیول کېدو له ورځې تر اوسه د خپلواک حقوقي وکیل له درلودو پرته په بند کې ساتل کېږي.

د هغه په وینا؛ په دغه ۳۰ ښارګوټو کې تراوسه ۵۹زره او ۱۳۳ استوګنې نمرې کډوالو ته وېشل شوې دي. فطرت زیاته کړې، د دغه ښارګوټو جوړولو او د استوګنیزو نمرو برابرولو په برخه کې ځینو هېوادونو او مرستندویه بنسټونو د قطر د سرې میاشتې په ګډون له طالبانو سره همکاري کړې ده.

په همدې حال کې د طالبانو تر واک لاندې د کډوالو ستونزو ته د رسېدنې عالي کمېسیون ویلي، تېره ورځ (د چنګاښ ۲۱مه) ۷۹۰ کډوالې کورنۍ چې ټولټال ۴زره او ۱۰۰ کسان کېږي، له ایران او پاکستان نه افغانستان ته ستنې شوې دي.

له بلې خوا د لنډي کوتل مرستیال ولسوال ویلي، چې د خیبر پښتونخوا له بېلابېلو ولسوالیو او د کډوالو د ساتنې له مرکزونو هم د افغان کډوالو د بېرته ستنېدو لړۍ روانه ده. د تازه شمېرو له مخې؛ یوازې تېره ورځ د تورخم له لارې ۳زره او ۷۹۰ نور افغان وګړي افغانستان ته ستانه شوي دي.